Jerzy Grabowski (1933 Gutki – 2004 Warszawa), grafik, malarz i rysownik, projektant grafiki użytkowej oraz pedagog. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (1953–1956), następnie w warszawskiej ASP (1956–1962), gdzie uzyskał dyplom na Wydziale Grafiki u prof. Józefa Mroszczaka. Prowadził Pracownię Litografii na Wydziale Malarstwa ASP w Łodzi (1976–2004), wykładał w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie (od 1996). Był członkiem wielu międzynarodowych stowarzyszeń, m.in. Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

J. Grabowski należy do grona najwybitniejszych polskich grafików i malarzy XX–XXI wieku. Twórczość artysty wpisuje się w nurt abstrakcji geometrycznej, w zakresie której wypracował indywidualny, niepowtarzalny język wypowiedzi artystycznej. Przez krytyków i badaczy określana bywa także mianem sztuki konkretnej, bazującej na matematycznym porządku konstrukcji kompozycyjnej. Na postawę twórczą artysty wpłynęła kontynuacja myślenia abstrakcyjnego, silnie zakorzeniona w środowisku łódzkim, której ojcem ideowym był Władysław Strzemiński. Artyście bliskie były idee konstruktywizmu i unizmu. Do pełnego zrozumienia sztuki J. Grabowskiego niezbędne jest poznanie stworzonego przez artystę kodu, opartego na matematyce, a otwierającego drogę do ukrytego przekazu.

Do najbardziej charakterystycznych cech sztuki J. Grabowskiego należała obiektywizacja procesu twórczego poprzez wykorzystanie zasad matematycznych, ścieranie się przeciwieństw oraz kodowanie i synteza informacji. W dziedzinie grafiki J. Grabowski podejmował techniki linorytu i litografii, najczęściej łączone z suchym odciskiem (wypukłodruk, relief, gauffrage). Uważany jest za mistrza druku wypukłego łączonego z metodami drukowania irysowego (tęczowego), czyli techniki płynnych przejść kolorów, oraz reliefu w papierze. W dorobku graficznym wyróżniają się prace łączące relief z barwną litografią, trafnie scharakteryzowane przez Adama Romaniuka: cechuje je oszczędność i powtarzalność form, składających się na syntetyczne, modularne kody barwne oparte na formie trójkąta. W tych pracach matematycznie wyliczony rytm geometrycznych form wzbogacony jest suchym tłokiem, tworząc wypukłości i wklęsłości na papierze. J. Grabowski od 1962 prezentował twórczość na ponad 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w ponad 400 wystawach i konkursach zbiorowych na całym świecie.

Artysta był laureatem licznych nagród i wyróżnień na międzynarodowych wystawach i konkursach graficznych, m.in. nagrody specjalnej na V Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1974), wyróżnienia na Kansainvälinen taidegrafiikan triennaali „Graphica Creativa” w Jyväskylä (1975), dyplomu honorowego na Premio Internazionale di Grafica del Pomero w Mediolanie (1975), Grand Prix na II Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979), wyróżnienia honorowego na XI Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986) oraz złotego medalu na Norske Internasjonale Grafikk Triennale w Fredrikstad (1999). Prace J. Grabowskiego znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Szczecinie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Górnośląskim w Bytomiu oraz w zbiorach zagranicznych, m.in. Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Municipal Museum of Art w Kioto i Musée d’Art Moderne w Lille.

Artysta dokonuje obliczeń, na podstawie których buduje struktury cyfrowe i notuje odpowiadające im zapisy kolorystyczne. Obraz System układów jest nieoczywistym i oryginalnym projektem. Przy pierwszym oglądzie może być zaliczony do nurtu abstrakcji geometrycznej, jednak przy bliższym przyjrzeniu się elementom konstruującym kompozycję dostrzec można złożone z trójkątów, zsyntetyzowane postacie ludzkie, ułożone w ciągi wypełniające niemal całą powierzchnię płótna. Kontrastowe użycie barw – czerwieni, czerni, bieli oraz szarości przechodzącej w błękit – dotyczy zarówno dominujących w kompozycji prostokątnych elementów ułożonych diagonalnie, jak i tła wypełnionego układem zgeometryzowanych sylwetek.

