Marek Jaromski (1953, Kutno), grafik, malarz, rysownik, rzeźbiarz, autor instalacji i działań artystycznych oraz audycji radiowych i telewizyjnych. Studiował w warszawskiej ASP w Pracowni Technik Drzeworytniczych pod kierunkiem prof. Haliny Chrostowskiej, aneks z malarstwa zrealizował u prof. Eugeniusza Markowskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem (1980). Po studiach przez krótki czas był asystentem w macierzystej uczelni. Jest współtwórcą i członkiem grupy Warsztat, założonej z Andrzejem Kaliną i Andrzejem Dworakowskim (1976). Przez wiele lat pracował w Radiu Plus Warszawa (wcześniej Radio Józef), prowadząc autorskie audycje, m.in. Chodzę po ziemi, Wniebogłosy i Eteryczna akademia sztuki.

M. Jaromski tworzy prace na pograniczu różnych dyscyplin sztuki – grafiki, rysunku, malarstwa i rzeźby – niepoddające się jednoznacznej klasyfikacji. Punktem wyjścia do obecnych realizacji artystycznych był tradycyjny linoryt i drzeworyt, a także techniki metalowe, podejmowane przez twórcę we wczesnym etapie twórczości. Już w latach 80. XX w. prace graficzne, często składane z kilku warstw papieru i bibułki, bardziej przypominały reliefy, z przebijającymi się na wpół abstrakcyjnymi formami i sylwetkami, a tematykę grafik sugerowały tytuły (m.in. Z dedykacją dla Pana Boscha, 1982; Wymyślony pejzaż, 1982).

Pod wpływem podróży do Japonii artysta zainteresował się papierowym podłożem, własnoręcznie produkując papier, który stał się istotnym materiałem wpływającym na formę wielu realizacji. W latach 80. opracował autorską metodę unikatowego linorytu odbijanego na wytwarzanych papierach. Kolejny etap eksperymentowania w dziedzinie grafiki stanowiły prace, które przybrały formę reliefów w masie papierowej. W twórczości M. Jaromskiego warsztat graficzny zaczął odgrywać coraz większą rolę, wpływając na nowatorskie, nietypowe rozwiązania. Artysta nie poprzestał na poszukiwaniu w obrębie odbitki i podłoża, zainteresował się samą matrycą, która z czasem przestała pełnić tradycyjną rolę nośnika, a stała się samodzielnym obiektem artystycznym. M. Jaromski ingeruje w proces twórczy, nadając obiektom inną niż dotychczas rolę. Płaskorzeźby w drewnie lipowym, często malowane, stają się matrycą dla odbitek graficznych, same pozostając obiektem. Matrycą graficzną w warsztacie artysty stała się także ziemia – „żywa” forma kształtująca mokrą papierową masę. W ten sposób powstała własna technika – ziemioryty.

Przełamując kolejne granice, z samodzielnych pojedynczych prac artysta komponuje wieloczęściowe obrazy lub instalacje przestrzenne, czasami wzbogacane pracami rzeźbiarskimi twórców ludowych. Do niektórych działań artystycznych wprowadza poezję i muzykę. Twórczość M. Jaromskiego ukształtowały dwie przestrzenie tematyczne inspirowane głęboką wiarą i tradycją chrześcijańską oraz naturą. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje motyw anioła, pojawiający się niezwykle często od lat 80. XX w. aż do dziś. Anioły obrazowane są w różnorodnych formach – ulotnych i nierzeczywistych lub przeciwnie, sugestywnie cielesnych, sugerujących istnienie w realnym świecie. M. Jaromski sięga do tematyki biblijnej, ukazując sceny zatytułowane m.in. Dwunastu apostołów, Baranek, Adam i Ewa, Całun i Ukrzyżowanie. Sceny przedstawieniowe uzupełnia tekstami, które wyryte w matrycach stanowią pełnoprawną część kompozycji.

W 1995 roku artysta zamieszkał w Ponikwi Dużej na Mazowszu. Od tego czasu natura i świat przyrody współistnieją w jego twórczości na równi ze światem Biblii. Przemianę duchową i oddziaływanie otoczenia, które znalazły odbicie w twórczości M. Jaromskiego, akcentuje Monika Małkowska, wskazując na zmianę w pojmowaniu sensu ziemskiego bytu, odejście od myślenia o karierze oraz odkrycie życia blisko ziemi, zwierząt i przyrody.

Charakterystyczną tematykę i technikę twórcy przybliżają m.in. cykl Kłosy (2000, linoryt barwny), cykl Anioły (2001, linoryt barwny), Anioły za płotem (2007, linoryt barwny na ręcznie wykonanym papierze), Głowa II (2015, praca unikatowa z pięciu matryc na bibule japońskiej, wprasowanej w tekturowy podkład), Pole (2017, praca unikatowa na papierze wykonanym ręcznie) oraz Chrystus (2019, linoryt barwny).

