Marek Jaromski (1953, Kutno), grafik, malarz, rysownik, rzeźbiarz, autor instalacji i działań artystycznych oraz audycji radiowych i telewizyjnych. Studiował w warszawskiej ASP w Pracowni Technik Drzeworytniczych pod kierunkiem prof. Haliny Chrostowskiej, aneks z malarstwa zrealizował u prof. Eugeniusza Markowskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem (1980). Po studiach przez krótki czas był asystentem w macierzystej uczelni. Jest współtwórcą i członkiem grupy Warsztat, założonej z Andrzejem Kaliną i Andrzejem Dworakowskim (1976). Przez wiele lat pracował w Radiu Plus Warszawa (wcześniej Radio Józef), prowadząc autorskie audycje, m.in. Chodzę po ziemi, Wniebogłosy i Eteryczna akademia sztuki.

M. Jaromski tworzy prace na pograniczu różnych dyscyplin sztuki – grafiki, rysunku, malarstwa i rzeźby – niepoddające się jednoznacznej klasyfikacji. Punktem wyjścia do obecnych realizacji artystycznych był tradycyjny linoryt i drzeworyt, a także techniki metalowe, podejmowane przez twórcę we wczesnym etapie twórczości. Już w latach 80. XX w. prace graficzne, często składane z kilku warstw papieru i bibułki, bardziej przypominały reliefy, z przebijającymi się na wpół abstrakcyjnymi formami i sylwetkami, a tematykę grafik sugerowały tytuły (m.in. Z dedykacją dla Pana Boscha, 1982; Wymyślony pejzaż, 1982).

Pod wpływem podróży do Japonii artysta zainteresował się papierowym podłożem, własnoręcznie produkując papier, który stał się istotnym materiałem wpływającym na formę wielu realizacji. W latach 80. opracował autorską metodę unikatowego linorytu odbijanego na wytwarzanych papierach. Kolejny etap eksperymentowania w dziedzinie grafiki stanowiły prace, które przybrały formę reliefów w masie papierowej. W twórczości M. Jaromskiego warsztat graficzny zaczął odgrywać coraz większą rolę, wpływając na nowatorskie, nietypowe rozwiązania. Artysta nie poprzestał na poszukiwaniu w obrębie odbitki i podłoża, zainteresował się samą matrycą, która z czasem przestała pełnić tradycyjną rolę nośnika, a stała się samodzielnym obiektem artystycznym. M. Jaromski ingeruje w proces twórczy, nadając obiektom inną niż dotychczas rolę. Płaskorzeźby w drewnie lipowym, często malowane, stają się matrycą dla odbitek graficznych, same pozostając obiektem. Matrycą graficzną w warsztacie artysty stała się także ziemia – „żywa” forma kształtująca mokrą papierową masę. W ten sposób powstała własna technika – ziemioryty.

Przełamując kolejne granice, z samodzielnych pojedynczych prac artysta komponuje wieloczęściowe obrazy lub instalacje przestrzenne, czasami wzbogacane pracami rzeźbiarskimi twórców ludowych. Do niektórych działań artystycznych wprowadza poezję i muzykę. Twórczość M. Jaromskiego ukształtowały dwie przestrzenie tematyczne inspirowane głęboką wiarą i tradycją chrześcijańską oraz naturą. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje motyw anioła, pojawiający się niezwykle często od lat 80. XX w. aż do dziś. Anioły obrazowane są w różnorodnych formach – ulotnych i nierzeczywistych lub przeciwnie, sugestywnie cielesnych, sugerujących istnienie w realnym świecie. M. Jaromski sięga do tematyki biblijnej, ukazując sceny zatytułowane m.in. Dwunastu apostołów, Baranek, Adam i Ewa, Całun i Ukrzyżowanie. Sceny przedstawieniowe uzupełnia tekstami, które wyryte w matrycach stanowią pełnoprawną część kompozycji.

W 1995 roku artysta zamieszkał w Ponikwi Dużej na Mazowszu. Od tego czasu natura i świat przyrody współistnieją w jego twórczości na równi ze światem Biblii. Przemianę duchową i oddziaływanie otoczenia, które znalazły odbicie w twórczości M. Jaromskiego, akcentuje Monika Małkowska, wskazując na zmianę w pojmowaniu sensu ziemskiego bytu, odejście od myślenia o karierze oraz odkrycie życia blisko ziemi, zwierząt i przyrody.

