Jan Dobkowski, pseud. „Dobson” (1942 Łomża), malarz, rysownik, performer, twórca aranżacji przestrzennych. W latach 1962–1968 studiował w warszawskiej ASP, a dyplom obronił w pracowni prof. Jana Cybisa. W latach 1967–1970 współtworzył razem z Jerzym Zielińskim („Jurrym”) grupę „Neo-Neo-Neo”. Nazwa sugerowała, że w sztuce nic nie jest do końca nowe i oryginalne.

W 1968 jego prace pokazano na wystawie „Polskie malarstwo współczesne” w Paryżu i w tym samym roku Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku kupiło do swoich zbiorów obraz „Podwójna dziewczyna”. Otworzył on cykl czerwono-zielonych kompozycji powstających pod koniec lat 60. Reszta cyklu obrazów w tej kontrastowej kolorystyce powstała rok później. Na zamalowanych zieloną farbą płótnach twórca umieszczał czerwone sylwety męskich i kobiecych postaci, często w kontekście erotycznym, związanym z hipisowską rewolucją obyczajową. Wyrysowane falistą linią plamy przywodzą na myśl stylistykę secesyjną, lecz bardziej czytelny jest związek tych prac z op-artem. Artysta za pomocą plamy, kreski i kontrastowego koloru wywoływał u widza złudzenia optyczne. Równolegle z obrazami tworzył formy przestrzenne z płyt pleksiglasu i folii.

Jan Dobkowski zaczął stopniowo ochładzać paletę barw, żeby w połowie lat 70. XX w. malować przy użyciu bieli i czerni (np. „Narodziny smutku”, 1974). Wydarzenia lat 1980–1981 („Solidarność” i stan wojenny) pogłębiły tę tendencję. Artysta pokrywał monochromatyczne, ciemne powierzchnie płócien cienkimi, często rwanymi liniami delikatnie barwnego rysunku. Używał motywów patriotycznych i religijnych symboli, nadawał pracom znaczące tytuły. Według tej metody twórczej powstały m.in. cykle „Treny”, a także seria trzech prac poświęconych księdzu Jerzemu Popiełuszce. Zachowując kolorystykę i linie „odwzorowujące trakt jego myślenia”, stworzył kolejne obrazy według swojego głównego artystycznego założenia: „W linearyzmie żyję. Wokół siebie widzę wielką sieć, w niej tkwię. To, co rzeczywiste – poprzez fakt, że złożone jest z linii – staje się abstrakcyjne. Linia jest najważniejsza. Linia to myśl”.

W tym nurcie w 1983 powstała seria „Pejzaże przestrzeni”, z których pierwszy obraz łączyła z poprzednim okresem twórczym ciemna kolorystyka oraz użycie linii jako formy ekspresji. Ta praca należy do kolekcji Filharmonii Pomorskiej. Następne obrazy z cyklu odchodzą od czarnego tła na rzecz granatu i zieleni. Stopniowo gama kolorystyczna będzie się ożywiać i intensyfikować.

Rysunek „Bez tytułu” wpisuje się w zespół wczesnych prac, w których odrealniona scena wykonana została jednolitą, linearną kreską. W latach 90. Jan Dobkowski – znany jako malarz i rysownik – zafascynowany nowym medium wykonał cykl kilkunastu grafik komputerowych w oparciu o swoje obrazy. Poszczególne kompozycje oddają charakterystyczne cechy malarskiego stylu artysty – pole obrazowe wypełniają stylizowane postacie, kształtowane płaską plamą i falistą, dekoracyjną kreską. Kolejną cechą nawiązującą do obrazów są kontrastowe zestawienia barwne, z dominującą czerwienią i zielenią.

Jan Dobkowski otrzymał złoty medal na Sympozjum Złotego Grona w Zielonej Górze (1971), Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida za najlepszą wystawę roku (1978) oraz Nagrodę im. Jana Cybisa za całokształt twórczości (1994). Był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej (roczny pobyt w USA, 1972), a w 2012 odznaczono go Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Prace artysty znajdują się w zbiorach m.in. Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeów Narodowych w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku oraz w wielu polskich i zagranicznych kolekcjach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (rysunek „Bez tytułu”), Monika Kosteczko-Grajek (biogram i obraz „Pejzaż przestrzeni I”).

