Marek Jaromski (1953, Kutno), grafik, malarz, rysownik, rzeźbiarz, autor instalacji i działań artystycznych oraz audycji radiowych i telewizyjnych. Studiował w warszawskiej ASP w Pracowni Technik Drzeworytniczych pod kierunkiem prof. Haliny Chrostowskiej, aneks z malarstwa zrealizował u prof. Eugeniusza Markowskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem (1980). Po studiach przez krótki czas był asystentem w macierzystej uczelni. Jest współtwórcą i członkiem grupy Warsztat, założonej z Andrzejem Kaliną i Andrzejem Dworakowskim (1976). Przez wiele lat pracował w Radiu Plus Warszawa (wcześniej Radio Józef), prowadząc autorskie audycje, m.in. Chodzę po ziemi, Wniebogłosy i Eteryczna akademia sztuki.

M. Jaromski tworzy prace na pograniczu różnych dyscyplin sztuki – grafiki, rysunku, malarstwa i rzeźby – niepoddające się jednoznacznej klasyfikacji. Punktem wyjścia do obecnych realizacji artystycznych był tradycyjny linoryt i drzeworyt, a także techniki metalowe, podejmowane przez twórcę we wczesnym etapie twórczości. Już w latach 80. XX w. prace graficzne, często składane z kilku warstw papieru i bibułki, bardziej przypominały reliefy, z przebijającymi się na wpół abstrakcyjnymi formami i sylwetkami, a tematykę grafik sugerowały tytuły (m.in. Z dedykacją dla Pana Boscha, 1982; Wymyślony pejzaż, 1982).

Pod wpływem podróży do Japonii artysta zainteresował się papierowym podłożem, własnoręcznie produkując papier, który stał się istotnym materiałem wpływającym na formę wielu realizacji. W latach 80. opracował autorską metodę unikatowego linorytu odbijanego na wytwarzanych papierach. Kolejny etap eksperymentowania w dziedzinie grafiki stanowiły prace, które przybrały formę reliefów w masie papierowej. W twórczości M. Jaromskiego warsztat graficzny zaczął odgrywać coraz większą rolę, wpływając na nowatorskie, nietypowe rozwiązania. Artysta nie poprzestał na poszukiwaniu w obrębie odbitki i podłoża, zainteresował się samą matrycą, która z czasem przestała pełnić tradycyjną rolę nośnika, a stała się samodzielnym obiektem artystycznym. M. Jaromski ingeruje w proces twórczy, nadając obiektom inną niż dotychczas rolę. Płaskorzeźby w drewnie lipowym, często malowane, stają się matrycą dla odbitek graficznych, same pozostając obiektem. Matrycą graficzną w warsztacie artysty stała się także ziemia – „żywa” forma kształtująca mokrą papierową masę. W ten sposób powstała własna technika – ziemioryty.

Przełamując kolejne granice, z samodzielnych pojedynczych prac artysta komponuje wieloczęściowe obrazy lub instalacje przestrzenne, czasami wzbogacane pracami rzeźbiarskimi twórców ludowych. Do niektórych działań artystycznych wprowadza poezję i muzykę. Twórczość M. Jaromskiego ukształtowały dwie przestrzenie tematyczne inspirowane głęboką wiarą i tradycją chrześcijańską oraz naturą. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje motyw anioła, pojawiający się niezwykle często od lat 80. XX w. aż do dziś. Anioły obrazowane są w różnorodnych formach – ulotnych i nierzeczywistych lub przeciwnie, sugestywnie cielesnych, sugerujących istnienie w realnym świecie. M. Jaromski sięga do tematyki biblijnej, ukazując sceny zatytułowane m.in. Dwunastu apostołów, Baranek, Adam i Ewa, Całun i Ukrzyżowanie. Sceny przedstawieniowe uzupełnia tekstami, które wyryte w matrycach stanowią pełnoprawną część kompozycji.

W 1995 roku artysta zamieszkał w Ponikwi Dużej na Mazowszu. Od tego czasu natura i świat przyrody współistnieją w jego twórczości na równi ze światem Biblii. Przemianę duchową i oddziaływanie otoczenia, które znalazły odbicie w twórczości M. Jaromskiego, akcentuje Monika Małkowska, wskazując na zmianę w pojmowaniu sensu ziemskiego bytu, odejście od myślenia o karierze oraz odkrycie życia blisko ziemi, zwierząt i przyrody.

Charakterystyczną tematykę i technikę twórcy przybliżają m.in. cykl Kłosy (2000, linoryt barwny), cykl Anioły (2001, linoryt barwny), Anioły za płotem (2007, linoryt barwny na ręcznie wykonanym papierze), Głowa II (2015, praca unikatowa z pięciu matryc na bibule japońskiej, wprasowanej w tekturowy podkład), Pole (2017, praca unikatowa na papierze wykonanym ręcznie) oraz Chrystus (2019, linoryt barwny).

M. Jaromski prezentował swoją twórczość na około 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych. Jest laureatem prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in. III nagrody (1981) i wyróżnienia (1983) w Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze, nagrody na II Biennale der europäischen Grafik Baden-Baden (1981), Nagrody Młodych na Biennale Grafiki w Berlinie (1984), nagrody na IX Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1984), nagrody równorzędnej na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986), Grand Prix na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie (1988) oraz Nagrody Honorowej na 4e Triennale Mondiale de l’Estampe petit format de Chamalières (1997). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galerii Zachęta w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeów Watykańskich w Watykanie, Muzeum Narodowego w Norymberdze, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Muzeum Miejskiego w Kopenhadze oraz w zbiorach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Jaromski Marek, Matryca świata, [w:] Wielość w jedności. Drzeworyt polski po 1900 roku. Materiały z sesji naukowej 23 października 2009 r., red. Barbara Chojnacka, Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011, s. 192–195.
Kwadratura kultury. Marek Jaromski – uciekinier z miasta, [online], https://polskieradio24.pl/130/5646/Artykul/2288340,Kwadratura-kultury-Marek-Jaromski-uciekinier-zmiasta (dostęp: 6.06.2021).
Małkowska Monika, Kupił chałupę „na Pismo Święte”. Swoją trumnę postawił wśród aniołów, „TVP Tygodnik”, nr 74, 19 IV 2019, https://tygodnik.tvp.pl/42142982/kupil-chalupe-na-pismo-swiete-swoja-trumne-postawil-wsrod-aniolow (dostęp: 6.06.2021).
Marek Jaromski: Niebieska moneta, katalog wystawy, red. Anna Żakiewicz, Galeria PBK, Warszawa 2000.

English

Marek Jaromski – Anioły [Angels], 1984

The linocut Anioły by Marek Jaromski dates from 1984 and measures 80 by 58 cm.

Born in 1953, Marek Jaromski is a printmaker, painter, draughtsman, sculptor, author of installations and radio and television programmes. For many years he worked at Radio Plus Warszawa (formerly Radio Józef), hosting his original programmes.

The author creates works of art on the border of different art disciplines – printmaking, drawing, painting and sculpture. Influenced by a trip to Japan, he became interested in paper as a substrate and began to produce paper by hand. In his oeuvre, printmaking technique began to play an increasingly important role, paving the way for innovative solutions. In his practice, the earth, for instance, was employed as the print matrix – earth as a “living” form shaping the wet paper pulp. This is how his own technique – ziemioryty (earthcut) – was created. In some of his activities, the artist incorporates poetry and music. Marek Jaromski is inspired by two thematic spaces – deep faith and Christian tradition as well as nature. The motif of the angel, which appears extremely often, holds a special place in the artist’s oeuvre.

Marek Jaromski has presented his work at about 30 solo exhibitions and has participated in group exhibitions and printmaking competitions. He is the laureate of many prestigious awards and distinctions. The artist’s works can be found in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Łódź and Bydgoszcz, among others, as well as in the collection of the Vatican Museums in the Vatican City, the National Museum in Nuremberg, the Albertina Graphic Art Collection in Vienna, the City Museum of Copenhagen and in private collections.