Charakterystyczną tematykę i technikę twórcy przybliżają m.in. cykl Kłosy (2000, linoryt barwny), cykl Anioły (2001, linoryt barwny), Anioły za płotem (2007, linoryt barwny na ręcznie wykonanym papierze), Głowa II (2015, praca unikatowa z pięciu matryc na bibule japońskiej, wprasowanej w tekturowy podkład), Pole (2017, praca unikatowa na papierze wykonanym ręcznie) oraz Chrystus (2019, linoryt barwny).

M. Jaromski prezentował swoją twórczość na około 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych. Jest laureatem prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in. III nagrody (1981) i wyróżnienia (1983) w Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze, nagrody na II Biennale der europäischen Grafik Baden-Baden (1981), Nagrody Młodych na Biennale Grafiki w Berlinie (1984), nagrody na IX Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1984), nagrody równorzędnej na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986), Grand Prix na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie (1988) oraz Nagrody Honorowej na 4e Triennale Mondiale de l’Estampe petit format de Chamalières (1997). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galerii Zachęta w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeów Watykańskich w Watykanie, Muzeum Narodowego w Norymberdze, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Muzeum Miejskiego w Kopenhadze oraz w zbiorach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Jaromski Marek, Matryca świata, [w:] Wielość w jedności. Drzeworyt polski po 1900 roku. Materiały z sesji naukowej 23 października 2009 r., red. Barbara Chojnacka, Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011, s. 192–195.
Kwadratura kultury. Marek Jaromski – uciekinier z miasta, [online], https://polskieradio24.pl/130/5646/Artykul/2288340,Kwadratura-kultury-Marek-Jaromski-uciekinier-zmiasta (dostęp: 6.06.2021).
Małkowska Monika, Kupił chałupę „na Pismo Święte”. Swoją trumnę postawił wśród aniołów, „TVP Tygodnik”, nr 74, 19 IV 2019, https://tygodnik.tvp.pl/42142982/kupil-chalupe-na-pismo-swiete-swoja-trumne-postawil-wsrod-aniolow (dostęp: 6.06.2021).
Marek Jaromski: Niebieska moneta, katalog wystawy, red. Anna Żakiewicz, Galeria PBK, Warszawa 2000.

Eugeniusz Markowski (1912 Warszawa – 2007 Warszawa), malarz, rysownik, scenograf i dyplomata. Absolwent warszawskiej ASP. Dyplom uzyskał w pracowni prof. Tadeusza Pruszkowskiego w 1938 i jeszcze w tym samym roku rozpoczął staż scenograficzny, który przerwał wybuch II wojny światowej. Uczestniczył w kampanii wrześniowej i obronie Warszawy. W latach 1940–1950 przebywał we Włoszech, gdzie związał się z grupą Libera Associazione Arti Figurative (Wolnym Związkiem Sztuk Przedstawiających) oraz z Art Club w Rzymie, zainicjowanym przez Józefa Jaremę. Projektował scenografie dla rzymskiego Teatro delle Arti. Zajmował się dziennikarstwem, został dyplomatą i wyjechał do Kanady, gdzie przebywał do 1955 roku. Po powrocie do Polski został dyrektorem Biura Współpracy Kulturalnej z Zagranicą Ministerstwa Kultury i Sztuki (do 1969). W tym samym roku wrócił do działalności artystycznej, zajął się malarstwem, rysunkiem, scenografią i grafiką użytkową oraz rozpoczął pracę w warszawskiej ASP, gdzie był wykładowcą do 1984 roku. Współpracował jako scenograf z Operą Gdańską i teatrami warszawskimi.

