Szczypińska Hanna

Instrument (dyptyk), 1966

dwie grafiki (pozioma i pionowa)
tworzące dyptyk, 12 cm x 26 cm
i 14 cm x 27,5 cm, sygn. na obu: prawo-dół:
H. Szczypińska, lewo-dół: Instrument

Hanna Szczypińska (1929 Warszawa – 2007), malarka, graficzka, projektantka wnętrz, publicystka. W 1954 ukończyła warszawską ASP, a trzy lata później otrzymała doktorat w pracowni prof. Tadeusza Kulisiewicza, popularyzowała wiedzę o sztuce, m.in. na łamach „Tygodnika Powszechnego” i „Znaku”. Projektantka i współprojektantka wielu wnętrz sakralnych.

.

English

Hanna Szczypińska – Instrument (diptych) 1966

The two prints (horizontal and vertical) forming the diptych Instrument by Hanna Szczypińska date from 1966.

Hanna Szczypińska (1929-2007) was a painter, printmaker, interior designer and publicist. She popularised knowledge about art in the pages of Tygodnik Powszechny and Znak, among others. She was the designer and co-designer of many sacred interiors. 

Deutsch

Szczypińska Hanna – Instrument (Diptychon) 1966

Zwei Grafiken (horizontal und vertikal) bilden das Diptychon „Instrument” von Hanna Szczypińska und stammen aus dem Jahr 1966.

Hanna Szczypińska lebte von 1929 bis 2007. Sie war Malerin, Grafikerin, Innenarchitektin und Publizistin. Zudem verbreitete sie ihr Wissen über Kunst unter anderem in den Zeitschriften „Tygodnik Powszechny” und „Znak”. Sie war Designerin und Mitgestalterin zahlreicher sakraler Innenräume. 

Danuta Słuczanowska-Osadczy (1926 Stanisławowo – 1984 Katowice), graficzka.

English

Danuta Słuczanowska-Osadczy – Ansambl [Ensemble], 1966

The plaster print Ansambl by Danuta Słuczanowska-Osadczy dates from 1966.

The artist lived from 1926 to 1984; she was a printmaker.

Deutsch

Danuta Słuczanowska-Osadczy – Ansambl (Ensemble), 1966

Der Gipsrelief Ansambl (Ensemble) von Danuta Słuczanowska-Osadcza stammt aus dem Jahr 1966.

Die Künstlerin lebte von 1926 bis 1984 und war Grafikerin.

Jerzy Napieracz (1929 Kraków – 2018 tamże), grafik, malarz, rysownik, twórca plakatów i exlibrisów. Studiował na Wydziale Grafiki krakowskiej ASP, gdzie uzyskał dyplom w 1954. W l. 1990–1972 był Głównym Plastykiem Miasta Krakowa.

English

Jerzy Napieracz – Muzyka organowa [Organ Music], 1966

The linocut Muzyka organowa by Jerzy Napieracz dates from 1966.

Jerzy Napieracz (1929-2018) was a printmaker, painter, draughtsman and creator of posters and ex-librises. For 18 years he was the chief visual artist of the city of Kraków. 

Deutsch

Napieracz Jerzy – „Muzyka organowa“ (Orgelmusik), 1966

Der Linolschnitt „Muzyka organowa“ (Orgelmusik) von Jerzy Napieracz stammt aus dem Jahr 1966.

Jerzy Napieracz lebte von 1929 bis 2018. Er war Grafiker, Maler, Zeichner, Plakat- und Exlibris-Künstler. Über 18 Jahre lang war er der leitende Bildhauer der Stadt Krakau. 

Wiesław Dembski (1933 Ciechocinek – 2017 tamże), grafik, malarz, wykładowca. Studiował w PWSSP w Gdańsku (ob. ASP), gdzie w 1958 uzyskał dyplom z malarstwa. Profesor tejże uczelni od 1996, kierownik Pracowni Technik Metalowych w Katedrze Grafiki Warsztatowej tamże. Twórca galerii autorskiej w Ciechocinku.

English

Wiesław Dembski – Koncert [Concert]

The linocut Koncert is a work by Wiesław Dembski. The artist lived from 1933 to 2017 and came from Ciechocinek. He was a printmaker, painter and lecturer. He was professionally associated with the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Gdańsk (now the Academy of Fine Arts). He was the founder of an artist-run gallery in Ciechocinek. 

Deutsch

Dembski Wiesław – „Koncert“ (Konzert)

Der Linolschnitt „Koncert” (Konzert) ist ein Werk von Wiesław Dembski. Der Künstler lebte von 1933 bis 2017 und stammte aus Ciechocinek. Er war Grafiker, Maler und Dozent. Beruflich war er mit der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Gdańsk (heute Akademie der Bildenden Künste) verbunden. Er war der Gründer einer Kunstgalerie in Ciechocinek. 

Leszek Rózga (1924 Zgierz – 2015 Łódź), grafik, rysownik, malarz i pedagog. Edukację artystyczną rozpoczął prywatnymi studiami malarstwa i rysunku u Marii Skarbek-Kruszewskiej (1945–1946). Studiował w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi (1948–1951) pod kierunkiem Adama Rychtarskiego, Stefana Wegnera, Ludwika Tyrowicza i Władysława Strzemińskiego, a następnie w katowickiej PWSSP na Wydziale Grafiki Propagandowej – filii ASP w Krakowie. Dyplom z malarstwa zrealizował u Rafała Pomorskiego, a z projektowania graficznego u Bogusława Góreckiego (1954).

