Leszek Rózga (1924 Zgierz – 2015 Łódź), grafik, rysownik, malarz i pedagog. Edukację artystyczną rozpoczął prywatnymi studiami malarstwa i rysunku u Marii Skarbek-Kruszewskiej (1945–1946). Studiował w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi (1948–1951) pod kierunkiem Adama Rychtarskiego, Stefana Wegnera, Ludwika Tyrowicza i Władysława Strzemińskiego, a następnie w katowickiej PWSSP na Wydziale Grafiki Propagandowej – filii ASP w Krakowie. Dyplom z malarstwa zrealizował u Rafała Pomorskiego, a z projektowania graficznego u Bogusława Góreckiego (1954).

Był członkiem grupy Piąte Koło (od 1958), aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków. Pracował jako wykładowca w łódzkiej PWSSP (1967–1994), od 1990 jako profesor zwyczajny. Wraz ze Stanisławem Fijałkowskim i Romanem Artymowskim współtworzył Wydział Grafiki (1971), był jego prodziekanem (1971–1978), kierownikiem Pracowni Wklęsłodruku, a następnie Katedry Grafiki Warsztatowej (od 1975). W uczelni zdominowanej przez abstrakcję geometryczną stworzył szkołę metaforycznej, ekspresyjnej grafiki.

Wczesny etap twórczości związany był z malarstwem, rysunkiem i monotypią oraz z nastrojowymi, niepokojącymi widokami miejskimi. W latach 50. tworzył cykle inspirowane architekturą i życiem codziennym Zgierza oraz łódzkich Bałut, ukazujące powojenne zniszczenia i upływ czasu. Monochromatyczne, narracyjne kompozycje o rozbudowanej strukturze przenikała atmosfera turpizmu.

Od 1960 na większą skalę uprawiał grafikę warsztatową w technikach metalowych: akwaforcie, akwatincie i suchej igle, początkowo czarno-białych, później także barwnych. Zajmował się również projektowaniem graficznym (do 1971) i malarstwem ściennym (do 1981). Grafiki łączył w cykle, m.in. „Rudery” (1960–1963), „Relikty” (1961–1964), „Przenikania”, „Kartki z albumu”, „Pejzaże”, „Don Kiszoteria” i „Egea”. Wczesne akwaforty o głębokim trawieniu miały metaforyczny charakter i surrealistyczną poetykę, nawiązywały do literatury, historii i religii, m.in. „Zmierzch” (1961), „Nad grobem Jorika” (1963), „W oczekiwaniu” (1964), „Liryczna serenada” (1964), „Numizmat” (1965), „Bezmiar II” (1965), „Bezmiar V” (1966), „Agresja II” (1967), „Intymność” (1969). Zdeformowane postacie i przedmioty pozostawały czytelne – artysta nie przekraczał granicy abstrakcji.

Od lat 60. podróżował po Europie i innych kontynentach. Z wypraw przywoził rysunkowe notatki, uzupełniane odniesieniami literackimi, np. do twórczości Cervantesa. W latach 70. zmienił charakter obrazowania, częściej wprowadzając kolor i realistycznie traktowane motywy roślin, owadów, ptaków oraz cytaty ze sztuki klasycznej. Powstały wówczas subtelne kolorystycznie akwaforty, m.in. „Pejzaż wiosenny” (1976), „Pejzaż wiosenny z pejzażem renesansowym” (1976), „Pejzaż wiosenny z kawką” (1976), a także realistyczne ujęcia natury: „Kępa trawy” (1978), „Czerwiec nad jeziorem” (1982), „Jesienny bukiet” (1986). Cykl pejzaży rozpoczęty w 1977 kontynuował przez dwie dekady.

W rycinach z tego okresu pojawiają się również postacie ludzkie, anonimowe sylwetki lub określone w tytule, jak „Małgośka” (1973) – profil dziewczyny ze splecionymi dłońmi, stylizowany na antyk, otoczony delikatnym rysunkiem polnych kwiatów. W późnej fazie twórczości łączył suchą igłę z akwarelą lub akrylem, osiągając nowe efekty w pracach takich jak „Egea. Drogi filozofa” (1993), „Toskania II – Etruska para” (1996), „Toskania. Nocne sygnały” (1996), „Cyprysy o zmierzchu skamieniałe” (2002). W 2012 mówił, że tematycznie wciąż penetruje rzeczywistość, opowiadając o relacjach ze światem kultury, historii i polityki, m.in. w cyklach „Dzieciństwo” i „Fin de siècle”.