Deutsch

Marek Jaromski – „Anioły“ (Engel), 1984

Der Linolschnitt „Anioły” (Engel) von Marek Jaromski stammt aus dem Jahr 1984 und ist 80 x 58 cm groß.

Marek Jaromski ist Grafiker, Maler, Zeichner, Bildhauer, Autor von Installationen sowie Radio- und Fernsehsendungen und wurde 1953 geboren. Viele Jahre lang arbeitete er bei Radio Plus Warszawa (früher Radio Józef) und moderierte dort eigene Sendungen. 

Er schafft Werke an der Schnittstelle verschiedener Kunstdisziplinen – Grafik, Zeichnung, Malerei und Skulptur. Unter dem Einfluss einer Reise nach Japan begann er sich für Papier zu interessieren und stellte selbst Papier her. In seinem Schaffen spielte die grafische Technik eine zunehmend bedeutende Rolle und beeinflusste innovative Lösungen. Die grafische Matrix wurde für ihn beispielsweise die Erde – eine „lebendige” Form, die die feuchte Papiermasse formt. Auf diese Weise entstand seine eigene Technik – die Erdelithografie. Bei einigen Aktivitäten integriert der Künstler Poesie und Musik. Zwei Themenbereiche inspirieren Marek Jaromski: tiefer Glaube und christliche Tradition sowie die Natur. In seinem Werk nimmt das Motiv des Engels, das sehr häufig vorkommt, einen besonderen Platz ein. 

Marek Jaromski präsentierte seine Werke in rund 30 Einzelausstellungen, nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Als Preisträger zahlreicher renommierter Auszeichnungen und Ehrungen ist er eine angesehene Persönlichkeit. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Łódź und Bydgoszcz sowie in den Sammlungen der Vatikanischen Museen im Vatikan, des Nationalmuseums in Nürnberg, der Graphischen Sammlung Albertina in Wien, des Stadtmuseums in Kopenhagen und in Privatsammlungen.

Eugeniusz Markowski (1912 Warszawa – 2007 Warszawa), malarz, rysownik, scenograf i dyplomata. Absolwent warszawskiej ASP. Dyplom uzyskał w pracowni prof. Tadeusza Pruszkowskiego w 1938 i jeszcze w tym samym roku rozpoczął staż scenograficzny, który przerwał wybuch II wojny światowej. Uczestniczył w kampanii wrześniowej i obronie Warszawy. W latach 1940–1950 przebywał we Włoszech, gdzie związał się z grupą Libera Associazione Arti Figurative (Wolnym Związkiem Sztuk Przedstawiających) oraz z Art Club w Rzymie, zainicjowanym przez Józefa Jaremę. Projektował scenografie dla rzymskiego Teatro delle Arti. Zajmował się dziennikarstwem, został dyplomatą i wyjechał do Kanady, gdzie przebywał do 1955 roku. Po powrocie do Polski został dyrektorem Biura Współpracy Kulturalnej z Zagranicą Ministerstwa Kultury i Sztuki (do 1969). W tym samym roku wrócił do działalności artystycznej, zajął się malarstwem, rysunkiem, scenografią i grafiką użytkową oraz rozpoczął pracę w warszawskiej ASP, gdzie był wykładowcą do 1984 roku. Współpracował jako scenograf z Operą Gdańską i teatrami warszawskimi.

Miał krytyczny stosunek do polskich mitów historycznych i do współczesności, czego wyrazem są m.in. prace: Szarża – Samosierra (1960), Wspólna kariera (1961), Nauka chodzenia (1979), Rodzina (1960). Używał tematyki mitologicznej i antycznej dla przedstawienia kondycji ludzkiej, m.in. w pracach Mit (1972) oraz Sabinki 1 (1983). Postać ludzka w jego twórczości jest zdeformowana i uproszczona, często przypomina bardziej dzikie zwierzę niż człowieka. Dla ukazania marności i śmieszności kondycji ludzkiej wykorzystywał zwierzęta, głównie konia lub byka. Wizje przedstawione w jego dziełach bywają groteskowe lub tragiczne, lecz zawsze wzbudzają silne emocje. Dramatyzm jego sztuki, według krytyków, jest efektem wojennych przeżyć artysty oraz jego wrażliwości na problemy społeczne.

Twórczość Markowskiego nacechowana jest silną ekspresją. Artysta uzyskuje ją z jednej strony poprzez deformację, która z malowanych przez niego ludzi czyni raczej człekokształtne figury o wyolbrzymionych znamionach brzydoty, z drugiej zaś poprzez środki malarskie. Będąc rasowym malarzem, obdarzonym wybitną wrażliwością na kolor i materię malarską, a jednocześnie programowym antyestetą, potrafił uwypuklić podejmowane treści oskarżycielskie gamą kolorystyczną oraz specyficznym, gruboziarnistym sposobem malowania, przypominającym fakturą stary, zniszczony przez czas tynk. W sposobie deformacji i doborze środków malarskich zbliżał się często do art brut, czyli sztuki surowej, której twórcą i najwybitniejszym przedstawicielem był francuski malarz Jean Dubuffet, jak pisał Jerzy Zanoziński. W latach 70. artysta wzmocnił siłę wyrazu ostrą kolorystyką nawiązującą do przedwojennego ekspresjonizmu niemieckiego.

Eugeniusz Markowski miał kilkadziesiąt wystaw indywidualnych w Polsce, Belgii, Niemczech, Brazylii, Szwecji, Włoszech i Francji. Brał udział w najważniejszych prezentacjach sztuki w kraju, m.in. w Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1964 – honorowe wyróżnienie ZPAP; 1972, 1974, 1976, 1980), Porównaniach w Sopocie (1967, 1971), Festiwalu Sztuk Pięknych w Warszawie (1968, 1970 – na obu otrzymał wyróżnienia; 1972, 1974, 1978) oraz Sympozjum Złotego Grona (1969 – wyróżnienie). W 1948 roku wystawiał swoje prace na V Quadriennale di Roma w Rzymie, w 1963 reprezentował Polskę na 7ª Bienal de São Paulo, a w 1970 uczestniczył w prezentacji 1000 lat sztuki polskiej w Royal Academy of Arts w Londynie. Był laureatem Nagrody Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida (1984) oraz Nagrody Kolekcjonerów im. dr. Lecha Siudy (1988). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie.

Dojrzały okres twórczości artysty przypada na lata 80. i 90., kiedy w Polsce i Europie, zwłaszcza w Niemczech, pojawiły się nurty neoekspresjonizmu i neofowizmu. Krytycy zaczęli określać Markowskiego mianem prekursora estetyki wpisującej się w nurt nowej figuracji. Figury ludzi i zwierząt sytuowane są na pierwszym planie, wypełniając niemal całą powierzchnię płótna lub papieru. Umieszczone centralnie, nabierają cech monumentalnych. W tej stylistyce utrzymana jest praca Dwa konie, prezentująca wielokrotnie powtarzany przez artystę motyw koni wpisanych w dynamiczny układ kompozycyjny. Krytycy podkreślali, że szczególnie częstym motywem w twórczości Markowskiego, obecnym już od lat 50., jest koń, niekiedy przeistoczony w centaura. To alter ego człowieka, symbol pierwotnej siły witalnej oraz pośrednik między niebem a ziemią. W zestawieniu z nimi błękitne konie niemieckich ekspresjonistów z kręgu „Błękitnego Jeźdźca” wydają się niezwykle łagodne. Konie Markowskiego, o wyłupiastych oczach, masywnych ciałach, szczerzące zęby i toczące pianę z pyska, są bliższe ekspresji znanej z „Szału” Władysława Podkowińskiego. Pełne pasji i wigoru, zdają się rozsadzać ciasne ramy płócien.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Eugeniusz Markowski. Malarstwo. Rysunek, katalog wystawy, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych Zachęta, Warszawa 1962.
Miliszkiewicz Janusz, Szał uniesień, „Art&Business”, nr 4, 2007, s. 36–38.
Zanoziński Jerzy, Współczesne malarstwo polskie, Warszawa 1974, s. 78.