Miał krytyczny stosunek do polskich mitów historycznych i do współczesności, czego wyrazem są m.in. prace: Szarża – Samosierra (1960), Wspólna kariera (1961), Nauka chodzenia (1979), Rodzina (1960). Używał tematyki mitologicznej i antycznej dla przedstawienia kondycji ludzkiej, m.in. w pracach Mit (1972) oraz Sabinki 1 (1983). Postać ludzka w jego twórczości jest zdeformowana i uproszczona, często przypomina bardziej dzikie zwierzę niż człowieka. Dla ukazania marności i śmieszności kondycji ludzkiej wykorzystywał zwierzęta, głównie konia lub byka. Wizje przedstawione w jego dziełach bywają groteskowe lub tragiczne, lecz zawsze wzbudzają silne emocje. Dramatyzm jego sztuki, według krytyków, jest efektem wojennych przeżyć artysty oraz jego wrażliwości na problemy społeczne.

Twórczość Markowskiego nacechowana jest silną ekspresją. Artysta uzyskuje ją z jednej strony poprzez deformację, która z malowanych przez niego ludzi czyni raczej człekokształtne figury o wyolbrzymionych znamionach brzydoty, z drugiej zaś poprzez środki malarskie. Będąc rasowym malarzem, obdarzonym wybitną wrażliwością na kolor i materię malarską, a jednocześnie programowym antyestetą, potrafił uwypuklić podejmowane treści oskarżycielskie gamą kolorystyczną oraz specyficznym, gruboziarnistym sposobem malowania, przypominającym fakturą stary, zniszczony przez czas tynk. W sposobie deformacji i doborze środków malarskich zbliżał się często do art brut, czyli sztuki surowej, której twórcą i najwybitniejszym przedstawicielem był francuski malarz Jean Dubuffet, jak pisał Jerzy Zanoziński. W latach 70. artysta wzmocnił siłę wyrazu ostrą kolorystyką nawiązującą do przedwojennego ekspresjonizmu niemieckiego.

Eugeniusz Markowski miał kilkadziesiąt wystaw indywidualnych w Polsce, Belgii, Niemczech, Brazylii, Szwecji, Włoszech i Francji. Brał udział w najważniejszych prezentacjach sztuki w kraju, m.in. w Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1964 – honorowe wyróżnienie ZPAP; 1972, 1974, 1976, 1980), Porównaniach w Sopocie (1967, 1971), Festiwalu Sztuk Pięknych w Warszawie (1968, 1970 – na obu otrzymał wyróżnienia; 1972, 1974, 1978) oraz Sympozjum Złotego Grona (1969 – wyróżnienie). W 1948 roku wystawiał swoje prace na V Quadriennale di Roma w Rzymie, w 1963 reprezentował Polskę na 7ª Bienal de São Paulo, a w 1970 uczestniczył w prezentacji 1000 lat sztuki polskiej w Royal Academy of Arts w Londynie. Był laureatem Nagrody Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida (1984) oraz Nagrody Kolekcjonerów im. dr. Lecha Siudy (1988). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie.

Dojrzały okres twórczości artysty przypada na lata 80. i 90., kiedy w Polsce i Europie, zwłaszcza w Niemczech, pojawiły się nurty neoekspresjonizmu i neofowizmu. Krytycy zaczęli określać Markowskiego mianem prekursora estetyki wpisującej się w nurt nowej figuracji. Figury ludzi i zwierząt sytuowane są na pierwszym planie, wypełniając niemal całą powierzchnię płótna lub papieru. Umieszczone centralnie, nabierają cech monumentalnych. W tej stylistyce utrzymana jest praca Dwa konie, prezentująca wielokrotnie powtarzany przez artystę motyw koni wpisanych w dynamiczny układ kompozycyjny. Krytycy podkreślali, że szczególnie częstym motywem w twórczości Markowskiego, obecnym już od lat 50., jest koń, niekiedy przeistoczony w centaura. To alter ego człowieka, symbol pierwotnej siły witalnej oraz pośrednik między niebem a ziemią. W zestawieniu z nimi błękitne konie niemieckich ekspresjonistów z kręgu „Błękitnego Jeźdźca” wydają się niezwykle łagodne. Konie Markowskiego, o wyłupiastych oczach, masywnych ciałach, szczerzące zęby i toczące pianę z pyska, są bliższe ekspresji znanej z „Szału” Władysława Podkowińskiego. Pełne pasji i wigoru, zdają się rozsadzać ciasne ramy płócien.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Eugeniusz Markowski. Malarstwo. Rysunek, katalog wystawy, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych Zachęta, Warszawa 1962.
Miliszkiewicz Janusz, Szał uniesień, „Art&Business”, nr 4, 2007, s. 36–38.
Zanoziński Jerzy, Współczesne malarstwo polskie, Warszawa 1974, s. 78.

