Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Mieczysław Wejman – Rowerzysta III [The Cyclist III], 1964

The print Rowerzysta III dates from 1964 and measures 29.5 by 28.5 cm. The cycle of the same title, Rowerzysta [The Cyclist], was recognised by critics as the work that initiated the metaphorical print movement, which distinguishes the Kraków school of printmaking. The cycle consists of 27 etchings, and its iconographic layer is supplemented by a set of several dozen preparatory drawings. The titular protagonist of all the plates is a cyclist who has had an accident and around whom the scenery and participants of the event change in subsequent depictions. In his statements about the cycle, Wejman emphasised that its protagonist is the contemporary, isolated man and the cycle is a story about the fate of an individual subjected to the machinery of the modern world, saturated with a multitude of people and objects.

Mieczysław Wejman (1912-1997) was a printmaker, painter, draughtsman and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Kraków and was one of the initiators and co-creators of the International Print Biennial in Kraków.

In the field of studio printmaking, Wejman initially practised etching and woodcut and then linocut, later dedicating himself to metal techniques. He is considered the initiator of the metaphorical print movement characteristic of the “Kraków school of printmaking”. The Rowerzysta cycle, which has won many awards, is one of the artist’s most outstanding print works. In the late stage of his career, the artist created an extensive painting cycle Pomniki [Monuments] and painted still lives in the pastel technique.

Mieczysław Wejman participated in group exhibitions and printmaking competitions in Sofia, Venice, Milan, Oslo, Stockholm, Prague, Avignon, Tel Aviv, Dortmund and Barcelona, among others. He is the recipient of numerous awards and distinctions. The artist’s works are held in the collections of museums in Kraków, Warsaw and Poznań, among others, as well as in private collections.  

Deutsch

Mieczysław Wejman – „Rowerzysta III“ (Radfahrer), 1964

Die Grafik „Rowerzysta III” (Radfahrer III) stammt aus dem Jahr 1964 und ist 29,5 x 28,5 cm groß. Die gleichnamige Werkreihe wurde von Kritikern als das Werk angesehen, das den metaphorischen Grafikstil begründete, der die Krakauer Grafikschule auszeichnet. Die Reihe umfasst 27 Radierungen, deren ikonografische Ebene durch mehrere Vorzeichnungen ergänzt wird. Der Titelheld aller Bilder ist ein Radfahrer, der einen Unfall hatte. Um ihn herum ändern sich in den folgenden Darstellungen die Kulisse und die Beteiligten des Ereignisses. In seinen Äußerungen zu dieser Reihe betonte Wejman, dass deren Protagonist ein moderner, einsamer Mensch sei und dass die Reihe eine Geschichte über das Schicksal eines Individuums erzähle, das der Maschinerie der modernen Welt unterworfen ist, die von einer Vielzahl von Menschen und Gegenständen geprägt ist.

Mieczysław Wejman lebte von 1912 bis 1997. Er war Grafiker, Maler, Zeichner und Pädagoge. Darüber hinaus war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Krakau tätig und gehörte zu den Initiatoren und Mitbegründern der Internationalen Grafikbiennale in Krakau.

Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigte sich Wejman zunächst mit Radierung und Holzschnitt, anschließend mit Linolschnitt und widmete sich später den Metalltechniken. Er gilt als Begründer der metaphorischen Grafik, die für die „Krakauer Grafikschule” charakteristisch ist. Die mehrfach ausgezeichnete Werkreihe „Der Radfahrer” ist eines der herausragendsten grafischen Werke des Künstlers. In seiner späteren Schaffensphase schuf der Künstler die umfangreiche Gemäldeserie „Pomniki” (Denkmäler) und malte Stillleben in Pastelltechnik. 

Mieczysław Wejman nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben unter anderem in Sofia, Venedig, Mailand, Oslo, Stockholm, Prag, Avignon, Tel Aviv, Dortmund und Barcelona teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau und Posen sowie in Privatsammlungen.