Edward Dwurnik (1943 Radzymin – 2018 Warszawa), malarz, rysownik, grafik, projektant grafiki użytkowej. Edukację artystyczną odbył w warszawskiej ASP, studiując malarstwo i grafikę oraz rzeźbę na Wydziale Malarstwa i Rzeźby (1963–1970) w pracowni prof. Krystyny Łady-Studnickiej. Dyplom zrealizował pod kierunkiem prof. Eugeniusza Eibischa.

E. Dwurnik należy do najbardziej znanych polskich malarzy. Jego dorobek tworzy ponad 3500 obrazów, ok. 10 tys. rysunków oraz bardzo duży zespół prac graficznych. Wpływ na sztukę E. Dwurnika wywarła twórczość Nikifora – artysty samouka, którego nazywał swoim jedynym mistrzem. To właśnie od Nikifora, jak zauważał Karol Sienkiewicz, E. Dwurnik przejął dosadny realizm i groteskowość, swoistą postawę antyestety. Już w latach 60. XX w. ukształtował się jego charakterystyczny styl – operowanie rysunkową, pospieszną formą i przekształcony „prymitywizm”.

Realizacje malarskie artysty najczęściej powstawały jako cykle; do najbardziej znanych należą: Podróże autostopem (od 1966), Droga (1970–1971), Różne błękity (1971), Sportowcy (1972–1992), Robotnicy (1975–1991), Droga na Wschód (1989–1991) oraz Od grudnia do czerwca (1990–1994). Cechą charakterystyczną malarstwa E. Dwurnika jest figuratywność i narracja, łączenie cech dokumentu i malarstwa symbolicznego, odzwierciedlanie atmosfery polskiej rzeczywistości, niepozbawione poczucia humoru. W jego twórczości odbicie znalazły aktualne wydarzenia społeczno-polityczne, pojawiły się nowe typy bohaterów, jak „człowiek podziemny”.

W 1980 w twórczości E. Dwurnika zaistniała tematyka Sierpnia 1980, a rok później w cyklu Warszawa zawarł proroczą wizję stanu wojennego ogłoszonego 13 grudnia 1981. W politycznie zaangażowanych obrazach, rysunkach i grafikach oddawał społeczne niepokoje i klimat tych czasów, zyskując uznanie opozycyjnej krytyki. Kolejny etap w twórczości E. Dwurnika to tzw. błękitny okres, kiedy powstały Niebieskie miasta (1993–1994) oraz niemal abstrakcyjne morskie pejzaże – cykl Błękitny (1992–1997).
W ostatnim etapie twórczości artysta zwrócił się ku malarstwu abstrakcyjnemu.

Od początku twórczości malarstwu E. Dwurnika towarzyszyły prace realizowane na papierze, wykonywane w różnych technikach (gwasz, akwarela, tusz, ołówek, kredka), samodzielne lub najczęściej łączone
w obrębie jednej pracy, np. Będą nowe pomniki (1982, collage, ołówek, tusz, gwasz, stempel). Artysta często łączył techniki rysunkowe z graficznymi, np. Lerum (1971, flamaster, gwasz i linoryt). Na szeroką skalę wprowadził mieszanie technik graficznych z technikami powielania, np. kserografią – Mamy papieża (1979, litografia, ksero).

E. Dwurnik w dziedzinie grafiki warsztatowej podejmował litografię i techniki metalowe. W technikach wklęsłodruku zrealizował m.in. prace Czerwona krowa (1980, akwaforta), Człowiek ze świnią (1985, akwaforta, akwatinta) i Warszawa (2002, akwaforta, akwatinta). W linorycie wykonał: Butelka wódki (1970), Czerwona krowa (1985) i Odstawka (1990), a w serigrafii barwnej Galicja (ok. 1999). W technice klasycznej litografii powstały m.in. prace U Pakulskiego (1966) i ASP (1966), a w mieszanej (litografia i ksero) – Komunardzi zginęli na barykadach Paryża (1979). Wczesne, barwne litografie powstałe podczas studiów nie zapowiadały późniejszych eksperymentów w zakresie łączenia, nieraz zaskakującego, technik graficznych, rysunkowych, collage, stempli i ksero w obrębie jednej planszy.

E. Dwurnik był laureatem nagród, m.in. Nagrody Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida (1981), Nagrody Komitetu Kultury Niezależnej „Solidarności” (1983), Nagrody Coutts Contemporary Art Foundation w Zurychu (1992). Artysta został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2014) oraz Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016). Jego dzieła znajdują się w Muzeach Narodowych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Wrocławiu, w muzeach okręgowych
i regionalnych w Polsce oraz w kolekcjach zagranicznych, m.in. w Graphische Sammlung Albertina
w Wiedniu, Kunsthalle zu Kiel w Kilonii, Museum Ludwig w Kolonii i Staatliche Kunstsammlungen
w Dreźnie.

