Andrzej Dłużniewski (1939 Poznań – 2012 Warszawa), malarz, rysownik, grafik, fotograf, performer, autor instalacji, konceptualista, pisarz, poeta i pedagog. Studiował architekturę na Politechnice Wrocławskiej (1958–1960), następnie filozofię jako wolny słuchacz na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego (1960–1961). Edukację artystyczną odbył na Wydziale Rzeźby ASP w Warszawie (1962–1968) w pracowni prof. Mariana Wnuka oraz w Pracowni Projektowania Brył i Płaszczyzn prof. Oskara Hansena, uzyskując dyplom z zakresu rzeźby.

W 1970 podjął pracę pedagogiczną na macierzystej uczelni, wykładając na Wydziale Architektury Wnętrz, a w latach 1971–1973 pracował także w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi. W 1991 otrzymał tytuł profesora. W latach 1980–1991 wspólnie z żoną Emilią Małgorzatą w mieszkaniu-pracowni przy ul. Piwnej w Warszawie (Galeria Piwna 20/26) organizował niezależne spotkania artystów z Polski i zagranicy, odczyty i wystawy, m.in. prezentacje grupy Fluxus.

Uważany jest za jednego z najbardziej konsekwentnych artystów awangardowych, od lat 70. XX w. sytuujących się w nurcie konceptualizmu. W jego realizacjach warstwa intelektualna i filozoficzna była ważniejsza od strony formalnej i stylistycznej. W refleksyjnej twórczości sięgał po różnorodne media: słowo, rysunek, fotografię, tworzył obrazy i kolaże, budował paraprzedmioty, był autorem performansów, działań procesualnych, environmentów i instalacji przestrzennych. Wprowadzenie nietradycyjnych mediów oraz zainteresowania lingwistyczne wpłynęły na sytuowanie jego sztuki w kręgu konceptualizmu.

Od połowy lat 80. skupił się na badaniu relacji między znaczeniem słów a ich rodzajem gramatycznym w różnych językach, wprowadzając do kompozycji symboliczny, porządkujący kolor. Poszukiwania te odzwierciedlają m.in. obrazy „Łąka i śmierć” (1987), „Słońce” (1989), „Wojna, der Krieg” (1994) i „Ogród, der Garten” (1994). Są to linearne, akrylowe rysunki wykonane na surowym, niezagruntowanym płótnie. Różni je zakres wkomponowanego tekstu – „Słońce” i „Ogród” należą do obrazów tekstowych, natomiast w „Wojnie” dominuje narracja i figuratywność z niewielką liczbą dwujęzycznych słów.

Rok 1997 był w jego życiu przełomowy – w wyniku wypadku samochodowego utracił wzrok. Powrócił jednak do sztuk wizualnych, koncentrując się obok pisania tekstów na malarstwie. Od tego czasu powstawały obrazy wykonywane według jego koncepcji i wskazówek, realizowane przez żonę, syna Kajetana oraz Macieja Sawickiego – byłego studenta. W rysunku podejmował analogiczne problemy jak w malarstwie.

W latach 60. powstał cykl barwnych rysunków figuralnych „Igraszki” (1964). Do najwcześniejszych należy seria „Ikonogramy”, prezentowana na wystawie „55 ikonogramów” w Galerii Akumulatory w Poznaniu (1976). W latach 1985–1988 zrealizował zespół rysunków, których tematem jest góra, m.in. „Siódma góra”, „Góra 8”, „Góra 10-ta”, „Góra 12-ta”. Abstrakcyjne kompozycje tworzą stożkowate formy sugerujące tytułowe góry, wypełnione nierealnymi kształtami wykreślonymi falistą linią. Prace, o subtelnej kolorystyce, wykonane są w technikach mieszanych z użyciem tuszu, piórka, flamastra, kredki i atramentu.

Swoją twórczość prezentował na ponad 30 wystawach indywidualnych oraz licznych ekspozycjach zbiorowych, przede wszystkim w Warszawie. Jest laureatem Nagrody im. Katarzyny Kobro (2003) i Nagrody im. Jana Cybisa (2006). Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Zachęty w Warszawie oraz w kolekcjach zagranicznych.

Rysunek „Bez tytułu” z lat 80., mimo odmiennej tematyki i czarno-białej tonacji, wpisuje się w krąg rysunków konceptualnych utrzymanych w formule abstrakcyjnej. Łączy je kwestia tła, istotna w twórczości malarskiej artysty. Jak pisał Michał Jachuła: „W jego obrazach tło pozostawało najczęściej nienaruszone jako surowe płótno malarskie. Tylko tło jest metafizyczne. W moich obrazach ta szarość płótna to owa Otchłań, która fascynowała mnie jako małego chłopca na lekcjach religii. Wielka, pusta przestrzeń tablicy, na której katechetka w dolnym, lewym rogu umieszczała Niebo, Piekło i Czyściec, a resztę zostawiała Otchłani”.