Był członkiem grupy Piąte Koło (od 1958), aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków. Pracował jako wykładowca w łódzkiej PWSSP (1967–1994), od 1990 jako profesor zwyczajny. Wraz ze Stanisławem Fijałkowskim i Romanem Artymowskim współtworzył Wydział Grafiki (1971), był jego prodziekanem (1971–1978), kierownikiem Pracowni Wklęsłodruku, a następnie Katedry Grafiki Warsztatowej (od 1975). W uczelni zdominowanej przez abstrakcję geometryczną stworzył szkołę metaforycznej, ekspresyjnej grafiki.

Wczesny etap twórczości związany był z malarstwem, rysunkiem i monotypią oraz z nastrojowymi, niepokojącymi widokami miejskimi. W latach 50. tworzył cykle inspirowane architekturą i życiem codziennym Zgierza oraz łódzkich Bałut, ukazujące powojenne zniszczenia i upływ czasu. Monochromatyczne, narracyjne kompozycje o rozbudowanej strukturze przenikała atmosfera turpizmu.

Od 1960 na większą skalę uprawiał grafikę warsztatową w technikach metalowych: akwaforcie, akwatincie i suchej igle, początkowo czarno-białych, później także barwnych. Zajmował się również projektowaniem graficznym (do 1971) i malarstwem ściennym (do 1981). Grafiki łączył w cykle, m.in. „Rudery” (1960–1963), „Relikty” (1961–1964), „Przenikania”, „Kartki z albumu”, „Pejzaże”, „Don Kiszoteria” i „Egea”. Wczesne akwaforty o głębokim trawieniu miały metaforyczny charakter i surrealistyczną poetykę, nawiązywały do literatury, historii i religii, m.in. „Zmierzch” (1961), „Nad grobem Jorika” (1963), „W oczekiwaniu” (1964), „Liryczna serenada” (1964), „Numizmat” (1965), „Bezmiar II” (1965), „Bezmiar V” (1966), „Agresja II” (1967), „Intymność” (1969). Zdeformowane postacie i przedmioty pozostawały czytelne – artysta nie przekraczał granicy abstrakcji.

Od lat 60. podróżował po Europie i innych kontynentach. Z wypraw przywoził rysunkowe notatki, uzupełniane odniesieniami literackimi, np. do twórczości Cervantesa. W latach 70. zmienił charakter obrazowania, częściej wprowadzając kolor i realistycznie traktowane motywy roślin, owadów, ptaków oraz cytaty ze sztuki klasycznej. Powstały wówczas subtelne kolorystycznie akwaforty, m.in. „Pejzaż wiosenny” (1976), „Pejzaż wiosenny z pejzażem renesansowym” (1976), „Pejzaż wiosenny z kawką” (1976), a także realistyczne ujęcia natury: „Kępa trawy” (1978), „Czerwiec nad jeziorem” (1982), „Jesienny bukiet” (1986). Cykl pejzaży rozpoczęty w 1977 kontynuował przez dwie dekady.

W rycinach z tego okresu pojawiają się również postacie ludzkie, anonimowe sylwetki lub określone w tytule, jak „Małgośka” (1973) – profil dziewczyny ze splecionymi dłońmi, stylizowany na antyk, otoczony delikatnym rysunkiem polnych kwiatów. W późnej fazie twórczości łączył suchą igłę z akwarelą lub akrylem, osiągając nowe efekty w pracach takich jak „Egea. Drogi filozofa” (1993), „Toskania II – Etruska para” (1996), „Toskania. Nocne sygnały” (1996), „Cyprysy o zmierzchu skamieniałe” (2002). W 2012 mówił, że tematycznie wciąż penetruje rzeczywistość, opowiadając o relacjach ze światem kultury, historii i polityki, m.in. w cyklach „Dzieciństwo” i „Fin de siècle”.

Od debiutu w 1954 zaprezentował twórczość na około 160 wystawach indywidualnych i uczestniczył w około 500 wystawach oraz konkursach graficznych. Otrzymał m.in. nagrodę na International Biennial Exhibition of Prints w Tokio (1962), Medal Honorowy na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1987), Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia twórcze w dziedzinie grafiki (1971), Złoty Krzyż Zasługi (1975), Nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki za wybitne osiągnięcia artystyczne i dydaktyczne (1994). Jego prace znajdują się w kolekcjach Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Bibliothèque Nationale de France w Paryżu, Gabinetu Rycin Ermitażu w Petersburgu, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz muzeów narodowych i okręgowych w Polsce.

W nurt twórczości nacechowany nastrojowością i poetyckością wpisuje się rycina „Matce mojej – Impromptu”, w której obok wizerunku młodej dziewczyny artysta umieścił zapis nutowy tytułowej formy muzycznej.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
„Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych”, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
„Imiona własne sztuki łódzkiej. Współczesne malarstwo, grafika, rzeźba i twórczość intermedialna”, red. Grzegorz Sztabiński, Paulina Sztabińska, Ewa Wojtyniak-Dębińska, Tomasz Załuski, ASP im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, Łódź 2008.
„Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku” [katalog wystawy], Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, red. nauk. Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Leszek Rózga – Matce mojej – Impromtu [To My Mother – Impromptu], 1975

The etching Matce mojej – Impromtu by Leszek Rózga dates from 1975 and measures 32.5 by 25.5 cm – composition and 50.2 by 37.3 cm – paper. The work fits within the artist’s oeuvre, characterised by a moody and poetic message. Next to the image of a girl (presumably his mother in her youth), the artist placed the musical notation of the titular musical form.

Leszek Rózga (1924-2015) was a printmaker, draughtsman, painter and educator. He worked as an academic lecturer at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź, where he created a school of metaphorical, expressive graphic art.

He created cycles of paintings, and later prints, inspired by the architecture and daily life of his native Zgierz and the Bałuty district of Łódź, reflecting post-war destruction and poverty as well as the passage of time. The artist took up fine art printmaking on a larger scale in 1960, employing techniques such as etching, aquatint and drypoint. He was involved in graphic design and mural painting.

