Jan Tarasin (1926 Kalisz – 2009 Warszawa), malarz, grafik, teoretyk sztuki, klasyk współczesnego malarstwa polskiego. W latach 1946–1951 studiował w ASP w Krakowie w Pracowniach Malarstwa prof. Zygmunta Rudnickiego, prof. Zbigniewa Pronaszki i prof. Wacława Taranczewskiego, a także w Pracowniach Grafiki Warsztatowej u prof. Andrzeja Jurkiewicza i prof. Konrada Srzednickiego. Od 1962 roku był członkiem Grupy Krakowskiej. W latach 1963–1967 wykładał na Wydziale Architektury Wnętrz ASP w Krakowie. W 1967 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie w 1974 roku objął Pracownię Malarstwa na Wydziale Malarstwa ASP. W latach 1987–1990 pełnił funkcję rektora warszawskiej ASP.

Jan Tarasin uprawiał malarstwo oraz grafikę warsztatową i użytkową. Wypracował indywidualny język artystycznej wypowiedzi utożsamiany z nurtem abstrakcji. W rozmowie z Piotrem Majewskim tłumaczył, że zajmuje się przedmiotami na wielu piętrach ich odprzedmiotowienia, traktując abstrakcję i materialność jako elementy wzajemnie się przenikające. Uciekając konwencjom i ograniczeniom, stworzył wyjątkową wizję sztuki bliską muzyce. Wczesny okres twórczości artysty sytuuje się w nurcie figuratywnym. Powstawały wówczas realistyczne kompozycje przedstawiające martwe natury oraz podejmujące tematykę społeczną i egzystencjalną, jak Górnośląski chłopak z 1953 roku.

W latach 60., zbliżając się do formuły malarstwa materii, tworzył formy wyzbyte powierzchniowych skojarzeń, które wydobywał z tła za pomocą mięsistej faktury i zgaszonej, niemal monochromatycznej palety barw, czego przykładem są Przedmioty IV z 1964 roku. W tych ściszonych obrazach o niezidentyfikowanych kształtach ukazywał dramat egzystencji. Równocześnie, prowadząc eksperymenty z materią plastyczną, wykonał serię asamblaży, w których wtapiał w podobrazie fragmenty zabawek, koraliki, martwe owady i liście drzew, jak w pracy Rocznik statystyczny z 1967 roku. Artysta, dokonując nieustannych modyfikacji formalnych, wzmacniał przekaz wizualny, poddając malowane przedmioty ciągłej transformacji. Z czasem stawały się one coraz bardziej wyabstrahowane i nabierały autonomicznych cech. Pozbawione pierwotnej funkcji, pełniły rolę symbolu, któremu artysta nadawał znaczenie metafizyczne.

Konsekwentnie powielał na powierzchni płótna nieregularne formy, tworząc systemy znaków, które krytycy porównywali do hieroglifów, liter pisma czy zapisu muzycznego. Jan Tarasin malował płasko, laserunkowo, wykorzystując tradycyjne techniki warsztatowe. W obrazach odsłaniał wielowymiarową przestrzeń, w której kolor i forma nabierały nowych, wolnych od skojarzeń znaczeń, tworząc osobliwe wizje autonomicznego świata.

Prace artysty prezentowane były m.in. na Ire Biennale de Paris w 1959 roku oraz 8ª Bienal de São Paulo w 1965 roku. Jan Tarasin był laureatem Nagrody Krytyki im. Cypriana Kamila Norwida w 1976 roku oraz Nagrody im. Jana Cybisa w 1985 roku. W 2005 roku został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Prace artysty znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz w kolekcjach prywatnych.

Kompozycja Kontynuacje I z 1979 roku, utrzymana w wąskiej gamie barw, stanowi zaszyfrowany przekaz ukazujący zbiorowy i anonimowy portret rzeczy, który wydaje się wycinkiem większej całości. Artysta podkreślał, że jego obrazy nie mają ani początku, ani końca i mogą ciągnąć się w nieskończoność. To, co tworzy, określał jako monotonny zapis nieustannie zakłócany, z którego rodzi się dramaturgia. Pojawiające się nieregularności, przypadki i zakłócenia tworzą nowy rytm, dlatego swoje obrazy nazywał m.in. Fragment, Niekończąca się kolejka, Sytuacja lub, przekornie, Przedmioty policzone.

W latach 1974–1982 artysta wydał osiem autorskich zeszytów z serigrafiami i własnymi tekstami. W kolejnych zeszytach, z których każdy obejmuje ponad 30 kart, dokonał specyficznego przeglądu możliwości techniki serigrafii. Czarno-białe, jednobarwne lub dwubarwne plansze, często odbijane na kolorowych papierach, ukazują zabawę autora z tą techniką graficzną. Większość serigrafii powstała w oparciu o medium fotograficzne, inne bazowały na rysunkach autora. Ewa Gorządek pisała o zeszytach jako o rodzaju notatnika chwytającego życie na gorąco, obejmującego pierwsze zapisy i studia rysunkowe, mające na celu odkrycie porządku i ładu rządzącego światem. W swoich kompozycjach Tarasin łączył malarskość z linearnością, głębię z płaskością, eliminując perspektywę na rzecz wyraźnie wyczuwalnej wewnętrznej przestrzeni. Uderzająca jest jednorodność jego sztuki: malarstwa, grafiki i rysunku, w których można prześledzić historię powstawania znaku – od odtwarzającego wygląd rzeczy po abstrakcyjny symbol.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka (biogram i obraz Kontynuacje I), dr Barbara Chojnacka (litografie i serigrafie).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, Jan Tarasin, publikacja 2004, aktualizacja 2016.
Jan Tarasin. Malarstwo i prace na papierze 1959–2005, katalog wystawy, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, Sopot 2006.
Majewski Piotr, Liryka przedmiotowości. Krytyka poetów wobec malarstwa Jana Tarasina, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, sectio L, vol. VIII, 2, Lublin 2010, s. 43–56.