Stanisław Borysowski (1906 Lwów – 1988 Toruń), malarz, grafik, rysowniki wykładowca. Studiował w krakowskiej ASP (1926–1931) w pracowniach Teodora Axentowicza, Ignacego Pieńkowskiego i Władysława Jarockiego.Edukację artystyczną pogłębiał dzięki stypendium Funduszu Kultury Narodowej
we Włoszech (1932), a następnie w paryskiej filii krakowskiej ASP (1934–1935) u Józefa Pankiewicza. Ponad 40 lat prowadził działalność dydaktyczną na uczelniach artystycznych, pracując jako pedagog w macierzystej ASP (1945–1946), następnie był profesorem malarstwa Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu (od 1946) oraz w PWSSP w Gdańsku (ob. ASP), gdzie prowadził Pracownię Malarstwa (1953–1972) i był dziekanem Wydziału Malarstwa (1955–1964).W l. 1950–1953 był związany z PWSSP w Łodzi (ob. ASP), sprawując funkcję rektora i prowadząc Pracownię Rysunku Perspektywicznego i Odręcznego.
Należał do Towarzystwa Artystów Polskich Sztuka, był współtwórcą i członkiem Grupy Toruńskiej (od 1958) oraz członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków.
Malarstwo S. Borysowskiego we wczesnej fazie podlegało wpływom J. Pankiewicza, jednak w kolejnych dekadach następowała w nim ewolucja formalno-stylistyczna. Najważniejszą była zmiana w połowie l. 50. XX w., kiedy malarz odszedł od figuracji, włączając się w nurt abstrakcji niegeometrycznej.
Obrazy z tego czasu cechuje swobodna ekspresja barwnych śladów Viola (Wiolonczela), 1976 Gama, 1966 duktu pędzla i faktury, nawiązująca do sztuki informelu. Obok Tadeusza Kantora, Jerzego Tchórzewskiego i Jana Ziemskiego, artysta jest uznawany za jednego z pionierów sztuki informel w Polsce. S. Borysowski wraz z Tymonem Niesiołowskim i Bronisławem Jamonttem zaliczany jest do najwybitniejszych artystów działających w Toruniu w XX w., twórców, którzy zadecydowali o kształcie lokalnego środowiska artystycznego. W dziedzinie grafiki artysta podejmował techniki wypukłodruku (drzeworyt i linoryt) oraz techniki metalowe, początkowo akwafortę i akwatintę w wersji czarno-białej, następnie wprowadzając do nich autorskie rozwiązania technologiczne.
We wczesnym okresie twórczości S. Borysowski uprawiał także litografię, którą prawdopodobnie poznał, studiując w krakowskiej ASP. Powojenny etap twórczości graficznej artysta rozpoczął od scen figuralnych o uproszczonych,zgeometryzowanych formach, wykonywanych w technice akwatinty z akwafortą, m.in. Trio (l. 50.) i Temat muzyczny (1959), lub akwaforty, jak Tercet muzyczny (1956) i Koncert (1957). W l. 60. i 70. powstały realizacje w technikach metalowych mieszanych, barwne, najczęściej abstrakcyjne, np. Formy (1965), Pejzaż czerwony (1971), W przestrzeni kosmicznej (1973). W l. 70. w grafice S. Borysowskiego nastąpił powrót do figuratywności, widoczny m.in. w kompozycjach Trzy dziewczyny (1974), Macierzyństwo (1974), Stojąca (1974) i Ku Tobie (1975). W ostatniej fazie twórczości artysta wykonał serię abstrakcyjnych grafik z cyklu Nie językowe (1980–1985), powstałych w wyniku wieloletnich eksperymentów technologicznych w obrębie wklęsłodruku, w których zastosował nowatorskie rozwiązania w zakresie opracowania metalowej matrycy, składanej na zasadzie collage. Relacje między malarstwem a grafiką S. Borysowskiego trafnie podsumował Andrzej Ściepuro: Grafika dawała mu większe możliwości wypowiedzi niż malarstwo, które bardziej go wciągało i zmuszało do pracy całym tempem. […] S. Borysowski wykonywał zawsze bardzo małą ilość odbitek, czasami ograniczając się do jednej.
Powielanie było dla niego zajęciem nudnym i uciążliwym. S. Borysowski uczestniczył
w wystawach, m.in. na XIX Biennale di Venezia (1934), Exposition Internationale Arts et Techniques dans la Vie Moderne w Paryżu (1937) oraz New York Worldsʼs Fair w Nowym Jorku (1939), gdzie otrzymał srebrny medal.
Twórczość prezentował na wystawach indywidualnych, wystawach sztuki polskiej za granicą i wystawach środowiskowych, m.in. na II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w Warszawie (1954), II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Warszawie (1959). Prace S. Borysowskiego znajdują się w zbiorach muzealnych, a największy zespół mieści się w kolekcji Muzeum Okręgowego w Toruniu. Grafika Viola (Wiolonczela) wpisuje się w nurt sytuujący się pomiędzy obrazowaniem abstrakcyjnym a przedmiotowym. Tytułowa viola (wiola) to odrealniona, uproszczona forma instrumentu muzycznego, wnikająca w nieokreśloną przestrzeń tła. Czytelny kontur instrumentu i elementy określające jego budowę (pudło rezonansowe, gryf) pozwalają na odczytanie sugestii autora.
Od strony formalnej w ukształtowaniu pracy graficznej zauważalne są cechy charakterystyczne dla twórczości z l. 70., kiedy artysta obrazy i grafiki budował z wyraźnie określonych płaszczyzn i plam, zróżnicowanych kolorystycznie, walorowo i fakturalnie, tworzących dynamiczne relacje. Cechy te wpływają na silną ekspresję kompozycji, pełną ruchu i nieoczekiwanych napięć. W twórczości graficznej S. Borysowskiego tematyka muzyczna występuje bardzo często, jednak wcześniejsze, figuratywne realizacje utrzymane są w nurcie narracyjnym i najczęściej pokazują fragment koncertu, natomiast w Violi bohaterem staje się sam instrument.