Na podstawie podobnych eksperymentów wizualnych artystę wpisywano do nurtów sztuki konkretnej czy op-artu, jednak prace Grabowskiego pozostają unikatowe i oryginalne w zakresie plastycznych rozwiązań.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i grafika Interwencje),
dr Monika Kosteczko-Grajek (praca System układów). Bibliografia: Dudzik Sebastian, Jerzy Grabowski. Artysta i Uniwersum, Lublin 2012; Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, oprac. zbiorowe, red. Krystyna Kulig-Janarek, Kraków 2000; Romaniuk Adam, Na straży porządku i eksperymentu. Łódzkie środowisko grafików, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020; Tomalski Krzysztof, Owoce awangardy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020

English

Jerzy Grabowski – System układów [System of Arrangements], 1970/71

The painting System układów dates from the turn of 1970-71 and measures 116 by 89 cm. At first glance, the piece can be classified as a geometric abstraction; upon closer inspection of the composition, one will see human figures composed of triangles, arranged in sequences that fill almost the entire surface of the canvas.

Jerzy Grabowski (1933-2004) was a printmaker, painter, draughtsman, graphic designer and educator. He lectured at the Academy of Fine Arts in Łódź and the European Academy of Arts in Warsaw. He was a member of numerous international associations, including the Xylon International Society of Wood Engravers in Switzerland. He is among the most outstanding Polish printmakers and painters of the turn of the 20^th and 21^st centuries.

The artist’s oeuvre fits into the geometric abstraction genre, within which he developed an inimitable language of artistic expression. To fully understand Jerzy Grabowski’s art, it is necessary to know the code created by the artist based on mathematics, which opens the way to a hidden message. Jerzy Grabowski is also considered a master of relief printing combined with iris (rainbow) printing methods (a technique of smooth colour transitions) and of paper embossing.

The artist presented his works of art at over 30 solo exhibitions and participated in over 400 group exhibitions and competitions worldwide. He is the recipient of many awards and distinctions. Grabowski’s works are in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Łódź and Bytom, among others, and in collections abroad – including in Vienna, Kyoto and Lille. 

Deutsch

Jerzy Grabowski – „System układów“ (System der Verhältnisse), 1970/71

Das Gemälde „System układów“ (System der Verhältnisse) stammt aus der Zeit um 1970/71 und ist 116 x 89 cm groß. Auf den ersten Blick kann das Werk der geometrischen Abstraktion zugeordnet werden. Bei näherer Betrachtung der Komposition erkennen wir jedoch aus Dreiecken zusammengesetzte menschliche Figuren, die in Reihen angeordnet sind und fast die gesamte Fläche der Leinwand ausfüllen.

Jerzy Grabowski lebte von 1933 bis 2004. Er war Grafiker, Maler und Zeichner, Designer für angewandte Grafik und Lehrer. Er unterrichtete an der Akademie der Bildenden Künste in Łódź und an der Europäischen Akademie der Künste in Warschau. Als Mitglied zahlreicher internationaler Vereinigungen, darunter der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon in der Schweiz, war er in diesem Bereich tätig. Er gehört zu den herausragendsten polnischen Grafikern und Malern der Wende vom 20. zum 21. Jahrhundert.

Seine Werke lassen sich der geometrischen Abstraktion zuordnen, in deren Rahmen er eine einzigartige künstlerische Ausdrucksweise entwickelt hat. Um die Kunst von Jerzy Grabowski vollständig zu verstehen, ist es unerlässlich, den vom Künstler geschaffenen Code zu kennen, der auf Mathematik basiert und den Weg zu einer versteckten Botschaft ebnet. Jerzy Grabowski gilt auch als Meister des Reliefdrucks in Kombination mit Irisdruckverfahren (Technik fließender Farbübergänge) und Papierrelief.

Der Künstler präsentierte seine Werke in über 30 Einzelausstellungen und nahm an mehr als 400 Gemeinschaftsausstellungen und Wettbewerben weltweit teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Grabowskis Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Gdańsk, Stettin, Bydgoszcz, Łódź, Bytom sowie in Sammlungen im Ausland, darunter in Wien, Kyoto und Lille.