Od debiutu w 1954 zaprezentował twórczość na około 160 wystawach indywidualnych i uczestniczył w około 500 wystawach oraz konkursach graficznych. Otrzymał m.in. nagrodę na International Biennial Exhibition of Prints w Tokio (1962), Medal Honorowy na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1987), Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia twórcze w dziedzinie grafiki (1971), Złoty Krzyż Zasługi (1975), Nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki za wybitne osiągnięcia artystyczne i dydaktyczne (1994). Jego prace znajdują się w kolekcjach Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Bibliothèque Nationale de France w Paryżu, Gabinetu Rycin Ermitażu w Petersburgu, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz muzeów narodowych i okręgowych w Polsce.

W nurt twórczości nacechowany nastrojowością i poetyckością wpisuje się rycina „Matce mojej – Impromptu”, w której obok wizerunku młodej dziewczyny artysta umieścił zapis nutowy tytułowej formy muzycznej.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
„Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych”, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
„Imiona własne sztuki łódzkiej. Współczesne malarstwo, grafika, rzeźba i twórczość intermedialna”, red. Grzegorz Sztabiński, Paulina Sztabińska, Ewa Wojtyniak-Dębińska, Tomasz Załuski, ASP im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, Łódź 2008.
„Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku” [katalog wystawy], Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, red. nauk. Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Leszek Rózga – Matce mojej – Impromtu [To My Mother – Impromptu], 1975

The etching Matce mojej – Impromtu by Leszek Rózga dates from 1975 and measures 32.5 by 25.5 cm – composition and 50.2 by 37.3 cm – paper. The work fits within the artist’s oeuvre, characterised by a moody and poetic message. Next to the image of a girl (presumably his mother in her youth), the artist placed the musical notation of the titular musical form.

Leszek Rózga (1924-2015) was a printmaker, draughtsman, painter and educator. He worked as an academic lecturer at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź, where he created a school of metaphorical, expressive graphic art.

He created cycles of paintings, and later prints, inspired by the architecture and daily life of his native Zgierz and the Bałuty district of Łódź, reflecting post-war destruction and poverty as well as the passage of time. The artist took up fine art printmaking on a larger scale in 1960, employing techniques such as etching, aquatint and drypoint. He was involved in graphic design and mural painting.

He travelled around Europe and other continents, and from his artistic journeys he brought back sketch notes supplemented with literary themes; for example, he depicted Spain in the context of Cervantes’ works. Later, for many years, he created a cycle of landscapes.

Leszek Rózga presented his work at about 160 solo exhibitions and participated in about 500 exhibitions and printmaking competitions. He is the recipient of many awards. The artist’s works are held in collections in Vienna, Paris and St Petersburg as well as in museums in Poland.

Deutsch

Leszek Rózga – „Matce mojej – Impromtu“ (Meiner Mutter – Impromptu), 1975

Die Zeichnung „Matce mojej – Impromtu” (Meiner Mutter – Impromptu) von Leszek Rózga stammt aus dem Jahr 1975 und ist 32,5 x 25,5 cm groß (Komposition) bzw. 50,2 x 37,3 cm groß (Papier). Das Werk fügt sich in den Stil des Künstlers ein, der sich durch seine Stimmungshaftigkeit und Poesie auszeichnet. Neben dem Bildnis des Mädchens (vermutlich der Mutter in ihrer Jugend) hat der Künstler die Noten der titelgebenden Musikform eingefügt.

Leszek Rózga lebte von 1924 bis 2015. Er war Grafiker, Zeichner, Maler und Lehrer. Darüber hinaus war er als Dozent an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź tätig und begründete dort eine Schule für metaphorische, expressive Grafik.

In seinen Gemälden und später auch in seinen Grafiken, die von der Architektur und dem Alltag seiner Heimatstadt Zgierz und des Łódźer Stadtteils Bałuty inspiriert waren, spiegelte er die Zerstörungen und die Armut der Nachkriegszeit sowie den Lauf der Zeit wider. Im Jahr 1960 begann der Künstler mit der künstlerischen Grafik in größerem Maßstab und verwendete dabei die Techniken Radierung, Aquatinta und Kaltnadelradierung. Er beschäftigte sich mit Grafikdesign und Wandmalerei.

Dazu bereiste er Europa und andere Kontinente und brachte von seinen künstlerischen Reisen Zeichnungen mit, die er mit literarischen Motiven ergänzte, beispielsweise stellte er Spanien im Kontext des Werks von Cervantes dar. Anschließend schuf er über viele Jahre hinweg Landschaftsbilder.

Leszek Rózga präsentierte seine Werke auf rund 160 Einzelausstellungen und nahm an etwa 500 Ausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers in Sammlungen in Wien, Paris, St. Petersburg sowie in Museen in Polen.