Jan Tarasin (1926 Kalisz – 2009 Warszawa), malarz, grafik, teoretyk sztuki, klasyk współczesnego malarstwa polskiego. W latach 1946–1951 studiował w ASP w Krakowie w Pracowniach Malarstwa prof. Zygmunta Rudnickiego, prof. Zbigniewa Pronaszki i prof. Wacława Taranczewskiego, a także w Pracowniach Grafiki Warsztatowej u prof. Andrzeja Jurkiewicza i prof. Konrada Srzednickiego. Od 1962 roku był członkiem Grupy Krakowskiej. W latach 1963–1967 wykładał na Wydziale Architektury Wnętrz ASP w Krakowie. W 1967 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie w 1974 roku objął Pracownię Malarstwa na Wydziale Malarstwa ASP. W latach 1987–1990 pełnił funkcję rektora warszawskiej ASP.

Jan Tarasin uprawiał malarstwo oraz grafikę warsztatową i użytkową. Wypracował indywidualny język artystycznej wypowiedzi utożsamiany z nurtem abstrakcji. W rozmowie z Piotrem Majewskim tłumaczył, że zajmuje się przedmiotami na wielu piętrach ich odprzedmiotowienia, traktując abstrakcję i materialność jako elementy wzajemnie się przenikające. Uciekając konwencjom i ograniczeniom, stworzył wyjątkową wizję sztuki bliską muzyce. Wczesny okres twórczości artysty sytuuje się w nurcie figuratywnym. Powstawały wówczas realistyczne kompozycje przedstawiające martwe natury oraz podejmujące tematykę społeczną i egzystencjalną, jak Górnośląski chłopak z 1953 roku.

W latach 60., zbliżając się do formuły malarstwa materii, tworzył formy wyzbyte powierzchniowych skojarzeń, które wydobywał z tła za pomocą mięsistej faktury i zgaszonej, niemal monochromatycznej palety barw, czego przykładem są Przedmioty IV z 1964 roku. W tych ściszonych obrazach o niezidentyfikowanych kształtach ukazywał dramat egzystencji. Równocześnie, prowadząc eksperymenty z materią plastyczną, wykonał serię asamblaży, w których wtapiał w podobrazie fragmenty zabawek, koraliki, martwe owady i liście drzew, jak w pracy Rocznik statystyczny z 1967 roku. Artysta, dokonując nieustannych modyfikacji formalnych, wzmacniał przekaz wizualny, poddając malowane przedmioty ciągłej transformacji. Z czasem stawały się one coraz bardziej wyabstrahowane i nabierały autonomicznych cech. Pozbawione pierwotnej funkcji, pełniły rolę symbolu, któremu artysta nadawał znaczenie metafizyczne.

Konsekwentnie powielał na powierzchni płótna nieregularne formy, tworząc systemy znaków, które krytycy porównywali do hieroglifów, liter pisma czy zapisu muzycznego. Jan Tarasin malował płasko, laserunkowo, wykorzystując tradycyjne techniki warsztatowe. W obrazach odsłaniał wielowymiarową przestrzeń, w której kolor i forma nabierały nowych, wolnych od skojarzeń znaczeń, tworząc osobliwe wizje autonomicznego świata.

Prace artysty prezentowane były m.in. na Ire Biennale de Paris w 1959 roku oraz 8ª Bienal de São Paulo w 1965 roku. Jan Tarasin był laureatem Nagrody Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida w 1976 roku oraz Nagrody im. Jana Cybisa w 1985 roku. W 2005 roku został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Prace artysty znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz w kolekcjach prywatnych.