E. Dwurnik od 1971 prezentował swoją twórczość na ponad 100 wystawach indywidualnych, uczestniczył w kilkuset wystawach zbiorowych, m.in. w pokazach sztuki: Dixième Biennale International d’Art de Menton (1974), Documenta 7 w Kassel (1982), 5th Biennale of Sydney (1985), 19ª Bienal de São Paulo (1987)
i Olimpiadzie Sztuki w Seulu (1988). Na ekspozycjach prezentował rysunki i prace graficzne, m.in. uczestnicząc w VII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1978).

Grafika Szturm stanowi odzwierciedlenie niespokojnej sytuacji społeczno-ekonomicznej i politycznej
w Polsce, a pochód mężczyzn z polskimi flagami jest zapowiedzią sprzeciwu różnych grup społecznych przeciw dyktaturze komunistycznej władzy (podwyżki cen żywności i opłat, strajki).

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i grafika Szturm), dr Monika Kosteczko-Grajek (obraz Metalowe tablice).

Bibliografia:
Edward Dwurnik. Od początku [katalog wystawy], red. Małgorzata Czyńska, Wojciech Tuleya, Warszawa 2016.
Litografia polska od 1900 [katalog wystawy], oprac. Roman Żygulski, Barbara Ochmańska-Jodłowska, Magdalena Czubińska, Kraków 1994, s. 113 (il.), 180.
Pochwała litografii. W kręgu Pracowni Litografii w ASP w Warszawie [katalog wystawy], oprac. Anna Grochala, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie – Wydział Grafiki, Warszawa 2003, s. 6 (il.), 9 (il.), 30.
Sienkiewicz Karol, Edward Dwurnik, Culture.pl, styczeń 2012 (aktualizacja 2020), [online], dostęp: 10.05.2021.

English

Edward Dwurnik – Szturm [Assault], 1985 (gift of the Artist)

The drypoint print entitled Szturm by Edward Dwurnik dates from 1985, measures 29.8 by 21.8 cm and is a gift from the artist to the Pomeranian Philharmonic. The work reflects the turbulent socio-economic and political situation in Poland, and the procession of men with Polish flags is a harbinger of the opposition of various social groups against the dictatorship of the communist authorities.

Edward Dwurnik (1943-2018) was a painter, draughtsman, printmaker and graphic designer. He was one of the most famous Polish painters. Edward Dwurnik’s art was influenced by the work of Nikifor – a self-taught artist whom he called his only master.

Current socio-political events were reflected in his work; new types of protagonists appeared, such as the “underground man”, themes such as August 1980 emerged, as well as a prophetic vision of martial law in the Warszawa [Warsaw] cycle. The next stage in Dwurnik’s work was the so-called blue period, when Niebieskie miasta [Blue Cities] and almost abstract seascapes were created. In the final stage of his career, the artist turned towards abstract painting.

Edward Dwurnik presented his work at over 100 solo exhibitions and participated in several hundred group exhibitions, including art shows in Kassel, Sydney, São Paulo and Seoul. He was the recipient of many awards, and his works are held in the National Museums in Kraków, Warsaw, Poznań, Gdańsk and Wrocław, in district and regional museums in Poland and in collections abroad, including in Vienna, Cologne and Dresden.  

Deutsch

Edward Dwurnik – „Szturm“ (Sturm), 1985 (Geschenk des Autors)

Die Kaltnadelradierung mit dem Titel „Szturm” (Sturm) von Edward Dwurnik stammt aus dem Jahr 1985, ist 29,8 x 21,8 cm groß und wurde vom Künstler der Pommerschen Philharmonie geschenkt. Das Werk spiegelt die unruhige sozioökonomische und politische Lage in Polen wider, und der Marsch der Männer mit polnischen Flaggen ist ein Vorbote des Widerstands verschiedener gesellschaftlicher Gruppen gegen die kommunistische Diktatur.

Edward Dwurnik lebte von 1943 bis 2018. Er war Maler, Zeichner, Grafiker und Designer für angewandte Grafik. Außerdem gehörte er zu den bekanntesten polnischen Malern. Die Kunst von Edward Dwurnik wurde durch das Werk von Nikifor beeinflusst – einem autodidaktischen Künstler, den er als seinen einzigen Meister bezeichnete.

In seinem Werk spiegelten sich aktuelle gesellschaftspolitische Ereignisse wider, es tauchten neue Charaktertypen auf, wie beispielsweise der „Untergrundmensch”, es wurden Themen wie der August 1980 behandelt, und in der Reihe „Warschau” wurde eine prophetische Vision des Kriegsrechts dargestellt. Als nächstes Stadium in Dwurniks Schaffen folgt die sogenannte blaue Periode, in der die „Blauen Städte” und nahezu abstrakte Meereslandschaften entstanden sind. In der letzten Phase seines Schaffens wandte sich der Künstler der abstrakten Malerei zu.

Edward Dwurnik präsentierte seine Werke in über 100 Einzelausstellungen und nahm an mehreren Gemeinschaftsausstellungen teil, darunter in Kassel, Sydney, São Paulo und Seoul. Er wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, und seine Werke befinden sich in den Nationalmuseen in Krakau, Warschau, Posen, Gdańsk, Wrocław, in Bezirks- und Regionalmuseen in Polen sowie in ausländischen Sammlungen, unter anderem in Wien, Köln und Dresden.