English

Eugeniusz Markowski – bez tytułu [untitled], 1986 (gift of the Artist)

The drawing bez tytułu by Eugeniusz Markowski dates from 1986 and measures 50 by 70 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist.

Eugeniusz Markowski (1912-2007) was a painter, draughtsman, scenographer and diplomat. He took part in the September Campaign and the defence of Warsaw. He worked in journalism, became a diplomat and went to Canada, where he stayed until 1955. After returning to Poland, he became head of the Office of Cultural Cooperation with Foreign Countries of the Ministry of Culture and Art.

The artist was involved in painting, drawing, scenography and graphic design and was a lecturer at the Warsaw Academy of Fine Arts. He collaborated as a scenographer with the Gdańsk Opera and Warsaw theatres. The human figure in Markowski’s works is deformed and simplified, often resembling a wild animal more than a human being. To represent the vanity and ridiculousness of the human condition, he used animals – a horse or a bull. The visions presented in his works are sometimes grotesque, at other times tragic. According to critics, the dramatic quality of his art is the result of the artist’s wartime experiences and his sensitivity to social problems.

Eugeniusz Markowski had several dozen solo exhibitions in Poland, Belgium, Germany, Brazil, France, Sweden and Italy. He exhibited his works at international exhibitions in Rome, São Paulo and London. He was the recipient of many awards. The artist’s works are held in museum and private collections around the world.

Deutsch

Eugeniusz Markowski – ohne Titel, 1986 (Geschenk des Autors)

Die Zeichnung „Ohne Titel” von Eugeniusz Markowski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 50 x 70 cm groß. To dar autora dla Filharmonii.

Eugeniusz Markowski lebte von 1912 bis 2007. Er war Maler, Zeichner, Bühnenbildner und Diplomat. Er nahm am Septemberfeldzug und an der Verteidigung Warschaus teil. Darüber hinaus war er als Journalist tätig, wurde Diplomat und ging nach Kanada, wo er bis 1955 lebte. Nach seiner Rückkehr nach Polen wurde er Direktor des Büros für kulturelle Zusammenarbeit mit dem Ausland des Ministeriums für Kultur und Kunst.

Der Künstler beschäftigte sich mit Malerei, Zeichnung, Bühnenbild und angewandter Grafik und war Dozent an der Akademie der Bildenden Künste in Warschau. Er arbeitete als Bühnenbildner mit der Oper in Gdańsk und mit Warschauer Theatern zusammen. Die menschliche Figur in Markowskis Werken ist deformiert und vereinfacht, oft erinnert sie eher an ein wildes Tier als an einen Menschen. Um die Vergänglichkeit und Lächerlichkeit des menschlichen Daseins darzustellen, verwendete er Tiere – Pferde oder Stiere. Die in seinen Werken dargestellten Visionen sind mal grotesk, mal tragisch. Die Dramatik seiner Kunst ist laut Kritikern das Ergebnis der Kriegserlebnisse des Künstlers und seiner Sensibilität für soziale Probleme.

Eugeniusz Markowski veranstaltete mehrere Einzelausstellungen in Polen, Belgien, Deutschland, Brasilien, Frankreich, Schweden und Italien. Er stellte seine Werke auf internationalen Ausstellungen in Rom, São Paulo und London aus. Er wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Die Werke des Künstlers befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt.

Jan Tarasin (1926 Kalisz – 2009 Warszawa), malarz, grafik, teoretyk sztuki, klasyk współczesnego malarstwa polskiego. W latach 1946–1951 studiował w ASP w Krakowie w Pracowniach Malarstwa prof. Zygmunta Rudnickiego, prof. Zbigniewa Pronaszki i prof. Wacława Taranczewskiego, a także w Pracowniach Grafiki Warsztatowej u prof. Andrzeja Jurkiewicza i prof. Konrada Srzednickiego. Od 1962 roku był członkiem Grupy Krakowskiej. W latach 1963–1967 wykładał na Wydziale Architektury Wnętrz ASP w Krakowie. W 1967 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie w 1974 roku objął Pracownię Malarstwa na Wydziale Malarstwa ASP. W latach 1987–1990 pełnił funkcję rektora warszawskiej ASP.

Jan Tarasin uprawiał malarstwo oraz grafikę warsztatową i użytkową. Wypracował indywidualny język artystycznej wypowiedzi utożsamiany z nurtem abstrakcji. W rozmowie z Piotrem Majewskim tłumaczył, że zajmuje się przedmiotami na wielu piętrach ich odprzedmiotowienia, traktując abstrakcję i materialność jako elementy wzajemnie się przenikające. Uciekając konwencjom i ograniczeniom, stworzył wyjątkową wizję sztuki bliską muzyce. Wczesny okres twórczości artysty sytuuje się w nurcie figuratywnym. Powstawały wówczas realistyczne kompozycje przedstawiające martwe natury oraz podejmujące tematykę społeczną i egzystencjalną, jak Górnośląski chłopak z 1953 roku.

W latach 60., zbliżając się do formuły malarstwa materii, tworzył formy wyzbyte powierzchniowych skojarzeń, które wydobywał z tła za pomocą mięsistej faktury i zgaszonej, niemal monochromatycznej palety barw, czego przykładem są Przedmioty IV z 1964 roku. W tych ściszonych obrazach o niezidentyfikowanych kształtach ukazywał dramat egzystencji. Równocześnie, prowadząc eksperymenty z materią plastyczną, wykonał serię asamblaży, w których wtapiał w podobrazie fragmenty zabawek, koraliki, martwe owady i liście drzew, jak w pracy Rocznik statystyczny z 1967 roku. Artysta, dokonując nieustannych modyfikacji formalnych, wzmacniał przekaz wizualny, poddając malowane przedmioty ciągłej transformacji. Z czasem stawały się one coraz bardziej wyabstrahowane i nabierały autonomicznych cech. Pozbawione pierwotnej funkcji, pełniły rolę symbolu, któremu artysta nadawał znaczenie metafizyczne.

Konsekwentnie powielał na powierzchni płótna nieregularne formy, tworząc systemy znaków, które krytycy porównywali do hieroglifów, liter pisma czy zapisu muzycznego. Jan Tarasin malował płasko, laserunkowo, wykorzystując tradycyjne techniki warsztatowe. W obrazach odsłaniał wielowymiarową przestrzeń, w której kolor i forma nabierały nowych, wolnych od skojarzeń znaczeń, tworząc osobliwe wizje autonomicznego świata.

Prace artysty prezentowane były m.in. na Ire Biennale de Paris w 1959 roku oraz 8ª Bienal de São Paulo w 1965 roku. Jan Tarasin był laureatem Nagrody Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida w 1976 roku oraz Nagrody im. Jana Cybisa w 1985 roku. W 2005 roku został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Prace artysty znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz w kolekcjach prywatnych.

Kompozycja Kontynuacje I z 1979 roku, utrzymana w wąskiej gamie barw, stanowi zaszyfrowany przekaz ukazujący zbiorowy i anonimowy portret rzeczy, który wydaje się wycinkiem większej całości. Artysta podkreślał, że jego obrazy nie mają ani początku, ani końca i mogą ciągnąć się w nieskończoność. To, co tworzy, określał jako monotonny zapis nieustannie zakłócany, z którego rodzi się dramaturgia. Pojawiające się nieregularności, przypadki i zakłócenia tworzą nowy rytm, dlatego swoje obrazy nazywał m.in. Fragment, Niekończąca się kolejka, Sytuacja lub, przekornie, Przedmioty policzone.