Kompozycja Kontynuacje I z 1979 roku, utrzymana w wąskiej gamie barw, stanowi zaszyfrowany przekaz ukazujący zbiorowy i anonimowy portret rzeczy, który wydaje się wycinkiem większej całości. Artysta podkreślał, że jego obrazy nie mają ani początku, ani końca i mogą ciągnąć się w nieskończoność. To, co tworzy, określał jako monotonny zapis nieustannie zakłócany, z którego rodzi się dramaturgia. Pojawiające się nieregularności, przypadki i zakłócenia tworzą nowy rytm, dlatego swoje obrazy nazywał m.in. Fragment, Niekończąca się kolejka, Sytuacja lub, przekornie, Przedmioty policzone.

W latach 1974–1982 artysta wydał osiem autorskich zeszytów z serigrafiami i własnymi tekstami. W kolejnych zeszytach, z których każdy obejmuje ponad 30 kart, dokonał specyficznego przeglądu możliwości techniki serigrafii. Czarno-białe, jednobarwne lub dwubarwne plansze, często odbijane na kolorowych papierach, ukazują zabawę autora z tą techniką graficzną. Większość serigrafii powstała w oparciu o medium fotograficzne, inne bazowały na rysunkach autora. Ewa Gorządek pisała o zeszytach jako o rodzaju notatnika chwytającego życie na gorąco, obejmującego pierwsze zapisy i studia rysunkowe, mające na celu odkrycie porządku i ładu rządzącego światem. W swoich kompozycjach Tarasin łączył malarskość z linearnością, głębię z płaskością, eliminując perspektywę na rzecz wyraźnie wyczuwalnej wewnętrznej przestrzeni. Uderzająca jest jednorodność jego sztuki: malarstwa, grafiki i rysunku, w których można prześledzić historię powstawania znaku – od odtwarzającego wygląd rzeczy po abstrakcyjny symbol.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka (biogram i obraz Kontynuacje I), dr Barbara Chojnacka (litografie i serigrafie).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, Jan Tarasin, publikacja 2004, aktualizacja 2016.
Jan Tarasin. Malarstwo i prace na papierze 1959–2005, katalog wystawy, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, Sopot 2006.
Majewski Piotr, Liryka przedmiotowości. Krytyka poetów wobec malarstwa Jana Tarasina, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, sectio L, vol. VIII, 2, Lublin 2010, s. 43–56.

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

Kazimierz „Kachu” Ostrowski (1917, Berlin – 1999, Gdynia), malarz i pedagog. Przed II wojną światową rozpoczął naukę zawodu jako malarz pokojowy. W czasie okupacji niemieckiej został osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof. Podczas odbywania przymusowej pracy w Gdyni, razem z francuskimi jeńcami – studentami paryskiej ASP – stworzył nieformalną grupę, która spotykała się w dni wolne od pracy, by malować i dyskutować o sztuce.

W 1945 roku rozpoczął studia w PWSSP w Sopocie w Pracowni Malarstwa prof. Janusza Strzałeckiego i prof. Artura Nacht-Samborskiego oraz w Pracowni Malarstwa Architektonicznego u prof. Jacka Żuławskiego. W latach 1949–1950, dzięki stypendium rządu francuskiego, przebywał w Paryżu, gdzie uczył się w Académie Moderne – prywatnej szkole malarstwa Ferdynanda Légera. W latach 1965–1987 wykładał w PWSSP w Gdańsku (obecnie ASP) w Pracowni Malarstwa Sztalugowego. Pełnił funkcję prodziekana Wydziału Malarstwa i Grafiki (1981–1984).

Skromny i pracowity, cenił tradycyjny warsztat. Uprawiał malarstwo ścienne i sztalugowe. Był autorem projektów elewacji kamienic na gdańskiej Starówce (1954–1955), polichromii w kościele pw. św. Wawrzyńca w Gdyni (lata 50. XX wieku) oraz plafonu (1975) i ceramicznej ściany (1977) w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Malował pejzaże ukazujące industrialne widoki portowe, w których manifestował nowe podejście do przestrzeni i przedmiotu. W kompozycjach K. Ostrowskiego, podobnie jak w sztuce Paula Klee, widoczna jest fascynacja wewnętrzną strukturą obiektów, w której dominantę stanowią linia, kolor i rytm.