BIBLIOGRAFIA:
Grupa Toruńska, część I: 1958–1978, część II: 1978–1998, Państwowa Galeria Sztuki i Ośrodek Edukacji Plastycznej „Dyptyk” w Toruniu, Toruń 1999, s. 24–25
Jędrzyński Zefiryn, Borysowski Stanisław Emil, [w:] Toruński słownik biograficzny, t. VI,
red. Krzysztof Mikulski, Toruń 2010, s. 21–24
Rissmann Agata, Stanisław Borysowski 1906–1988. Malarstwo i grafika [katalog wystawy], Toruń 2016
Stanisław Borysowski, grafika barwna, Jubileuszowa wystawa w 80-lecie urodzin, Biuro Wystaw Artystycznych w Toruniu, Toruń 1986
Ściepuro Andrzej, Stanisław Borysowski. Katalog wystawy jubileuszowej w 50-lecie pracy twórczej, Toruń 1980

English

The print Viola (Wiolonczela) by Stanisław Borysowski dates from 1976 and measures 51 by 44 cm. The titular viola is an abstracted, simplified form of the musical instrument penetrating undefined space of the background. The contour of the instrument and the elements defining its construction – the soundbox and the neck – are clearly visible. Musical themes appear very frequently in Stanisław Borysowski’s graphic art; however, his earlier pieces most often show a fragment of a concert, whereas in Viola (Wiolonczela) the instrument itself becomes the protagonist.

Stanisław Borysowski (1906-1988) was a painter, printmaker, draughtsman and lecturer. For over 40 years he was engaged in teaching at art academies working as an educator at the Academy of Fine Arts in Kraków, the Faculty of Fine Arts of the Nicolaus Copernicus University in Toruń and at the State Tertiary Schools of Fine Arts (PWSSP) in Gdańsk and Łódź, where he served as rector, among other roles. He was a member of the Sztuka Society of Polish Artists, a co-founder and member of the Toruń Group and a member of the Association of Polish Artists and Designers. 

The artist is considered one of the pioneers of Art Informel in Poland – a movement in twentieth-century painting characterised by spontaneous expression. Borysowski is counted among the most outstanding artists active in Toruń in the 20^th century who shaped the local artistic community.

The artist participated in international exhibitions in Venice, Paris and New York. He presented his work at solo exhibitions, exhibitions of Polish art abroad and community exhibitions. His works are held in museum collections throughout Poland, with the largest body of his work in the collection of the District Museum in Toruń.

Deutsch

Die Grafik „Viola (Cello)” von Stanisław Borysowski stammt aus dem Jahr 1976 und ist 51 x 44 cm groß. Die Titelfigur Viola stellt eine unrealistische, vereinfachte Form eines Musikinstruments dar, das in einen undefinierten Hintergrundraum eindringt. Die Konturen des Instruments und die Elemente seines Aufbaus – Resonanzkörper und Hals – sind deutlich zu erkennen. In den grafischen Werken von Stanisław Borysowski taucht das Thema Musik sehr häufig auf, jedoch zeigen frühere Arbeiten meist Ausschnitte aus Konzerten, während in „Viola” das Instrument selbst zum Mittelpunkt wird.  

Stanisław Borysowski lebte von 1906 bis 1988. Er war Maler, Grafiker, Zeichner und Dozent. Über 40 Jahre lang war er als Dozent an Kunsthochschulen tätig, unter anderem als Dozent an der Krakauer Akademie der Bildenden Künste, an der Fakultät für Bildende Künste der Nikolaus-Kopernikus-Universität in Toruń sowie an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Gdańsk und Łódź, wo er auch als Rektor fungierte. Stanisław Borysowski war Mitglied der Gesellschaft Polnischer Künstler „Sztuka”, Mitbegründer und Mitglied der Gruppe „Grupa Toruńska” sowie Mitglied des Verbandes Polnischer Bildender Künstler. 

Der Künstler gilt als einer der Pioniere der informellen Kunst in Polen – einer Strömung in der Malerei des 20. Jahrhunderts. Diese zeichnet sich durch spontane Ausdruckskraft aus. Borysowski wird zu den herausragendsten Künstlern gezählt, die im 20. Jahrhundert in Toruń tätig waren und die lokale Kunstszene maßgeblich geprägt haben.

Der Künstler nahm an internationalen Ausstellungen in Venedig, Paris und New York teil. Seine Werke präsentierte er in Einzelausstellungen, Ausstellungen polnischer Kunst im Ausland und Gemeinschaftsausstellungen. Sie befinden sich in Museumssammlungen in ganz Polen, wobei die größte Sammlung im Muzeum Okręgowe in Toruń zu finden ist.