W latach 1974–1982 artysta wydał osiem autorskich zeszytów z serigrafiami i własnymi tekstami. W kolejnych zeszytach, z których każdy obejmuje ponad 30 kart, dokonał specyficznego przeglądu możliwości techniki serigrafii. Czarno-białe, jednobarwne lub dwubarwne plansze, często odbijane na kolorowych papierach, ukazują zabawę autora z tą techniką graficzną. Większość serigrafii powstała w oparciu o medium fotograficzne, inne bazowały na rysunkach autora. Ewa Gorządek pisała o zeszytach jako o rodzaju notatnika chwytającego życie na gorąco, obejmującego pierwsze zapisy i studia rysunkowe, mające na celu odkrycie porządku i ładu rządzącego światem. W swoich kompozycjach Tarasin łączył malarskość z linearnością, głębię z płaskością, eliminując perspektywę na rzecz wyraźnie wyczuwalnej wewnętrznej przestrzeni. Uderzająca jest jednorodność jego sztuki: malarstwa, grafiki i rysunku, w których można prześledzić historię powstawania znaku – od odtwarzającego wygląd rzeczy po abstrakcyjny symbol.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka (biogram i obraz Kontynuacje I), dr Barbara Chojnacka (litografie i serigrafie).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, Jan Tarasin, publikacja 2004, aktualizacja 2016.
Jan Tarasin. Malarstwo i prace na papierze 1959–2005, katalog wystawy, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, Sopot 2006.
Majewski Piotr, Liryka przedmiotowości. Krytyka poetów wobec malarstwa Jana Tarasina, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, sectio L, vol. VIII, 2, Lublin 2010, s. 43–56.

English

Jan Tarasin – Kontynuacje I [Continuations I], 1979

The painting Kontynuacje I by Jan Tarasin dates from 1979 and measures 115 by 127 cm. The composition, maintained in a narrow range of colours, constitutes an encrypted message showing a “collective and anonymous portrait of things”, which seems to be a fragment of a larger whole. “My paintings have neither a beginning nor an end” – Tarasin said in an interview. “They can go on like this indefinitely. What I do is a monotonous record, constantly interrupted by something”.

Jan Tarasin (1926-2009) was a painter, printmaker, art theorist and a classic of contemporary Polish painting. He was a member of the Kraków Group. He lectured at the Academy of Fine Arts in Kraków and in Warsaw, where he served as rector, among other roles.

Jan Tarasin practised painting as well as studio printmaking and graphic design. He developed an individual language of artistic expression, identified with the abstraction genre. Escaping conventions and limitations, he created a unique vision of art close to music. He consistently repeated irregular forms on the surface of the canvas, creating systems of signs that critics compared, inter alia, to hieroglyphs, letters of a script or musical notation.

The artist’s works were presented at international exhibitions, including in Paris and São Paulo. Jan Tarasin was the laureate of many awards. The artist’s works are held in museums in Warsaw, Kraków, Łódź and Bydgoszcz, among others, as well as in private collections.

Deutsch

Jan Tarasin – „Kontynuacje I“ (Fortsetzungen I), 1979

Das Gemälde „Kontynuacje I” (Fortsetzungen I) von Jan Tarasin stammt aus dem Jahr 1979 und ist 115 x 127 cm groß. Die Komposition ist in einer begrenzten Farbpalette gehalten und stellt eine verschlüsselte Botschaft dar, die ein „kollektives und anonymes Porträt von Dingen” zeigt, das wie ein Ausschnitt aus einem größeren Ganzen erscheint. – Meine Bilder haben weder einen Anfang noch ein Ende, erklärte Tarasin in einem Interview. – Sie können sich endlos fortsetzen. Was ich mache, ist eine monotone Aufzeichnung, die ständig durch etwas unterbrochen wird.

Jan Tarasin lebte von 1926 bis 2009. Er war Maler, Grafiker, Kunsttheoretiker und ein Klassiker der zeitgenössischen polnischen Malerei. Darüber hinaus war er Mitglied der Krakauer Gruppe. In der Zwischenzeit unterrichtete er an den Kunstakademien in Krakau und Warschau, wo er unter anderem als Rektor tätig war.

Jan Tarasin beschäftigte sich mit Malerei sowie grafischer und angewandter Kunst. Er entwickelte eine individuelle künstlerische Ausdrucksweise, die mit der Strömung der Abstraktion in Verbindung gebracht wird. Indem er sich von Konventionen und Einschränkungen befreite, schuf er eine einzigartige Vision von Kunst, die der Musik nahekommt. Konsequent wiederholte er unregelmäßige Formen auf der Leinwand und schuf so Zeichensysteme, die Kritiker unter anderem mit Hieroglyphen, Buchstaben oder Notenschrift verglichen.

Die Werke des Künstlers wurden unter anderem auf internationalen Ausstellungen in Paris und São Paulo präsentiert. Jan Tarasin wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in Museen in Warschau, Krakau, Łódź und Bydgoszcz sowie in Privatsammlungen.

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Mieczysław Wejman – Muzykanci [The Musicians], 1958 (gift of the Artist)

The print Muzykanci by Mieczysław Wejman dates from 1958 and measures 36.5 by 50 cm – composition and 53.5 by 76 cm – paper. It was donated to the Philharmonic by the artist. The work is part of an important body of works from when the artist focused on intaglio techniques, in terms of imagery balancing between the world of reality and abstraction. The print was presented for the first time at the 2^nd Polish Nationwide Exhibition of Graphic Art and Drawings at the Zachęta Gallery.

Mieczysław Wejman (1912-1997) was a printmaker, painter, draughtsman and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Kraków and was one of the initiators and co-creators of the International Print Biennial in Kraków.

In the field of studio printmaking, Wejman initially practised etching and woodcut and then linocut, later dedicating himself to metal techniques. He is considered the initiator of the metaphorical print movement characteristic of the “Kraków school of printmaking”. One of the artist’s most outstanding print works is the Rowerzysta [The Cyclist] cycle, which has won many awards. In the late stage of his career, the artist created an extensive painting cycle Pomniki [Monuments] and painted still lives in the pastel technique.

Mieczysław Wejman participated in group exhibitions and printmaking competitions in Sofia, Venice, Milan, Oslo, Stockholm, Prague, Avignon, Tel Aviv, Dortmund and Barcelona, among others. He is the recipient of numerous awards and distinctions. The artist’s works are held in the collections of museums in Kraków, Warsaw and Poznań, among others, as well as in private collections.  

Deutsch

Mieczysław Wejman – „Muzykanci“ (Musiker), 1958 (Geschenk des Autors)

Die Grafik „Muzykanci” (Musiker) von Mieczysław Wejman stammt aus dem Jahr 1958 und ist 36,5 x 50 cm groß – die Komposition – und 53,5 x 76 cm – das Papier. Dies ist ein Geschenk des Autors an die Philharmonie. Das Werk ist Teil einer bedeutenden Reihe von Arbeiten, in denen sich der Künstler auf Tiefdrucktechniken konzentrierte und in seiner Bildsprache zwischen Realität und Abstraktion balancierte. Die Grafik wurde erstmals auf der 2. Nationalen Ausstellung für Grafik und Zeichnung in Zachęta präsentiert.  

Mieczysław Wejman lebte von 1912 bis 1997. Er war Grafiker, Maler, Zeichner und Pädagoge. Darüber hinaus war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Krakau tätig und gehörte zu den Initiatoren und Mitbegründern der Internationalen Grafikbiennale in Krakau.

Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigte sich Wejman zunächst mit Radierung und Holzschnitt, anschließend mit Linolschnitt und widmete sich später den Metalltechniken. Er gilt als Begründer der metaphorischen Grafik, die für die „Krakauer Grafikschule” charakteristisch ist. Eines der herausragendsten grafischen Werke des Künstlers ist die mit zahlreichen Preisen ausgezeichnete Serie „Rowerzysta” (Der Radfahrer). In seiner späteren Schaffensphase schuf der Künstler die umfangreiche Gemäldeserie „Pomniki” (Denkmäler) und malte Stillleben in Pastelltechnik. 

Mieczysław Wejman nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben unter anderem in Sofia, Venedig, Mailand, Oslo, Stockholm, Prag, Avignon, Tel Aviv, Dortmund und Barcelona teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau und Posen sowie in Privatsammlungen.  

Kazimierz „Kachu” Ostrowski (1917, Berlin – 1999, Gdynia), malarz i pedagog. Przed II wojną światową rozpoczął naukę zawodu jako malarz pokojowy. W czasie okupacji niemieckiej został osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof. Podczas odbywania przymusowej pracy w Gdyni, razem z francuskimi jeńcami – studentami paryskiej ASP – stworzył nieformalną grupę, która spotykała się w dni wolne od pracy, by malować i dyskutować o sztuce.