W okresie paryskim tworzył m.in. realistyczne studia pejzaży nadmorskich (Popołudnie nad morzem, 1945) oraz widoki architektury inspirowane sztuką kubistów (Elektrownia na Sekwanie, 1945–1950). W latach 50. wykonał cykle ukazujące robotników przy pracy, m.in. stoczniowców, hutników i spawaczy (Spawacz II, 1955). Artysta rozwijał indywidualny styl, tworząc kompozycje zbudowane z form geometrycznych obwiedzionych konturem. Mając niezwykłe wyczucie koloru, stosował intensywne zestawienia barw, potęgujące ich wzajemne oddziaływanie.

K. Ostrowski brał udział w licznych wystawach, m.in. w III Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (1959), Polnischer Künstlerverband Gdańsk. Gemälde, Druckgraphik, Skulpturen w Bremie (1980) oraz Les Artistes de Gdańsk w Avallon (1984). W 1970 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, w 1982 Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki, a w 1989 Nagrodę im. Jana Cybisa. Prace artysty znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Gdańsku, Szczecinie, Warszawie i Krakowie, Muzeum Miasta Gdyni, Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie oraz Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Od 2002 roku Zarząd Okręgu Gdańskiego Związku Polskich Artystów Plastyków przyznaje Nagrodę im. Kazimierza Ostrowskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie malarstwa.

Niezwykle dekoracyjny język artysty szczególnie ujawnia się w surrealistycznych pejzażach, które pobudzają wyobraźnię i wprowadzają odbiorcę w bajkowy świat barw i kształtów, jak w obrazie Niebieski pejzaż. Dzieło emanuje radością i beztroską. O twórczości artysty pisała Marta Piszczatowska, podkreślając afirmację życia, radość malowania, impulsywność i skłonność do improwizacji, które nadają jego wizjom lotność i świeżość oraz sprawiają, że malarstwo Ostrowskiego wymyka się próbom analizy, pozostawiając odbiorcy przede wszystkim intensywne poczucie szczęścia.

Kazimierz Ostrowski jest autorem projektów gobelinów z kolekcji Filharmonii Pomorskiej.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Giełdon Lilianna, Jankiewicz-Brzostowska Monika, Kazimierz „Kachu” Ostrowski – marynistyka, XVI wystawa z cyklu „Polscy artyści o morzu”, katalog wystawy, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Gdańsk 2018.
Kachu Profesor zwyczajny, „Zeszyt wydawniczy ASP w Gdańsku”, nr 2, Gdańsk 2011.
Piszczatowska Marta, Kazimierz Ostrowski, „Litery. Magazyn społeczno-kulturalny Wybrzeża”, nr 2, 1969.

Danuta Waberska (1943, Bohotnica), malarka. Studiowała w PWSSP w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Artystyczny) w Pracowni Malarstwa prof. Eustachego Wasilkowskiego oraz Pracowni Grafiki Warsztatowej prof. Andrzeja Pietscha, gdzie w 1969 roku obroniła dyplom. Autorka obrazów o tematyce świeckiej i sakralnej. Jej twórczość wyrasta z tradycji symbolizmu i ekspresjonizmu. Wczesne prace D. Waberskiej należą do nurtu nowej figuracji. Artystka tworzyła wówczas kompozycje poruszające kwestie egzystencjalne, snując rozważania na temat przemijania i osamotnienia człowieka we współczesnym świecie.

W obrazach często stosowała motyw odbicia w szybie lub lustrze, ukazując w ten sposób osamotnienie jednostki umiejscowionej w niedookreślonym miejscu i czasie (W oknie II, 1972–1976). Unieruchomienie rzeczywistości intensyfikowało przeżycia wewnętrzne, odzwierciedlając uczucie tęsknoty za prawdą, miłością i wzajemnym porozumieniem. W cyklu Podróże, będącym metaforą życia i przemijania, malowała ludzi w tramwajach, uchwyconych w przelotnych relacjach. Bohater obrazów D. Waberskiej był odizolowany, samotny i wyalienowany, pogrążony w melancholii i zadumie.