He travelled around Europe and other continents, and from his artistic journeys he brought back sketch notes supplemented with literary themes; for example, he depicted Spain in the context of Cervantes’ works. Later, for many years, he created a cycle of landscapes.

Leszek Rózga presented his work at about 160 solo exhibitions and participated in about 500 exhibitions and printmaking competitions. He is the recipient of many awards. The artist’s works are held in collections in Vienna, Paris and St Petersburg as well as in museums in Poland.

Deutsch

Leszek Rózga – „Matce mojej – Impromtu“ (Meiner Mutter – Impromptu), 1975

Die Zeichnung „Matce mojej – Impromtu” (Meiner Mutter – Impromptu) von Leszek Rózga stammt aus dem Jahr 1975 und ist 32,5 x 25,5 cm groß (Komposition) bzw. 50,2 x 37,3 cm groß (Papier). Das Werk fügt sich in den Stil des Künstlers ein, der sich durch seine Stimmungshaftigkeit und Poesie auszeichnet. Neben dem Bildnis des Mädchens (vermutlich der Mutter in ihrer Jugend) hat der Künstler die Noten der titelgebenden Musikform eingefügt.

Leszek Rózga lebte von 1924 bis 2015. Er war Grafiker, Zeichner, Maler und Lehrer. Darüber hinaus war er als Dozent an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź tätig und begründete dort eine Schule für metaphorische, expressive Grafik.

In seinen Gemälden und später auch in seinen Grafiken, die von der Architektur und dem Alltag seiner Heimatstadt Zgierz und des Łódźer Stadtteils Bałuty inspiriert waren, spiegelte er die Zerstörungen und die Armut der Nachkriegszeit sowie den Lauf der Zeit wider. Im Jahr 1960 begann der Künstler mit der künstlerischen Grafik in größerem Maßstab und verwendete dabei die Techniken Radierung, Aquatinta und Kaltnadelradierung. Er beschäftigte sich mit Grafikdesign und Wandmalerei.

Dazu bereiste er Europa und andere Kontinente und brachte von seinen künstlerischen Reisen Zeichnungen mit, die er mit literarischen Motiven ergänzte, beispielsweise stellte er Spanien im Kontext des Werks von Cervantes dar. Anschließend schuf er über viele Jahre hinweg Landschaftsbilder.

Leszek Rózga präsentierte seine Werke auf rund 160 Einzelausstellungen und nahm an etwa 500 Ausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers in Sammlungen in Wien, Paris, St. Petersburg sowie in Museen in Polen.

Janusz Orbitowski (1940 Kraków – 2017 Kraków), malarz, pedagog, przedstawiciel nurtu abstrakcji geometrycznej. W latach 1961–1967 studiował na Wydziale Malarstwa i Grafiki ASP w Krakowie w pracowni prof. Adama Marczyńskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem. Trzy lata później rozpoczął pracę w macierzystej uczelni. W 1993 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego i objął kierownictwo Katedry Rysunku na Wydziale Malarstwa krakowskiej ASP.

Jego zmagania twórcze koncentrowały się na ukazaniu relacji między trójwymiarowymi elementami kompozycji na płaszczyźnie. Operując światłem i cieniem, tworzył subtelne struktury, zestawiając formy wypukłe z wklęsłymi i budując układy niejednorodne, lecz spójne. W czasie studiów malował wielobarwne, nastrojowe kompozycje inspirowane m.in. twórczością Paula Klee. Prace te cechowała wysublimowana kolorystyka, miękka forma geometryczna oraz wyraźna materia malarska (Kompozycja, 1966).

Tworzył cykle, rozwiązując dany problem w licznych wariantach aż do wyczerpania jego możliwości wyrazowych. Na przełomie lat 60. i 70. powstały obrazy zaliczane do cyklów „Kompozycja przestrzenna” (1968) i „S” (1970), w których wykorzystywał efekt złudzenia optycznego oparty na zjawisku irradiacji. Motyw ograniczał do syntetycznego znaku powielanego na płaszczyźnie przy jednoczesnej zmianie koloru i natężenia barwy. Geometryczne wzory stwarzały pozór ruchu i migotania, zbliżając jego twórczość do stylistyki op-artu.

W kolejnych latach odszedł od dwuwymiarowości na rzecz realnej trójwymiarowości. Stosował kartonowe płytki i drewniane listewki ustawiane w różnych konfiguracjach względem siebie i podłoża, wzmacniając efekt przestrzenny i dynamikę kompozycji. Obraz przekształcił w relief wymagający od odbiorcy przemieszczania się, by odkrywać kolejne układy (5/76, 1976).

Ostatni okres twórczości wypełniają obrazy achromatyczne, pełne lirycznej intymności i subtelnego rytmu struktur. Minimalistyczne, pozbawione szczegółów, świadczą o dyscyplinie i precyzji warsztatu. Do najbardziej znanych prac należą „reliefy białe” (6/05, 2005), niosące refleksję nad ładem i harmonią.

Prace artysty prezentowano na wystawach indywidualnych i zbiorowych. Był laureatem nagród w dziedzinie malarstwa, stypendystą Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska (1972), Kościuszko Foundation w Nowym Jorku (1983) oraz Pollock-Krasner Foundation (2002). Jego dzieła znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie, Gdańsku i Szczecinie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku oraz Mondriaanhuis w Amersfoort.