W 1945 roku rozpoczął studia w PWSSP w Sopocie w Pracowni Malarstwa prof. Janusza Strzałeckiego i prof. Artura Nacht-Samborskiego oraz w Pracowni Malarstwa Architektonicznego u prof. Jacka Żuławskiego. W latach 1949–1950, dzięki stypendium rządu francuskiego, przebywał w Paryżu, gdzie uczył się w Académie Moderne – prywatnej szkole malarstwa Ferdynanda Légera. W latach 1965–1987 wykładał w PWSSP w Gdańsku (obecnie ASP) w Pracowni Malarstwa Sztalugowego. Pełnił funkcję prodziekana Wydziału Malarstwa i Grafiki (1981–1984).

Skromny i pracowity, cenił tradycyjny warsztat. Uprawiał malarstwo ścienne i sztalugowe. Był autorem projektów elewacji kamienic na gdańskiej Starówce (1954–1955), polichromii w kościele pw. św. Wawrzyńca w Gdyni (lata 50. XX wieku) oraz plafonu (1975) i ceramicznej ściany (1977) w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Malował pejzaże ukazujące industrialne widoki portowe, w których manifestował nowe podejście do przestrzeni i przedmiotu. W kompozycjach K. Ostrowskiego, podobnie jak w sztuce Paula Klee, widoczna jest fascynacja wewnętrzną strukturą obiektów, w której dominantę stanowią linia, kolor i rytm.

W okresie paryskim tworzył m.in. realistyczne studia pejzaży nadmorskich (Popołudnie nad morzem, 1945) oraz widoki architektury inspirowane sztuką kubistów (Elektrownia na Sekwanie, 1945–1950). W latach 50. wykonał cykle ukazujące robotników przy pracy, m.in. stoczniowców, hutników i spawaczy (Spawacz II, 1955). Artysta rozwijał indywidualny styl, tworząc kompozycje zbudowane z form geometrycznych obwiedzionych konturem. Mając niezwykłe wyczucie koloru, stosował intensywne zestawienia barw, potęgujące ich wzajemne oddziaływanie.

K. Ostrowski brał udział w licznych wystawach, m.in. w III Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (1959), Polnischer Künstlerverband Gdańsk. Gemälde, Druckgraphik, Skulpturen w Bremie (1980) oraz Les Artistes de Gdańsk w Avallon (1984). W 1970 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, w 1982 Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki, a w 1989 Nagrodę im. Jana Cybisa. Prace artysty znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Gdańsku, Szczecinie, Warszawie i Krakowie, Muzeum Miasta Gdyni, Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie oraz Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Od 2002 roku Zarząd Okręgu Gdańskiego Związku Polskich Artystów Plastyków przyznaje Nagrodę im. Kazimierza Ostrowskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie malarstwa.

Niezwykle dekoracyjny język artysty szczególnie ujawnia się w surrealistycznych pejzażach, które pobudzają wyobraźnię i wprowadzają odbiorcę w bajkowy świat barw i kształtów, jak w obrazie Niebieski pejzaż. Dzieło emanuje radością i beztroską. O twórczości artysty pisała Marta Piszczatowska, podkreślając afirmację życia, radość malowania, impulsywność i skłonność do improwizacji, które nadają jego wizjom lotność i świeżość oraz sprawiają, że malarstwo Ostrowskiego wymyka się próbom analizy, pozostawiając odbiorcy przede wszystkim intensywne poczucie szczęścia.

Kazimierz Ostrowski jest autorem projektów gobelinów z kolekcji Filharmonii Pomorskiej.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Giełdon Lilianna, Jankiewicz-Brzostowska Monika, Kazimierz „Kachu” Ostrowski – marynistyka, XVI wystawa z cyklu „Polscy artyści o morzu”, katalog wystawy, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Gdańsk 2018.
Kachu Profesor zwyczajny, „Zeszyt wydawniczy ASP w Gdańsku”, nr 2, Gdańsk 2011.
Piszczatowska Marta, Kazimierz Ostrowski, „Litery. Magazyn społeczno-kulturalny Wybrzeża”, nr 2, 1969.

English

Kazimierz Ostrowski – Niebieski pejzaż [Blue Landscape]

Kazimierz Ostrowski’s painting Niebieski pejzaż measures 58 by 125 cm. The piece captivates with the artist’s extremely decorative language. The painting stimulates the imagination and transports the viewer into a fairy-tale world full of colours and shapes. The work emanates joy and carefree spirit.

Kazimierz “Kachu” Ostrowski (1917-1999) was a professor at the Academy of Fine Arts in Gdańsk and a painter, draughtsman and textile designer; he also practised mural painting. He was a French government scholarship holder in Paris, and this period and his encounter with the art of world avant-garde had a great influence on his work. His paintings were always an attempt to describe the world, although they sometimes tended towards abstraction.

During the war, he was a prisoner of the Stutthof concentration camp. After the war, he polychromed façades of the rebuilt tenement houses in the Old Towns of Gdańsk and Poznań, among other creations. He presented his paintings at 60 solo and group exhibitions.

He received many awards for his works. The artist’s works can be found in museums in Gdańsk, Szczecin, Warsaw, Kraków, Gdynia, Łódź and Bydgoszcz, among others. Since 2002, the Board of the Gdańsk District of the Association of Polish Artists and Designers has awarded the Kazimierz Ostrowski Prize for outstanding achievements in the field of painting.

Deutsch

Kazimierz Ostrowski – „Niebieski pejzaż“ (Blaue Landschaft) 

Das Gemälde von Kazimierz Ostrowski mit dem Titel „Niebieski pejzaż“ (Blaue Landschaft) ist 58 x 125 cm groß. Das Werk besticht durch die äußerst dekorative Sprache des Künstlers. Das Bild regt die Fantasie an und entführt den Betrachter in eine märchenhafte Welt voller Farben und Formen. Das Werk strahlt Freude und Unbeschwertheit aus.

Kazimierz „Kachu” Ostrowski lebte von 1917 bis 1999 und war Professor an der Akademie der Bildenden Künste in Gdańsk; er war Maler, Zeichner, Textildesigner und beschäftigte sich auch mit Wandmalerei. Außerdem war er Stipendiat der französischen Regierung in Paris, und diese Zeit sowie die Begegnung mit der Kunst der internationalen Avantgarde hatten einen großen Einfluss auf sein Schaffen. Seine Bilder waren stets ein Versuch, die Welt zu beschreiben, auch wenn sie manchmal in Richtung Abstraktion tendierten.

Während des Krieges war er Häftling im Konzentrationslager Stutthof. Nach dem Krieg schuf er unter anderem Polychromien für die Fassaden der wiederaufgebauten Bürgerhäuser in der Altstadt von Gdańsk und Posen. Seine Bilder wurden in 60 Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen präsentiert.

Für sein Schaffen erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in Museen in Gdańsk, Szczecin, Warschau, Krakau, Gdynia, Łódź und Bydgoszcz. Seit 2002 verleiht der Vorstand des Danziger Bezirksverbands der Polnischen Bildenden Künstler den Kazimierz-Ostrowski-Preis für herausragende Leistungen im Bereich der Malerei. 

Danuta Waberska (1943, Bohotnica), malarka. Studiowała w PWSSP w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Artystyczny) w Pracowni Malarstwa prof. Eustachego Wasilkowskiego oraz Pracowni Grafiki Warsztatowej prof. Andrzeja Pietscha, gdzie w 1969 roku obroniła dyplom. Autorka obrazów o tematyce świeckiej i sakralnej. Jej twórczość wyrasta z tradycji symbolizmu i ekspresjonizmu. Wczesne prace D. Waberskiej należą do nurtu nowej figuracji. Artystka tworzyła wówczas kompozycje poruszające kwestie egzystencjalne, snując rozważania na temat przemijania i osamotnienia człowieka we współczesnym świecie.