Równie pesymistyczną wizję artystka stworzyła w cyklu Miasto, w którym opustoszałe przestrzenie miejskie oddawały niepokoje i tęsknoty człowieka związane z dramatem odosobnienia. Oszczędne i syntetyczne w formie kompozycje zbliżały się do granic malarskiej abstrakcji, stając się syntetycznym zapisem ludzkiej kondycji moralnej (Jezioro w Łagowie, 1983). Po 1985 roku artystka poświęciła się „służbie Kościołowi”, malując obrazy religijne ukazujące m.in. sceny biblijne, świętych i błogosławionych (Portret błogosławionego ks. Michała Sopoćki, 2008).

Jej prace odznaczają się klasycznym warsztatem malarskim oraz dbałością o strukturę i kompozycję świata przedstawionego. Operując bogatą paletą barw, artystka tworzy wysublimowane kompozycje oddające indywidualne nastroje – od ciemnych, pełnych ekspresji, po jasne i subtelne, o melancholijnym zabarwieniu. Szczególne znaczenie w twórczości D. Waberskiej odgrywa światło, które nadaje jej pracom wymiar transcendencji i niesie przesłanie teologiczne.

Prace D. Waberskiej prezentowane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, m.in. na Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Portret Człowieka w Warszawie (1971) oraz Kunst der Gegenwart aus Polen w Stadtmuseum Simeonstift w Trewirze (1979). Artystka otrzymała Złoty Medal na XI Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Bielska Jesień w Bielsku-Białej (1973), Wyróżnienie Specjalne na XIX Festival International de la Peinture w Cagnes-sur-Mer (1987), I nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Malarstwa im. Jana Spychalskiego w Poznaniu (1979) oraz Nagrodę Pierścień Mędrców Betlejemskich za obraz Miłosierdzie Boże (2003). Uhonorowano ją Brązowym Medalem za Zasługi dla Kultury Chrześcijańskiej (2011). Prace artystki znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Poznaniu, Warszawie i Szczecinie, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, muzeach okręgowych w Koszalinie, Rzeszowie i Toruniu oraz w kolekcjach prywatnych.

Świat materialny oraz towarzyszący mu ładunek emocjonalny nieustannie inspirował D. Waberską. W pracy Pieśń o nocy artystka ukazała postać mężczyzny w szklanej kabinie, przed którym roztacza się fantazmatyczny pejzaż – mroczny, pełen ekspresji, a zarazem niezwykle fascynujący. Przywołując zapamiętane wcześniej sytuacje, stworzyła świat pełen subiektywnych przeżyć i doświadczeń, w którym scalone przestrzenie zewnętrzna i wewnętrzna tworzą wizję na granicy jawy i snu.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Malarstwo Danuty Waberskiej, katalog wystawy, Galeria Kordegarda, Warszawa 1976.
Muszyński Jan, Danuta Waberska, Zielona Góra 1984.
Rogozińska Renata, Danuta Waberska – studium, http://sacrumetdecorum.pl/bez-kategorii/szukajac-oblicza-droga-danuty-waberskiej-do-tworczosci-sakralnej/ (dostęp: 26.06.2021).

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

Franciszek Gnyp (1894 Piotrków Trybunalski – 1970 Piotrków Trybunalski), malarz, nauczyciel.
Uczeń warszawskiej Szkoły Rysunkowej, a następnie w l. 1911–1914 i 1915–1916 student krakowskiej ASP w pracowniach prof. Teodora Axentowicza i prof. Józefa Mehoffera. Po studiach pracował w rodzinnym mieście jako nauczyciel rysunków. Bohater wojny polsko-bolszewickiej 1920 odznaczony Orderem Virtuti Militari. Malował portrety i pejzaże. Był nazywany „malarzem Piotrkowa”.

Tadeusz Nuckowski (1948, Przemyśl), grafik, projektant grafiki, rysownik, fotograf, malarz i autor działań multimedialnych. Studiował na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie (1969–1974). Jego dyplom, zrealizowany w Pracowni Drzeworytu prof. Franciszka Bunscha i Pracowni Plakatu prof. Macieja Makarewicza, został wyróżniony Medalem Rektora ASP. T. Nuckowski był dyrektorem Galerii Sztuki Współczesnej (BWA) w Przemyślu (1976–1996). Pracę pedagogiczną podjął w 1995 roku, początkowo na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego, gdzie prowadził Pracownię Projektowania Graficznego (do 2018), a następnie w Instytucie Humanistyczno-Artystycznym Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu na kierunku projektowanie graficzne (od 2012). Tytuł profesora sztuk plastycznych uzyskał w 2012 roku.