Obraz z serii „S-I” stanowi przykład konsekwentnego porządkowania przestrzeni malarskiej w duchu abstrakcji geometrycznej. Na ciemnym tle przedstawiony jest układ poziomych pasów wyznaczonych sekwencją mniejszych modułów. Barwy przechodzą od intensywnych czerwieni i bieli w odcienie błękitu i fioletu, stopniowo wtapiając się w tło. Odwołując się do matematycznej precyzji i eksplorując zagadnienia barwy, światła oraz struktury, artysta nadaje kompozycji rytm o niemal muzycznym charakterze.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Kowalska Bożena, „Janusz Orbitowski” [katalog wystawy], Starmach Gallery, Kraków 1991.
Solewski Rafał, „Umiar i namiętność. Życie i sztuka Janusza Orbitowskiego”, Kraków 2019.

English

Janusz Orbitowski – bez tytułu [untitled], 1986 (gift of the Artist)

The drawing bez tytułu by Janusz Orbitowski dates from 1986 and measures 40 by 24.5 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist.

Janusz Orbitowski (1940-2017) was a painter, educator and a representative of the geometric abstraction movement. He was associated with the Academy of Fine Arts in Kraków.

His creative struggles focused on showing the mutual relationships that occur between three-dimensional elements of a composition on a plane. By employing the interplay of light and shadow, he created structures in which he juxtaposed convex forms with concave ones, creating heterogeneous yet in their own way coherent systems. His actions, close to architectural thinking, eventually transformed paintings into reliefs, which required the viewer to move around in order to discover successive arrangements of the composition. Janusz Orbitowski’s last period is filled with paintings full of lyrical intimacy.

The artist’s creations were showcased at solo and group exhibitions. Janusz Orbitowski has received multiple awards. His works are featured in the collections of museums in Kraków, Warsaw, Gdańsk, Szczecin, Łódź, Bydgoszcz and Orońsko, to name a few, as well as in Amersfoort in the Netherlands.

Deutsch

Janusz Orbitowski – ohne Titel, 1986 (Geschenk des Autors)

Die Zeichnung „Ohne Titel” von Janusz Orbitowski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 40 x 24,5 cm groß. Dies ist ein Geschenk des Autors an die Philharmonie.

Janusz Orbitowski lebte von 1940 bis 2017. Er war Maler, Pädagoge und Vertreter der geometrischen Abstraktion. Darüber hinaus arbeitete er mit der Akademie der Bildenden Künste in Krakau zusammen.

In seinen kreativen Bemühungen konzentrierte er sich darauf, die Wechselbeziehungen zwischen den dreidimensionalen Elementen der Komposition auf der Ebene darzustellen. Durch das Spiel mit Licht und Schatten schuf er Strukturen, in denen er konvexe Formen mit konkaven Formen kombinierte und so heterogene, aber dennoch in ihrer Art kohärente Anordnungen schuf. Mit der Zeit verwandelten seine Handlungen, die dem architektonischen Denken nahekommen, das Bild in ein Relief, das vom Betrachter verlangte, sich zu bewegen, um weitere Kompositionsanordnungen zu entdecken. Die jüngste Schaffensphase von Janusz Orbitowski ist geprägt von Bildern voller lyrischer Intimität. 

Die Werke des Künstlers wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen präsentiert. Janusz Orbitowski wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Seine Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau, Gdańsk, Stettin, Łódź, Bydgoszcz, Orońsko und im niederländischen Amersfoort.

Kazimierz Jułga (1935 Rybowo – 2002 Bydgoszcz), malarz, poeta, rysownik, fotograf. Po nauce w bydgoskim Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych studiował na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, gdzie w 1960 obronił dyplom w pracowni Stanisława Borysowskiego. Po studiach wrócił do Bydgoszczy i w tym samym roku rozpoczął pracę w Biurze Wystaw Artystycznych, a w 1973 został jego dyrektorem, przejmując kierowanie placówką po Marianie Turwidzie. Stanowisko to pełnił do 2002 roku, łącząc działalność organizacyjną z własną twórczością.

W twórczości Jułgi podejście do koloru wiązało się z odległą inspiracją pointylizmem. Wpływy te, przefiltrowane przez jego wrażliwość i metafizyczne podejście do natury, tworzyły nową jakość. Wiersze i fotografie artysty dopełniały malowane pejzaże, budując spójną wizję świata. Oprócz tradycji europejskiej dostrzec można w jego malarstwie wpływy filozofii zen. Wybrał pracochłonną technikę malarską, traktując ją jako formę medytacji – drogę do skupienia i wewnętrznej refleksji. Podczas długiej obserwacji jego płócien odbiorca może przejść podobny proces kontemplacji.

Artystę inspirowały lasy, łąki i jeziora. Wiele pejzaży z motywami Borów Tucholskich powstało podczas plenerów środowiska bydgoskich artystów organizowanych w latach 80. i 90. XX wieku nad Jeziorem Charzykowskim.

Jułga wystawiał indywidualnie w miastach regionu kujawsko-pomorskiego oraz uczestniczył w ogólnopolskich wystawach zbiorowych. Jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Historyczno-Etnograficznym w Chojnicach, Muzeum Regionalnym w Wągrowcu, Galerii Miejskiej BWA w Bydgoszczy, Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu oraz w kolekcjach prywatnych.

Za twórczość malarską oraz działalność zawodową i społeczną otrzymał liczne nagrody i odznaczenia, m.in. I nagrodę w konkursie środowiskowym „Moje miasto” (1980), Odznakę Honorową „Za szczególne zasługi dla rozwoju województwa bydgoskiego” (1980), Złoty Krzyż Zasługi (1986), Medal Prezydenta Bydgoszczy (1994), Nagrodę Wojewody Bydgoskiego (1997), Medal Kazimierza Wielkiego przyznany przez Radę Miasta Bydgoszczy (2002) oraz Nagrodę Prezydenta Bydgoszczy (2002).