W obrazach często stosowała motyw odbicia w szybie lub lustrze, ukazując w ten sposób osamotnienie jednostki umiejscowionej w niedookreślonym miejscu i czasie (W oknie II, 1972–1976). Unieruchomienie rzeczywistości intensyfikowało przeżycia wewnętrzne, odzwierciedlając uczucie tęsknoty za prawdą, miłością i wzajemnym porozumieniem. W cyklu Podróże, będącym metaforą życia i przemijania, malowała ludzi w tramwajach, uchwyconych w przelotnych relacjach. Bohater obrazów D. Waberskiej był odizolowany, samotny i wyalienowany, pogrążony w melancholii i zadumie.

Równie pesymistyczną wizję artystka stworzyła w cyklu Miasto, w którym opustoszałe przestrzenie miejskie oddawały niepokoje i tęsknoty człowieka związane z dramatem odosobnienia. Oszczędne i syntetyczne w formie kompozycje zbliżały się do granic malarskiej abstrakcji, stając się syntetycznym zapisem ludzkiej kondycji moralnej (Jezioro w Łagowie, 1983). Po 1985 roku artystka poświęciła się „służbie Kościołowi”, malując obrazy religijne ukazujące m.in. sceny biblijne, świętych i błogosławionych (Portret błogosławionego ks. Michała Sopoćki, 2008).

Jej prace odznaczają się klasycznym warsztatem malarskim oraz dbałością o strukturę i kompozycję świata przedstawionego. Operując bogatą paletą barw, artystka tworzy wysublimowane kompozycje oddające indywidualne nastroje – od ciemnych, pełnych ekspresji, po jasne i subtelne, o melancholijnym zabarwieniu. Szczególne znaczenie w twórczości D. Waberskiej odgrywa światło, które nadaje jej pracom wymiar transcendencji i niesie przesłanie teologiczne.

Prace D. Waberskiej prezentowane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, m.in. na Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Portret Człowieka w Warszawie (1971) oraz Kunst der Gegenwart aus Polen w Stadtmuseum Simeonstift w Trewirze (1979). Artystka otrzymała Złoty Medal na XI Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Bielska Jesień w Bielsku-Białej (1973), Wyróżnienie Specjalne na XIX Festival International de la Peinture w Cagnes-sur-Mer (1987), I nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Malarstwa im. Jana Spychalskiego w Poznaniu (1979) oraz Nagrodę Pierścień Mędrców Betlejemskich za obraz Miłosierdzie Boże (2003). Uhonorowano ją Brązowym Medalem za Zasługi dla Kultury Chrześcijańskiej (2011). Prace artystki znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Poznaniu, Warszawie i Szczecinie, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, muzeach okręgowych w Koszalinie, Rzeszowie i Toruniu oraz w kolekcjach prywatnych.

Świat materialny oraz towarzyszący mu ładunek emocjonalny nieustannie inspirował D. Waberską. W pracy Pieśń o nocy artystka ukazała postać mężczyzny w szklanej kabinie, przed którym roztacza się fantazmatyczny pejzaż – mroczny, pełen ekspresji, a zarazem niezwykle fascynujący. Przywołując zapamiętane wcześniej sytuacje, stworzyła świat pełen subiektywnych przeżyć i doświadczeń, w którym scalone przestrzenie zewnętrzna i wewnętrzna tworzą wizję na granicy jawy i snu.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Malarstwo Danuty Waberskiej, katalog wystawy, Galeria Kordegarda, Warszawa 1976.
Muszyński Jan, Danuta Waberska, Zielona Góra 1984.
Rogozińska Renata, Danuta Waberska – studium, http://sacrumetdecorum.pl/bez-kategorii/szukajac-oblicza-droga-danuty-waberskiej-do-tworczosci-sakralnej/ (dostęp: 26.06.2021).

English

Danuta Waberska – Pieśń o nocy [Song of the Night]

The painting Pieśń o nocy by Danuta Waberska measures 170 by 120 cm. The artist depicted a male figure in a glass cabin, before whom a phantasmagorical landscape unfolds – dark, full of expression and at the same time extremely fascinating.

Born in 1943, Danuta Waberska is a painter and author of secular and sacred paintings. Her work grows out of the traditions of symbolism and expressionism. In her paintings, she often used the motif of a reflection in a windowpane or mirror, thus showing the isolation of the individual, situated in an undefined place and time. The protagonist of Waberska’s paintings was isolated, lonely and alienated, and seemed to be immersed in melancholy and contemplation.

After 1985 the artist dedicated herself to “serving the Church”, creating religious paintings depicting biblical scenes, saints and blesseds, among others. Her works are characterised by a classical painting technique and attention to the structure and composition of the depicted world.

Waberska’s works have been presented at solo and group exhibitions in Poland and abroad. She has received many awards for her work. The artist’s works are in museums in Poznań, Warsaw, Szczecin, Bydgoszcz, Koszalin, Rzeszów and Toruń, among others, as well as in private collections.

You can find out more about this work and the artist at filharmonia.bydgoszcz.pl 

Deutsch

Danuta Waberska – „Pieśń o nocy“ (Lied über die Nacht) 

Das Gemälde „Pieśń o nocy” (Lied der Nacht) von Danuta Waberska ist 170 x 120 cm groß. Die Künstlerin stellte die Figur eines Mannes in einer Glaskabine dar, vor der sich eine phantasmagorische Landschaft erstreckt – düster, ausdrucksstark und zugleich äußerst faszinierend.

Danuta Waberska ist eine Malerin, die Bilder mit weltlichen und sakralen Motiven schafft. Sie wurde 1943 geboren. Ihre Werke sind in der Tradition des Symbolismus und Expressionismus verwurzelt. In ihren Bildern verwendete sie häufig das Motiv der Reflexion in Glas oder Spiegeln, um die Einsamkeit des Individuums an einem unbestimmten Ort und zu einer unbestimmten Zeit darzustellen. Die Figur in Waberskas Gemälden war isoliert, einsam und entfremdet, sie schien in Melancholie und Nachdenklichkeit versunken zu sein.

Nach 1985 widmete sich die Künstlerin dem „Dienst an der Kirche”, indem sie religiöse Bilder malte, die unter anderem biblische Szenen, Heilige und Selige darstellten. Ihre Kunstwerke zeichnen sich durch klassische Maltechnik und Sorgfalt in Bezug auf Struktur und Komposition der dargestellten Welt aus.

Die Werke von Waberska wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen im In- und Ausland präsentiert. Sie hat für ihr Schaffen zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Die Werke der Künstlerin befinden sich unter anderem in Museen in Posen, Warschau, Stettin, Bydgoszcz, Koszalin, Rzeszów und Toruń sowie in Privatsammlungen.

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Mieczysław Wejman – Rowerzysta III [The Cyclist III], 1964

The print Rowerzysta III dates from 1964 and measures 29.5 by 28.5 cm. The cycle of the same title, Rowerzysta [The Cyclist], was recognised by critics as the work that initiated the metaphorical print movement, which distinguishes the Kraków school of printmaking. The cycle consists of 27 etchings, and its iconographic layer is supplemented by a set of several dozen preparatory drawings. The titular protagonist of all the plates is a cyclist who has had an accident and around whom the scenery and participants of the event change in subsequent depictions. In his statements about the cycle, Wejman emphasised that its protagonist is the contemporary, isolated man and the cycle is a story about the fate of an individual subjected to the machinery of the modern world, saturated with a multitude of people and objects.

Mieczysław Wejman (1912-1997) was a printmaker, painter, draughtsman and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Kraków and was one of the initiators and co-creators of the International Print Biennial in Kraków.

In the field of studio printmaking, Wejman initially practised etching and woodcut and then linocut, later dedicating himself to metal techniques. He is considered the initiator of the metaphorical print movement characteristic of the “Kraków school of printmaking”. The Rowerzysta cycle, which has won many awards, is one of the artist’s most outstanding print works. In the late stage of his career, the artist created an extensive painting cycle Pomniki [Monuments] and painted still lives in the pastel technique.

Mieczysław Wejman participated in group exhibitions and printmaking competitions in Sofia, Venice, Milan, Oslo, Stockholm, Prague, Avignon, Tel Aviv, Dortmund and Barcelona, among others. He is the recipient of numerous awards and distinctions. The artist’s works are held in the collections of museums in Kraków, Warsaw and Poznań, among others, as well as in private collections.  