Debiut artystyczny T. Nuckowskiego, przypadający na pierwszą połowę lat 70. XX wieku, wpisywał się w czarno-biały nurt sztuki graficznej, w którym kolejne dekady ujawniły możliwości barwy w grafice. W latach 70. wykonał kilkadziesiąt abstrakcyjnych, czarno-białych linorytów, w których – jak pisał Jan Fejkiel – artyście udało się zachować niezwykłą równowagę pomiędzy spontanicznością gestu a dyscypliną wykreowanej formy. W zakresie grafiki artystycznej T. Nuckowski podejmuje przede wszystkim linoryt. W latach 80. i 90. powstawały linoryty czarno-białe, m.in. Shangri-La (1984) i Elsewhere (1984) – abstrakcyjne, ekspresyjne sceny o otwartych kompozycjach, budowane z nieokreślonych form w swobodnych układach. Niektóre z nich przypominały rysunki, jak Powrót do wnętrza (1989) i Przywróć zachowaj (1996). W latach 90., nie porzucając linorytu, artysta włączył do niego druk cyfrowy i kolaż, np. Bez tytułu (1996), coraz częściej podejmując linoryt barwny, jak w cyklu Wiatr w polu (2001), lub wprowadzając akcenty kolorystyczne, jak w pracy Czasami zimą (2006). W najnowszych realizacjach graficznych artysta pozostaje w kręgu sztuki nieprzedstawieniowej i techniki linorytu, jednak zmienia konwencję formalną i znacznie powiększa format swoich prac graficznych.

Ostatnia dekada przyniosła nieoczekiwane zmiany w twórczości T. Nuckowskiego, dotychczas wiernego czarno-białemu światu abstrakcyjnych linorytów. Artysta zaczął tworzyć pastele, które – zdaniem Jana Fejkiela – wyróżniają się wykwintną kolorystyką i świetlistością, powściągliwością formalną i precyzją oraz konstrukcyjnym porządkiem, niezwykle rzadko spotykanymi w tej technice malarsko-rysunkowej.

T. Nuckowski jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon. Swoją twórczość prezentował na ponad 40 wystawach indywidualnych, m.in. w Krakowie, Warszawie, Londynie, Paryżu, Oslo, Wildeshausen i Lwowie. Uczestniczył w ponad 300 wystawach i konkursach graficznych w kraju i za granicą. Jest laureatem licznych nagród i wyróżnień, m.in. na II i XI Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979, 2015), dwukrotnie na Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze (1979, 1981) oraz na VIII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1980). Prace T. Nuckowskiego znajdują się w zbiorach galerii i muzeów, m.in. Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, Victoria and Albert Museum w Londynie, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, National Gallery of Art w Waszyngtonie, State Gallery w Bańskiej Bystrzycy, Kunstmuseum w Bochum oraz The Esa Jaske Collection w Sydney.

Ziemia do obłaskawienia wpisuje się w zespół abstrakcyjnych prac charakterystycznych dla lat 70. XX wieku, kiedy artysta swobodną, często zagmatwaną i niespokojną kreską oraz nieregularnymi plamkami – śladami kształtował ekspresyjne formy osadzone w otwartej kompozycji. Podobnie jak w późniejszych rycinach T. Nuckowskiego, jedynie tytuł linorytu sugeruje metaforyczny kontekst skojarzeń twórcy.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Bunsch Franciszek, Związki polskiego drzeworytu współczesnego z tradycją drzeworytu japońskiego, „Pismo krytyki artystycznej POKAZ”, nr 1, Warszawa 1996.
Fejkiel Jan, Tadeusz Nuckowski, cały czas. Prace na papierze, 2016, http://www.fejkielgallery.com/tadeusz-nuckowski.html (dostęp: 17.04.2021).
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, SMTG, Kraków 2003.
Polnische Graphik in der Albertina. Arbeiten aus den Jahren 1957 bis 1990, Graphische Sammlung Albertina, Wien 1993.