Obraz „Sitowie na jeziorze Śniardwy” ukazuje fragment mazurskiego krajobrazu. Dla artysty istotniejsza od monumentalności przyrody była możliwość jej kontemplacji. Jak pisała Elżbieta Kantorek: „Nie malował rozległych pejzaży szeroko nałożoną plamą barwną. Malował wycinki natury, tkając drobnymi plamkami jej strukturę zmienną w każdej upływającej sekundzie. Las, pnie drzew, sitowie, łan zboża to najczęstsze motywy, wielokrotnie powtarzane, bo wiedział, że każdy obraz będzie zawsze inny. Motywy te, przedstawione w dużym zbliżeniu, wypełniają całą przestrzeń obrazową. Rytm pionów porządkuje kompozycję i tworzy wrażenie spokoju podkreślone pastelowymi barwami. Kształty jednak drgają drobną plamą uformowaną działaniem światła. Obrazy te są realistyczne w przekazie, a jednocześnie tworzą abstrakcyjne plansze obrazowe – to suma obserwacji i przemyśleń autora, wynik kontemplacji natury”.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Jułga Kazimierz, „W światłach rzek i jezior. Wystawa fotografiki Kazimierza Jułgi”, Salon Sztuki Współczesnej BWA w Bydgoszczy, grudzień 1984, Bydgoszcz 1984.
Kantorek Elżbieta, „Kazimierz Jułga – malarstwo”, Galeria Wspólna Miejskiego Centrum Kultury, Bydgoszcz 2021.
„Odczytywanie natury. Kazimierz Jułga: poezja, malarstwo i rysunek, fotografia”, wybór i opracowanie: Jan Kaja, Jacek Soliński, Bydgoszcz 2008.

English

Kazimierz Jułga – Sitowie na jeziorze Śniardwy [Rushes on Lake Śniardwy], 1986

The painting Sitowie na jeziorze Śniardwy by Kazimierz Jułga dates from 1986 and measures 75 by 70 cm. It depicts a fragment of the beauty of the Masurian landscape. It seems that, for the artist, it was not the magnificence of nature with which he communed that mattered but the possibility of contemplating it.

Kazimierz Jułga (1935-2002) was a painter, poet, draughtsman and photographer. He came from Bydgoszcz and worked at the Bydgoszcz Bureau of Art Exhibitions, of which he was the director for many years.

The artist was characterised by a metaphysical approach to nature, which he observed keenly. His poems and photographs complemented his painted landscapes. In addition to European tradition, influences of Zen philosophy can be seen in his paintings. The artist chose a laborious painting technique to achieve a state of mind akin to meditation, within which one has time for an inward journey. Forests, meadows and lakes were sufficient for the painter to study nature. Numerous landscape compositions with motifs from the Tuchola Forest were created during painting plein air sessions of the Bydgoszcz artistic community, held at Lake Charzykowskie.

Kazimierz Jułga exhibited in solo expositions in cities and towns of the Kujawsko-Pomorskie region and in Polish nationwide group presentations. His works are held in museums in Bydgoszcz, Chojnice, Wągrowiec and Inowrocław, among others, as well as in many private collections. He received a number of distinctions, awards and decorations for his paintings as well as his professional work and social activism.

Deutsch

Kazimierz Jułga – „Sitowie na jeziorze Śniardwy“ (Schilf auf dem Śniardwy-See), 1986

Das Gemälde „Sitowie na jeziorze Śniardwy” (Schilf auf dem Śniardwy-See) von Kazimierz Jułga stammt aus dem Jahr 1986 und ist 75 x 70 cm groß. Das Gemälde zeigt einen Ausschnitt der Schönheit der masurischen Landschaft. Für den Künstler schien nicht die Großartigkeit der Natur, mit der er in Berührung kam, von Bedeutung zu sein, sondern die Möglichkeit, sie zu betrachten.

Kazimierz Jułga lebte von 1935 bis 2002. Er war Maler, Dichter, Zeichner und Fotograf. Er stammte aus Bydgoszcz und war im Büro für Kunstausstellungen in Bydgoszcz tätig, dessen Direktor er viele Jahre lang war.

Für den Künstler war eine metaphysische Herangehensweise an die Natur charakteristisch, die er aufmerksam beobachtete.  Seine Gedichte und Fotografien wurden durch gemalte Landschaften ergänzt. Neben der europäischen Tradition lassen sich in seinen Gemälden auch Einflüsse der Zen-Philosophie erkennen. Der Künstler entschied sich für eine aufwendige Maltechnik, um einen meditationsähnlichen Geisteszustand zu erreichen, in dem der Mensch Zeit hat, in sein Innerstes zu reisen. Dem Maler reichten Wälder, Wiesen und Seen aus, um die Natur zu studieren. Viele Landschaftskompositionen mit Motiven aus den Tucheler Heiden entstanden während der Malerei-Pleinairs der Bydgoszczer Künstlerszene, die am Charzykowskie-See organisiert wurden. 

Kazimierz Jułga stellte seine Werke im Rahmen von Einzelausstellungen in Städten der Region Kujawien-Pommern sowie in landesweiten Gemeinschaftsausstellungen aus. Seine Werke befinden sich unter anderem in Museen in Bydgoszcz, Chojnice, Wągrowiec, Inowrocław und in zahlreichen Privatsammlungen. Für seine malerischen Werke, seine berufliche Tätigkeit und sein soziales Engagement erhielt er zahlreiche Auszeichnungen, Preise und Ehrungen. 

Jerzy Czerniawski (1947 Kwiatowo) – grafik, scenograf, twórca plakatów. W 1973 ukończył PWSSP we Wrocławiu (ob. ASP). Jeszcze podczas studiów, razem z Janem Jaromirem Aleksiunem, Janem Sawką i Eugeniuszem Getem-Stankiewiczem, współtworzył tzw. czwórkę wrocławską, którą łączyło zainteresowanie plakatem, ilustracją i grafiką użytkową.