Deutsch

Mieczysław Wejman – „Rowerzysta III“ (Radfahrer), 1964

Die Grafik „Rowerzysta III” (Radfahrer III) stammt aus dem Jahr 1964 und ist 29,5 x 28,5 cm groß. Die gleichnamige Werkreihe wurde von Kritikern als das Werk angesehen, das den metaphorischen Grafikstil begründete, der die Krakauer Grafikschule auszeichnet. Die Reihe umfasst 27 Radierungen, deren ikonografische Ebene durch mehrere Vorzeichnungen ergänzt wird. Der Titelheld aller Bilder ist ein Radfahrer, der einen Unfall hatte. Um ihn herum ändern sich in den folgenden Darstellungen die Kulisse und die Beteiligten des Ereignisses. In seinen Äußerungen zu dieser Reihe betonte Wejman, dass deren Protagonist ein moderner, einsamer Mensch sei und dass die Reihe eine Geschichte über das Schicksal eines Individuums erzähle, das der Maschinerie der modernen Welt unterworfen ist, die von einer Vielzahl von Menschen und Gegenständen geprägt ist.

Mieczysław Wejman lebte von 1912 bis 1997. Er war Grafiker, Maler, Zeichner und Pädagoge. Darüber hinaus war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Krakau tätig und gehörte zu den Initiatoren und Mitbegründern der Internationalen Grafikbiennale in Krakau.

Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigte sich Wejman zunächst mit Radierung und Holzschnitt, anschließend mit Linolschnitt und widmete sich später den Metalltechniken. Er gilt als Begründer der metaphorischen Grafik, die für die „Krakauer Grafikschule” charakteristisch ist. Die mehrfach ausgezeichnete Werkreihe „Der Radfahrer” ist eines der herausragendsten grafischen Werke des Künstlers. In seiner späteren Schaffensphase schuf der Künstler die umfangreiche Gemäldeserie „Pomniki” (Denkmäler) und malte Stillleben in Pastelltechnik. 

Mieczysław Wejman nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben unter anderem in Sofia, Venedig, Mailand, Oslo, Stockholm, Prag, Avignon, Tel Aviv, Dortmund und Barcelona teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau und Posen sowie in Privatsammlungen.  

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Mieczysław Wejman – Rowerzysta VIII [The Cyclist VIII], 1970

The print Rowerzysta VIII dates from 1970 and measures 31.5 by 20 cm. The cycle of the same title, Rowerzysta [The Cyclist], was recognised by critics as the work that initiated the metaphorical print movement, which distinguishes the Kraków school of printmaking. The cycle consists of 27 etchings, and its iconographic layer is supplemented by a set of several dozen preparatory drawings. The titular protagonist of all the plates is a cyclist who has had an accident and around whom the scenery and participants of the event change in subsequent depictions. In his statements about the cycle, Wejman emphasised that its protagonist is the contemporary, isolated man and the cycle is a story about the fate of an individual subjected to the machinery of the modern world, saturated with a multitude of people and objects.

Mieczysław Wejman (1912-1997) was a printmaker, painter, draughtsman and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Kraków and was one of the initiators and co-creators of the International Print Biennial in Kraków.

In the field of studio printmaking, Wejman initially practised etching and woodcut and then linocut, later dedicating himself to metal techniques. He is considered the initiator of the metaphorical print movement characteristic of the “Kraków school of printmaking”. The Rowerzysta cycle, which has won many awards, is one of the artist’s most outstanding print works. In the late stage of his career, the artist created an extensive painting cycle Pomniki [Monuments] and painted still lives in the pastel technique.

Mieczysław Wejman participated in group exhibitions and printmaking competitions in Sofia, Venice, Milan, Oslo, Stockholm, Prague, Avignon, Tel Aviv, Dortmund and Barcelona, among others. He is the recipient of numerous awards and distinctions. The artist’s works are held in the collections of museums in Kraków, Warsaw and Poznań, among others, as well as in private collections.  

Deutsch

Mieczysław Wejman – „Rowerzysta VIII“ (Radfahrer), 1970

Die Grafik „Rowerzysta VIII” (Radfahrer VIII) stammt aus dem Jahr 1970 und ist 31,5 x 20 cm groß. Die gleichnamige Reihe wurde von Kritikern als das Werk angesehen, das den Trend der metaphorischen Grafik begründete, der die Krakauer Grafikschule auszeichnet. Die Reihe umfasst 27 Radierungen, deren ikonografische Ebene durch mehrere Vorzeichnungen ergänzt wird. Der Titelheld aller Bilder ist ein Radfahrer, der einen Unfall hatte. Um ihn herum ändern sich in den folgenden Darstellungen die Kulisse und die Beteiligten des Ereignisses. In seinen Äußerungen zu dieser Reihe betonte Wejman, dass deren Protagonist ein moderner, einsamer Mensch sei und dass die Reihe eine Geschichte über das Schicksal eines Individuums erzähle, das der Maschinerie der modernen Welt unterworfen ist, die von einer Vielzahl von Menschen und Gegenständen geprägt ist.

Mieczysław Wejman lebte von 1912 bis 1997. Er war Grafiker, Maler, Zeichner und Pädagoge. Darüber hinaus war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Krakau tätig und gehörte zu den Initiatoren und Mitbegründern der Internationalen Grafikbiennale in Krakau.

Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigte sich Wejman zunächst mit Radierung und Holzschnitt, anschließend mit Linolschnitt und widmete sich später den Metalltechniken. Er gilt als Begründer der metaphorischen Grafik, die für die „Krakauer Grafikschule” charakteristisch ist. Die mehrfach ausgezeichnete Werkreihe „Der Radfahrer” ist eines der herausragendsten grafischen Werke des Künstlers. In seiner späteren Schaffensphase schuf der Künstler die umfangreiche Gemäldeserie „Pomniki” (Denkmäler) und malte Stillleben in Pastelltechnik. 

Mieczysław Wejman nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben unter anderem in Sofia, Venedig, Mailand, Oslo, Stockholm, Prag, Avignon, Tel Aviv, Dortmund und Barcelona teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau und Posen sowie in Privatsammlungen.  

Franciszek Gnyp (1894 Piotrków Trybunalski – 1970 Piotrków Trybunalski), malarz, nauczyciel.
Uczeń warszawskiej Szkoły Rysunkowej, a następnie w l. 1911–1914 i 1915–1916 student krakowskiej ASP w pracowniach prof. Teodora Axentowicza i prof. Józefa Mehoffera. Po studiach pracował w rodzinnym mieście jako nauczyciel rysunków. Bohater wojny polsko-bolszewickiej 1920 odznaczony Orderem Virtuti Militari. Malował portrety i pejzaże. Był nazywany „malarzem Piotrkowa”.

English

Franciszek Gnyp – Study for the Relief Śpiewający chłopcy [The Singing Boys], c. 1915-1916

The drawing – Study for the Relief The Singing Boys by Franciszek Gnyp – dates from around 1915-1916. The artist lived from 1894 to 1970. He was a painter and teacher. He worked as a drawing teacher. He was a hero of the Polish–Soviet War of 1920 and was awarded the Virtuti Militari order. He painted portraits and landscapes. He was called “the painter of Piotrków”. 

Deutsch

Gnyp Franciszek – Reliefstudie „Śpiewający chłopcy” (Singende Jungen), um 1915–1916

Zeichnung – Reliefstudie „Śpiewający chłopcy” (Singende Jungen) von Franciszek Gnyp – stammt aus den Jahren 1915–1916. Der Künstler lebte von 1894 bis 1970. Er war Maler und Lehrer. Zusätzlich arbeitete er als Zeichenlehrer.  Ferner war er ein Held des Polnisch-Sowjetischen Krieges von 1920 und wurde mit dem Orden Virtuti Militari ausgezeichnet. Er malte Porträts und Landschaften. Er wurde als „Maler von Piotrków” bezeichnet. 