Bibliografia:
„Jan Dobkowski. Poza nieskończoność. Malarstwo”, red. Hanna Maciejewska-Marcinkowska, Muzeum Okręgowe w Toruniu, Toruń 2004.
„Jan Dobkowski”, red. Marika Kuźmicz, Warszawa 2020.
Rozmowa Mariusza Szczygła z Janem Dobkowskim dla DESA Unicum, [online], [dostępny: https://www.youtube.com/watch?v=a_BPNVO76o8], [dostęp: 22.07.2025].

English

Jan Dobkowski – Pejzaż przestrzeni I [Landscape of Space I], 1983 

The painting Pejzaż przestrzeni by Jan Dobkowski dates from 1983 and measures 120 by 160 cm. It was created as part of a series under the same title in which the use of line as a form of expression is characteristic, while the dark palette in subsequent works gradually brightens, giving way to navy blue and green.

Born in 1942, Jan Dobkowski, known by the pseudonym “Dobson”, is a painter, draughtsman, performance artist and creator of spatial arrangements. He co-founded the Neo-Neo-Neo group. The name suggested that nothing in art is ever completely new and original. In 1968 his works were shown at the Polish Contemporary Painting exhibition in Paris, and in the same year the Guggenheim Museum in New York purchased his painting Podwójna dziewczyna [Double Girl] for its collection. It initiated a cycle of red-and-green compositions by the artist.

Dobkowski then began to gradually cool his colour palette in order to paint using white and black. The events associated with martial law deepened this tendency. He used patriotic motifs and religious symbols and gave his works meaningful titles. In the 1990s, Dobkowski – known as a painter and draughtsman – fascinated by a new medium, created a cycle of a dozen or so computer graphics based on his paintings.

Dobkowski has received many awards for his work. The artist’s works are in the collections of museums and galleries in Łódź, Warsaw, Wrocław, Poznań and Bydgoszcz, among others, as well as the R. Guggenheim Museum in New York and many Polish and international private collections. 

Deutsch

Jan Dobkowski – „Pejzaż przestrzeni I“ (Landschaft des Raums I), 1983 

Das Bild „Pejzaż przestrzeni” (Landschaft des Raums) von Jan Dobkowski stammt aus dem Jahr 1983 und ist 120 x 160 cm groß.  Das Werk entstand im Rahmen einer gleichnamigen Serie, für die die Verwendung von Linien als Ausdrucksform charakteristisch ist und in der sich die dunkle Farbgebung in den nachfolgenden Werken allmählich zu Marineblau und Grün belebt.

Jan Dobkowski, bekannt unter dem Künstlernamen „Dobson”, wurde 1942 geboren. Er ist Maler, Zeichner, Performer, Raumgestalter und Mitbegründer der Gruppe „Neo-Neo-Neo”. Die Bezeichnung deutete darauf hin, dass in der Kunst nichts wirklich neu und originell ist. Im Jahr 1968 wurden seine Werke in der Ausstellung „Polnische zeitgenössische Malerei” in Paris gezeigt, und im selben Jahr erwarb das Guggenheim Museum in New York das Gemälde „Podwójna dziewczyna“ (Doppeltes Mädchen) für seine Sammlung. Damit begann er eine Reihe rot-grüner Kompositionen.

Später begann Dobkowski, seine Farbpalette allmählich zu kühlen, um mit Weiß und Schwarz zu malen. Die Ereignisse im Zusammenhang mit dem Kriegsrecht haben diese Tendenz noch verstärkt. Dabei verwendete er patriotische Motive und religiöse Symbole und gab seinen Werken bedeutungsvolle Titel. In den 1990er Jahren schuf Dobkowski, bekannt als Maler und Zeichner, fasziniert von dem neuen Medium, eine Serie von mehreren Computergrafiken, die auf seinen Gemälden basierten.

Dobkowski hat für sein Schaffen zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Die Kunstwerke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen und Galerien in Łódź, Warschau, Wrocław, Posen, Bydgoszcz sowie im Guggenheim Museum in New York und in zahlreichen privaten Sammlungen in Polen und im Ausland.