W latach stanu wojennego wyjechał z Polski i w latach 1981–1983 pracował jako twórca plakatów i scenograf w Osnabrück. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie. Jego twórczość, nasycona melancholijnym i poetyckim poczuciem humoru, jest rozpoznawalna i doceniana. Za scenografię do przedstawienia „Sen srebrny Salomei” w Teatrze Narodowym w Warszawie (reż. Adam Hanuszkiewicz) otrzymał nagrodę podczas IV Opolskich Konfrontacji Teatralnych w 1978. Za najlepszy warszawski plakat w 1980 uznano afisz do „Nocy Listopadowej” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie autorstwa Jerzego Czerniawskiego.

Jest laureatem wielu nagród, m.in. III nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie (1974), II nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Lahti (1977), nagród za Najlepszy Plakat Roku (1975, 1979, 1980). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie, m.in. w zbiorach Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Obie prace „Bez tytułu” utrzymane są w stylistyce hiperrealizmu i uzupełniają się wzajemnie. Na pierwszej biała kartka ułożona na drewnianym stole czeka na pierwsze słowa, które zostaną zapisane ołówkiem. Na drugiej wiadomość ktoś już przeczytał, ale nie dowiemy się, co zawierała, ponieważ kartkę odwrócono. Treść pozostaje tajemnicą.

Opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Bibliografia:
Czerniawski Jerzy, [online], [dostęp: 8.07.2025].
„Scenografia. Jerzy Czerniawski”, [online], [dostęp: 8.07.2025].

English

Jerzy Czerniawski – Bez tytułu [Untitled], 1986

Jerzy Czerniawski’s painting Bez tytułu dates from 1986 and measures 30 by 21 cm. Both works titled Bez tytułu by Jerzy Czerniawski held in the Pomeranian Philharmonic Collection are in the hyperrealist style and complement one another. In the first work, a white sheet of paper placed on a wooden table awaits the first words to be written with a pencil. In the second, someone has already read the message, but we will not find out what it contained because the sheet has been turned over. The content remains a mystery.

Born in 1947, Jerzy Czerniawski is a printmaker, scenographer and poster artist. During the period of martial law, he left Poland and worked as a poster artist and scenographer in Osnabrück. After returning to Poland, he settled in Warsaw. His recognisable work, saturated with a melancholic and poetic sense of humour, is well-known and appreciated. He has received many awards for his stage designs, posters and bills. His works are in museum and private collections around the world, including the collection of the Museum of Modern Art in New York.

Deutsch

Jerzy Czerniawski – ohne Titel, 1986

Das Bild „Ohne Titel” von Jerzy Czerniawski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 30 x 21 cm groß. Die beiden Werke „Ohne Titel”  von Jerzy Czerniawski, die sich in der Sammlung der Pommerschen Philharmonie befinden, sind im Stil des Hyperrealismus gehalten und ergänzen sich gegenseitig. Auf dem ersten Bild liegt ein weißes Blatt Papier auf einem Holztisch und wartet darauf, dass die ersten Worte mit einem Bleistift darauf geschrieben werden. Auf dem zweiten Bild hat bereits jemand die Nachricht gelesen, jedoch erfahren wir nicht, was darin stand, da das Blatt umgedreht wurde. Der Inhalt bleibt weiterhin ein Geheimnis.

Der Grafiker, Bühnenbildner und Plakatkünstler Jerzy Czerniawski wurde 1947 geboren. Während des Kriegsrechts verließ er Polen und arbeitete als Plakatgestalter und Bühnenbildner in Osnabrück. Nach seiner Rückkehr ins Land ließ er sich in Warschau nieder. Seine Werke zeichnen sich durch einen melancholischen und poetischen Humor aus und sind weithin bekannt und geschätzt. Für seine Bühnenbilder, Plakate und Affische erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt, darunter im Museum of Modern Art in New York. 

Jerzy Czerniawski (1947 Kwiatowo) – grafik, scenograf, twórca plakatów. W 1973 ukończył PWSSP we Wrocławiu (ob. ASP). Jeszcze podczas studiów, razem z Janem Jaromirem Aleksiunem, Janem Sawką i Eugeniuszem Getem-Stankiewiczem, współtworzył tzw. czwórkę wrocławską, którą łączyło zainteresowanie plakatem, ilustracją i grafiką użytkową.

W latach stanu wojennego wyjechał z Polski i w latach 1981–1983 pracował jako twórca plakatów i scenograf w Osnabrück. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie. Jego twórczość, nasycona melancholijnym i poetyckim poczuciem humoru, jest rozpoznawalna i doceniana. Za scenografię do przedstawienia „Sen srebrny Salomei” w Teatrze Narodowym w Warszawie (reż. Adam Hanuszkiewicz) otrzymał nagrodę podczas IV Opolskich Konfrontacji Teatralnych w 1978. Za najlepszy warszawski plakat w 1980 uznano afisz do „Nocy Listopadowej” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie autorstwa Jerzego Czerniawskiego.

Jest laureatem wielu nagród, m.in. III nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie (1974), II nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Lahti (1977), nagród za Najlepszy Plakat Roku (1975, 1979, 1980). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie, m.in. w zbiorach Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Obie prace „Bez tytułu” utrzymane są w stylistyce hiperrealizmu i uzupełniają się wzajemnie. Na pierwszej biała kartka ułożona na drewnianym stole czeka na pierwsze słowa, które zostaną zapisane ołówkiem. Na drugiej wiadomość ktoś już przeczytał, ale nie dowiemy się, co zawierała, ponieważ kartkę odwrócono. Treść pozostaje tajemnicą.

Opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Bibliografia:
Czerniawski Jerzy, [online], [dostęp: 8.07.2025].
„Scenografia. Jerzy Czerniawski”, [online], [dostęp: 8.07.2025].