Praca „Postęp w archeologii” to refleksja nad reliktami i pozostałościami cywilizacji, namysł nad tym, co zasługuje na utrwalenie i zachowanie dla kolejnych pokoleń. Użycie fragmentu winylowej płyty – zapisu z przeszłości – skłania do przemyśleń nad sposobami archiwalnego zapisu i jego trwałością.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i praca „Bez tytułu”), dr Agnieszka Wysocka (praca „Postęp w archeologii”).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, „Andrzej Dłużniewski”, 2004/2012, [online], [dostęp: 10.04.2021].
Michał Jachuła o Andrzeju Dłużniewskim, [online], [dostęp: 8.05.2021].
„Piwna 20/26 Emilii i Andrzeja Dłużniewskich 1980–1993”, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Muzeum ASP i Autorzy, Warszawa 1994.
„Spacer z Andrzejem Dłużniewskim w stronę sztuki”, Muzeum Sztuki, Łódź 2005.

English

Andrzej Dłużniewski – Postęp w archeologii [Progress in Archaeology], 1986

The composition of cardboard and ebonite Postęp w archeologii by Andrzej Dłużniewski dates from 1986 and measures 50 by 69 cm. It is the artist’s reflection on relics and remnants of civilisation, a contemplation of what deserves to be preserved and kept for future generations.

Andrzej Dłużniewski (1939-2012) was a painter, draughtsman, printmaker, photographer, performance artist and creator of installations as well as a writer, poet and educator. He was associated with the Academy of Fine Arts in Warsaw and the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź. He is considered one of the most consistent avant-garde artists for whom the intellectual and philosophical layer of a work took precedence over formal or stylistic considerations. He worked with variety of media, employing words, drawing and photography; he created paintings and collages, built para-objects and was the author of performances and spatial installations.

A breakthrough year in the artist’s life and work was 1997, when he lost his sight as a result of a car accident. He nevertheless returned to visual arts and, alongside writing texts, he focused on painting. From that time onwards, paintings were created according to the artist’s instructions and executed by his wife and sons. He presented his work at over 30 solo exhibitions and participated in group exhibitions, primarily in Warsaw. He received many awards, and his works are in the collections of museums and galleries in Warsaw, Wrocław, Poznań, Łódź and Bydgoszcz as well as in collections abroad.  

Deutsch

Andrzej Dłużniewski – „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie), 1986

Die Komposition aus Pappe und Ebonit „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie) von Andrzej Dłużniewski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 50 x 69 cm groß. Hier reflektiert der Künstler über Relikte, Überreste der Zivilisation, und überlegt, was es wert ist, für nachfolgende Generationen festgehalten und bewahrt zu werden.

Andrzej Dłużniewski lebte von 1939 bis 2012. Er war Maler, Zeichner, Grafiker, Fotograf, Performer, Autor von Installationen sowie Schriftsteller, Dichter und Lehrer. Eine Zeit lang war er mit der Akademie der Bildenden Künste in Warschau und der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź verbunden. Er gilt als einer der konsequentesten avantgardistischen Künstler. In seinen Werken war die intellektuelle und philosophische Ebene wichtiger als die formale und stilistische. Andrzej Dłużniewski bediente sich verschiedener Medien, verwendete Worte, Zeichnungen und Fotografien, schuf Bilder und Collagen, baute Para-Objekte und war Autor von Performances und Rauminstallationen.

Im Leben und Schaffen des Künstlers war das Jahr 1997 ein entscheidendes Jahr, da er infolge eines Autounfalls sein Augenlicht verlor. Dennoch kehrte er zu den bildenden Künsten zurück und konzentrierte sich neben dem Schreiben von Texten auf die Malerei. Seitdem entstanden Gemälde, die nach den Anweisungen des Künstlers von seiner Frau und seinen Söhnen ausgeführt wurden. Zudem präsentierte er seine Werke in über 30 Einzelausstellungen und nahm an Gemeinschaftsausstellungen teil, vor allem in Warschau. Der Künstler wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, seine Werke befinden sich in den Sammlungen von Museen und Galerien in Warschau, Wrocław, Posen, Łódź, Bydgoszcz sowie in Sammlungen im Ausland.