M. Jaromski prezentował swoją twórczość na około 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych. Jest laureatem prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in. III nagrody (1981) i wyróżnienia (1983) w Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze, nagrody na II Biennale der europäischen Grafik Baden-Baden (1981), Nagrody Młodych na Biennale Grafiki w Berlinie (1984), nagrody na IX Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1984), nagrody równorzędnej na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986), Grand Prix na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie (1988) oraz Nagrody Honorowej na 4e Triennale Mondiale de l’Estampe petit format de Chamalières (1997). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galerii Zachęta w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeów Watykańskich w Watykanie, Muzeum Narodowego w Norymberdze, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Muzeum Miejskiego w Kopenhadze oraz w zbiorach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Jaromski Marek, Matryca świata, [w:] Wielość w jedności. Drzeworyt polski po 1900 roku. Materiały z sesji naukowej 23 października 2009 r., red. Barbara Chojnacka, Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011, s. 192–195.
Kwadratura kultury. Marek Jaromski – uciekinier z miasta, [online], https://polskieradio24.pl/130/5646/Artykul/2288340,Kwadratura-kultury-Marek-Jaromski-uciekinier-zmiasta (dostęp: 6.06.2021).
Małkowska Monika, Kupił chałupę „na Pismo Święte”. Swoją trumnę postawił wśród aniołów, „TVP Tygodnik”, nr 74, 19 IV 2019, https://tygodnik.tvp.pl/42142982/kupil-chalupe-na-pismo-swiete-swoja-trumne-postawil-wsrod-aniolow (dostęp: 6.06.2021).
Marek Jaromski: Niebieska moneta, katalog wystawy, red. Anna Żakiewicz, Galeria PBK, Warszawa 2000.

English

Marek Jaromski – Anioły [Angels], 1984

The linocut Anioły by Marek Jaromski dates from 1984 and measures 80 by 58 cm.

Born in 1953, Marek Jaromski is a printmaker, painter, draughtsman, sculptor, author of installations and radio and television programmes. For many years he worked at Radio Plus Warszawa (formerly Radio Józef), hosting his original programmes.

The author creates works of art on the border of different art disciplines – printmaking, drawing, painting and sculpture. Influenced by a trip to Japan, he became interested in paper as a substrate and began to produce paper by hand. In his oeuvre, printmaking technique began to play an increasingly important role, paving the way for innovative solutions. In his practice, the earth, for instance, was employed as the print matrix – earth as a “living” form shaping the wet paper pulp. This is how his own technique – ziemioryty (earthcut) – was created. In some of his activities, the artist incorporates poetry and music. Marek Jaromski is inspired by two thematic spaces – deep faith and Christian tradition as well as nature. The motif of the angel, which appears extremely often, holds a special place in the artist’s oeuvre.

Marek Jaromski has presented his work at about 30 solo exhibitions and has participated in group exhibitions and printmaking competitions. He is the laureate of many prestigious awards and distinctions. The artist’s works can be found in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Łódź and Bydgoszcz, among others, as well as in the collection of the Vatican Museums in the Vatican City, the National Museum in Nuremberg, the Albertina Graphic Art Collection in Vienna, the City Museum of Copenhagen and in private collections.

Deutsch

Marek Jaromski – „Anioły“ (Engel), 1984

Der Linolschnitt „Anioły” (Engel) von Marek Jaromski stammt aus dem Jahr 1984 und ist 80 x 58 cm groß.

Marek Jaromski ist Grafiker, Maler, Zeichner, Bildhauer, Autor von Installationen sowie Radio- und Fernsehsendungen und wurde 1953 geboren. Viele Jahre lang arbeitete er bei Radio Plus Warszawa (früher Radio Józef) und moderierte dort eigene Sendungen. 

Er schafft Werke an der Schnittstelle verschiedener Kunstdisziplinen – Grafik, Zeichnung, Malerei und Skulptur. Unter dem Einfluss einer Reise nach Japan begann er sich für Papier zu interessieren und stellte selbst Papier her. In seinem Schaffen spielte die grafische Technik eine zunehmend bedeutende Rolle und beeinflusste innovative Lösungen. Die grafische Matrix wurde für ihn beispielsweise die Erde – eine „lebendige” Form, die die feuchte Papiermasse formt. Auf diese Weise entstand seine eigene Technik – die Erdelithografie. Bei einigen Aktivitäten integriert der Künstler Poesie und Musik. Zwei Themenbereiche inspirieren Marek Jaromski: tiefer Glaube und christliche Tradition sowie die Natur. In seinem Werk nimmt das Motiv des Engels, das sehr häufig vorkommt, einen besonderen Platz ein. 

Marek Jaromski präsentierte seine Werke in rund 30 Einzelausstellungen, nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Als Preisträger zahlreicher renommierter Auszeichnungen und Ehrungen ist er eine angesehene Persönlichkeit. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Łódź und Bydgoszcz sowie in den Sammlungen der Vatikanischen Museen im Vatikan, des Nationalmuseums in Nürnberg, der Graphischen Sammlung Albertina in Wien, des Stadtmuseums in Kopenhagen und in Privatsammlungen.