English

Jerzy Czerniawski – Bez tytułu [Untitled], 1986

Jerzy Czerniawski’s painting Bez tytułu dates from 1986 and measures 30 by 21 cm. Both works titled Bez tytułu by Jerzy Czerniawski held in the Pomeranian Philharmonic Collection are in the hyperrealist style and complement one another. In the first work, a white sheet of paper placed on a wooden table awaits the first words to be written with a pencil. In the second, someone has already read the message, but we will not find out what it contained because the sheet has been turned over. The content remains a mystery.

Born in 1947, Jerzy Czerniawski is a printmaker, scenographer and poster artist. During the period of martial law, he left Poland and worked as a poster artist and scenographer in Osnabrück. After returning to Poland, he settled in Warsaw. His recognisable work, saturated with a melancholic and poetic sense of humour, is well-known and appreciated. He has received many awards for his stage designs, posters and bills. His works are in museum and private collections around the world, including the collection of the Museum of Modern Art in New York. 

Deutsch

Jerzy Czerniawski – ohne Titel, 1986

Das Bild „Ohne Titel” von Jerzy Czerniawski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 30 x 21 cm groß. Die beiden Werke „Bez tytułu” (Ohne Titel) von Jerzy Czerniawski, die sich in der Sammlung der Pommerschen Philharmonie befinden, sind im Stil des Hyperrealismus gehalten und ergänzen sich gegenseitig. Auf dem ersten Bild liegt ein weißes Blatt Papier auf einem Holztisch und wartet darauf, dass die ersten Worte mit einem Bleistift darauf geschrieben werden. Auf dem zweiten Bild hat bereits jemand die Nachricht gelesen, jedoch erfahren wir nicht, was darin stand, da das Blatt umgedreht wurde. Der Inhalt bleibt weiterhin ein Geheimnis.

Der Grafiker, Bühnenbildner und Plakatkünstler Jerzy Czerniawski wurde 1947 geboren. Während des Kriegsrechts verließ er Polen und arbeitete als Plakatgestalter und Bühnenbildner in Osnabrück. Nach seiner Rückkehr ins Land ließ er sich in Warschau nieder. Seine Werke zeichnen sich durch einen melancholischen und poetischen Humor aus und sind weithin bekannt und geschätzt. Für seine Bühnenbilder, Plakate und Affische erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt, darunter im Museum of Modern Art in New York. 

Andrzej Dłużniewski (1939 Poznań – 2012 Warszawa), malarz, rysownik, grafik, fotograf, performer, autor instalacji, konceptualista, pisarz, poeta i pedagog. Studiował architekturę na Politechnice Wrocławskiej (1958–1960), następnie filozofię jako wolny słuchacz na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego (1960–1961). Edukację artystyczną odbył na Wydziale Rzeźby ASP w Warszawie (1962–1968) w pracowni prof. Mariana Wnuka oraz w Pracowni Projektowania Brył i Płaszczyzn prof. Oskara Hansena, uzyskując dyplom z zakresu rzeźby.

W 1970 podjął pracę pedagogiczną na macierzystej uczelni, wykładając na Wydziale Architektury Wnętrz, a w latach 1971–1973 pracował także w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi. W 1991 otrzymał tytuł profesora. W latach 1980–1991 wspólnie z żoną Emilią Małgorzatą w mieszkaniu-pracowni przy ul. Piwnej w Warszawie (Galeria Piwna 20/26) organizował niezależne spotkania artystów z Polski i zagranicy, odczyty i wystawy, m.in. prezentacje grupy Fluxus.

Uważany jest za jednego z najbardziej konsekwentnych artystów awangardowych, od lat 70. XX w. sytuujących się w nurcie konceptualizmu. W jego realizacjach warstwa intelektualna i filozoficzna była ważniejsza od strony formalnej i stylistycznej. W refleksyjnej twórczości sięgał po różnorodne media: słowo, rysunek, fotografię, tworzył obrazy i kolaże, budował paraprzedmioty, był autorem performansów, działań procesualnych, environmentów i instalacji przestrzennych. Wprowadzenie nietradycyjnych mediów oraz zainteresowania lingwistyczne wpłynęły na sytuowanie jego sztuki w kręgu konceptualizmu.

Od połowy lat 80. skupił się na badaniu relacji między znaczeniem słów a ich rodzajem gramatycznym w różnych językach, wprowadzając do kompozycji symboliczny, porządkujący kolor. Poszukiwania te odzwierciedlają m.in. obrazy „Łąka i śmierć” (1987), „Słońce” (1989), „Wojna, der Krieg” (1994) i „Ogród, der Garten” (1994). Są to linearne, akrylowe rysunki wykonane na surowym, niezagruntowanym płótnie. Różni je zakres wkomponowanego tekstu – „Słońce” i „Ogród” należą do obrazów tekstowych, natomiast w „Wojnie” dominuje narracja i figuratywność z niewielką liczbą dwujęzycznych słów.

Rok 1997 był w jego życiu przełomowy – w wyniku wypadku samochodowego utracił wzrok. Powrócił jednak do sztuk wizualnych, koncentrując się obok pisania tekstów na malarstwie. Od tego czasu powstawały obrazy wykonywane według jego koncepcji i wskazówek, realizowane przez żonę, syna Kajetana oraz Macieja Sawickiego – byłego studenta. W rysunku podejmował analogiczne problemy jak w malarstwie.