Tadeusz Nuckowski (1948, Przemyśl), grafik, projektant grafiki, rysownik, fotograf, malarz i autor działań multimedialnych. Studiował na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie (1969–1974). Jego dyplom, zrealizowany w Pracowni Drzeworytu prof. Franciszka Bunscha i Pracowni Plakatu prof. Macieja Makarewicza, został wyróżniony Medalem Rektora ASP. T. Nuckowski był dyrektorem Galerii Sztuki Współczesnej (BWA) w Przemyślu (1976–1996). Pracę pedagogiczną podjął w 1995 roku, początkowo na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego, gdzie prowadził Pracownię Projektowania Graficznego (do 2018), a następnie w Instytucie Humanistyczno-Artystycznym Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu na kierunku projektowanie graficzne (od 2012). Tytuł profesora sztuk plastycznych uzyskał w 2012 roku.

Debiut artystyczny T. Nuckowskiego, przypadający na pierwszą połowę lat 70. XX wieku, wpisywał się w czarno-biały nurt sztuki graficznej, w którym kolejne dekady ujawniły możliwości barwy w grafice. W latach 70. wykonał kilkadziesiąt abstrakcyjnych, czarno-białych linorytów, w których – jak pisał Jan Fejkiel – artyście udało się zachować niezwykłą równowagę pomiędzy spontanicznością gestu a dyscypliną wykreowanej formy. W zakresie grafiki artystycznej T. Nuckowski podejmuje przede wszystkim linoryt. W latach 80. i 90. powstawały linoryty czarno-białe, m.in. Shangri-La (1984) i Elsewhere (1984) – abstrakcyjne, ekspresyjne sceny o otwartych kompozycjach, budowane z nieokreślonych form w swobodnych układach. Niektóre z nich przypominały rysunki, jak Powrót do wnętrza (1989) i Przywróć zachowaj (1996). W latach 90., nie porzucając linorytu, artysta włączył do niego druk cyfrowy i kolaż, np. Bez tytułu (1996), coraz częściej podejmując linoryt barwny, jak w cyklu Wiatr w polu (2001), lub wprowadzając akcenty kolorystyczne, jak w pracy Czasami zimą (2006). W najnowszych realizacjach graficznych artysta pozostaje w kręgu sztuki nieprzedstawieniowej i techniki linorytu, jednak zmienia konwencję formalną i znacznie powiększa format swoich prac graficznych.

Ostatnia dekada przyniosła nieoczekiwane zmiany w twórczości T. Nuckowskiego, dotychczas wiernego czarno-białemu światu abstrakcyjnych linorytów. Artysta zaczął tworzyć pastele, które – zdaniem Jana Fejkiela – wyróżniają się wykwintną kolorystyką i świetlistością, powściągliwością formalną i precyzją oraz konstrukcyjnym porządkiem, niezwykle rzadko spotykanymi w tej technice malarsko-rysunkowej.

T. Nuckowski jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon. Swoją twórczość prezentował na ponad 40 wystawach indywidualnych, m.in. w Krakowie, Warszawie, Londynie, Paryżu, Oslo, Wildeshausen i Lwowie. Uczestniczył w ponad 300 wystawach i konkursach graficznych w kraju i za granicą. Jest laureatem licznych nagród i wyróżnień, m.in. na II i XI Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979, 2015), dwukrotnie na Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze (1979, 1981) oraz na VIII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1980). Prace T. Nuckowskiego znajdują się w zbiorach galerii i muzeów, m.in. Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, Victoria and Albert Museum w Londynie, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, National Gallery of Art w Waszyngtonie, State Gallery w Bańskiej Bystrzycy, Kunstmuseum w Bochum oraz The Esa Jaske Collection w Sydney.

Ziemia do obłaskawienia wpisuje się w zespół abstrakcyjnych prac charakterystycznych dla lat 70. XX wieku, kiedy artysta swobodną, często zagmatwaną i niespokojną kreską oraz nieregularnymi plamkami – śladami kształtował ekspresyjne formy osadzone w otwartej kompozycji. Podobnie jak w późniejszych rycinach T. Nuckowskiego, jedynie tytuł linorytu sugeruje metaforyczny kontekst skojarzeń twórcy.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Bunsch Franciszek, Związki polskiego drzeworytu współczesnego z tradycją drzeworytu japońskiego, „Pismo krytyki artystycznej POKAZ”, nr 1, Warszawa 1996.
Fejkiel Jan, Tadeusz Nuckowski, cały czas. Prace na papierze, 2016, http://www.fejkielgallery.com/tadeusz-nuckowski.html (dostęp: 17.04.2021).
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, SMTG, Kraków 2003.
Polnische Graphik in der Albertina. Arbeiten aus den Jahren 1957 bis 1990, Graphische Sammlung Albertina, Wien 1993.

English

Tadeusz Nuckowski – Ziemia do obłaskawienia [Earth to be Tamed], 1977 (gift of the Artist)

The linocut Ziemia do obłaskawienia by Tadeusz Nuckowski dates from 1977 and measures 65 by 96.3 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist. It is part of a body of abstract works characteristic of the artist’s oeuvre in the 1970s.

Born in 1948, Tadeusz Nuckowski is a printmaker, graphic designer, draughtsman, photographer, painter and author of multimedia activities. He was director of the Contemporary Art Gallery (BWA) in Przemyśl. He lectured at the Faculty of Art of the University of Rzeszów and at the Institute of Humanities and Arts of the State Tertiary School of Eastern Europe in Przemyśl. As far as fine art printmaking is concerned, Nuckowski primarily works with linocut. After many years of creating black-and-white works, the artist suddenly began to paint pastels, which are distinguished by their colouring and luminosity, formal restraint and structural order.

Nuckowski is a member of the Xylon International Society of Wood Engravers. He has presented his works at over 40 solo exhibitions in cities such as Kraków, Warsaw, London, Paris, Oslo, Wildeshausen and Lviv. He has also participated in over 300 exhibitions and printmaking competitions in Poland and worldwide. He has received many awards and distinctions. Nuckowski’s artworks are held in the collections of galleries and museums, including in Szczecin, Przemyśl, London, Vienna, Washington, Banská Bystrica, Bochum and Sydney.  

Deutsch

Tadeusz Nuckowski – „Ziemia do obłaskawienia” (Die zu besänftigende Erde), 1977 (Geschenk des Autors)

Der Linolschnitt „Ziemia do obłaskawienia” (Die zu besänftigende Erde) von Tadeusz Nuckowski stammt aus dem Jahr 1977 und ist 65 x 96,3 cm groß. Das Werk ist ein Geschenk des Künstlers an die Philharmonie. Er ist Teil einer Sammlung abstrakter Werke, die für das Schaffen des Künstlers in den 1970er Jahren charakteristisch sind.

Tadeusz Nuckowski ist Grafiker, Grafikdesigner, Zeichner, Fotograf, Maler und Autor multimedialer Werke und wurde 1948 geboren. Darüber hinaus war er Direktor der Galerie für zeitgenössische Kunst (BWA) in Przemyśl. Zudem lehrte er an der Kunstfakultät der Universität Rzeszów und am Institut für Geistes- und Kunstwissenschaften der Staatlichen Hochschule für Osteuropa in Przemyśl. Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigt sich Nuckowski vor allem mit Linolschnitt. Nach vielen Jahren der Schaffung von Schwarz-Weiß-Werken begann der Künstler plötzlich, Pastellbilder zu malen, die sich durch ihre Farbgebung und Leuchtkraft, ihre formale Zurückhaltung und ihre konstruktive Ordnung auszeichnen.

Nuckowski ist Mitglied der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon. Seine Werke wurden in über 40 Einzelausstellungen präsentiert, unter anderem in Krakau, Warschau, London, Paris, Oslo, Wildeshausen und Lemberg. Er nahm an über 300 Ausstellungen und Grafikwettbewerben im In- und Ausland teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Nuckowskis Werke befinden sich in den Sammlungen von Galerien und Museen, unter anderem in Stettin, Przemyśl, London, Wien, Washington, Banská Bystrica, Bochum und Sydney.