W latach 60. powstał cykl barwnych rysunków figuralnych „Igraszki” (1964). Do najwcześniejszych należy seria „Ikonogramy”, prezentowana na wystawie „55 ikonogramów” w Galerii Akumulatory w Poznaniu (1976). W latach 1985–1988 zrealizował zespół rysunków, których tematem jest góra, m.in. „Siódma góra”, „Góra 8”, „Góra 10-ta”, „Góra 12-ta”. Abstrakcyjne kompozycje tworzą stożkowate formy sugerujące tytułowe góry, wypełnione nierealnymi kształtami wykreślonymi falistą linią. Prace, o subtelnej kolorystyce, wykonane są w technikach mieszanych z użyciem tuszu, piórka, flamastra, kredki i atramentu.

Swoją twórczość prezentował na ponad 30 wystawach indywidualnych oraz licznych ekspozycjach zbiorowych, przede wszystkim w Warszawie. Jest laureatem Nagrody im. Katarzyny Kobro (2003) i Nagrody im. Jana Cybisa (2006). Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Zachęty w Warszawie oraz w kolekcjach zagranicznych.

Rysunek „Bez tytułu” z lat 80., mimo odmiennej tematyki i czarno-białej tonacji, wpisuje się w krąg rysunków konceptualnych utrzymanych w formule abstrakcyjnej. Łączy je kwestia tła, istotna w twórczości malarskiej artysty. Jak pisał Michał Jachuła: „W jego obrazach tło pozostawało najczęściej nienaruszone jako surowe płótno malarskie. Tylko tło jest metafizyczne. W moich obrazach ta szarość płótna to owa Otchłań, która fascynowała mnie jako małego chłopca na lekcjach religii. Wielka, pusta przestrzeń tablicy, na której katechetka w dolnym, lewym rogu umieszczała Niebo, Piekło i Czyściec, a resztę zostawiała Otchłani”.

Praca „Postęp w archeologii” to refleksja nad reliktami i pozostałościami cywilizacji, namysł nad tym, co zasługuje na utrwalenie i zachowanie dla kolejnych pokoleń. Użycie fragmentu winylowej płyty – zapisu z przeszłości – skłania do przemyśleń nad sposobami archiwalnego zapisu i jego trwałością.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i praca „Bez tytułu”), dr Agnieszka Wysocka (praca „Postęp w archeologii”).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, „Andrzej Dłużniewski”, 2004/2012, [online], [dostęp: 10.04.2021].
Michał Jachuła o Andrzeju Dłużniewskim, [online], [dostęp: 8.05.2021].
„Piwna 20/26 Emilii i Andrzeja Dłużniewskich 1980–1993”, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Muzeum ASP i Autorzy, Warszawa 1994.
„Spacer z Andrzejem Dłużniewskim w stronę sztuki”, Muzeum Sztuki, Łódź 2005.

English

Andrzej Dłużniewski – Postęp w archeologii [Progress in Archaeology], 1986

The composition of cardboard and ebonite Postęp w archeologii by Andrzej Dłużniewski dates from 1986 and measures 50 by 69 cm. It is the artist’s reflection on relics and remnants of civilisation, a contemplation of what deserves to be preserved and kept for future generations.

Andrzej Dłużniewski (1939-2012) was a painter, draughtsman, printmaker, photographer, performance artist and creator of installations as well as a writer, poet and educator. He was associated with the Academy of Fine Arts in Warsaw and the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź. He is considered one of the most consistent avant-garde artists for whom the intellectual and philosophical layer of a work took precedence over formal or stylistic considerations. He worked with variety of media, employing words, drawing and photography; he created paintings and collages, built para-objects and was the author of performances and spatial installations.

A breakthrough year in the artist’s life and work was 1997, when he lost his sight as a result of a car accident. He nevertheless returned to visual arts and, alongside writing texts, he focused on painting. From that time onwards, paintings were created according to the artist’s instructions and executed by his wife and sons. He presented his work at over 30 solo exhibitions and participated in group exhibitions, primarily in Warsaw. He received many awards, and his works are in the collections of museums and galleries in Warsaw, Wrocław, Poznań, Łódź and Bydgoszcz as well as in collections abroad.  

Deutsch

Andrzej Dłużniewski – „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie), 1986

Die Komposition aus Pappe und Ebonit „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie) von Andrzej Dłużniewski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 50 x 69 cm groß. Hier reflektiert der Künstler über Relikte, Überreste der Zivilisation, und überlegt, was es wert ist, für nachfolgende Generationen festgehalten und bewahrt zu werden.

Andrzej Dłużniewski lebte von 1939 bis 2012. Er war Maler, Zeichner, Grafiker, Fotograf, Performer, Autor von Installationen sowie Schriftsteller, Dichter und Lehrer. Eine Zeit lang war er mit der Akademie der Bildenden Künste in Warschau und der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź verbunden. Er gilt als einer der konsequentesten avantgardistischen Künstler. In seinen Werken war die intellektuelle und philosophische Ebene wichtiger als die formale und stilistische. Andrzej Dłużniewski bediente sich verschiedener Medien, verwendete Worte, Zeichnungen und Fotografien, schuf Bilder und Collagen, baute Para-Objekte und war Autor von Performances und Rauminstallationen.

Im Leben und Schaffen des Künstlers war das Jahr 1997 ein entscheidendes Jahr, da er infolge eines Autounfalls sein Augenlicht verlor. Dennoch kehrte er zu den bildenden Künsten zurück und konzentrierte sich neben dem Schreiben von Texten auf die Malerei. Seitdem entstanden Gemälde, die nach den Anweisungen des Künstlers von seiner Frau und seinen Söhnen ausgeführt wurden. Zudem präsentierte er seine Werke in über 30 Einzelausstellungen und nahm an Gemeinschaftsausstellungen teil, vor allem in Warschau. Der Künstler wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, seine Werke befinden sich in den Sammlungen von Museen und Galerien in Warschau, Wrocław, Posen, Łódź, Bydgoszcz sowie in Sammlungen im Ausland.