Krzysztof Cander (1936 Ostrów Wielkopolski – 2006 Bydgoszcz), malarz, grafik, projektant wnętrz i witraży, pedagog, związany z Grudziądzem, Bydgoszczą i Toruniem. Absolwent Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Poznaniu, studiował w PWSSP w Gdańsku (ob. ASP), m.in. w pracowni prof. Kazimierza Śramkiewicza, później w pracowni prof. Stanisława Borysowskiego. W 1963 uzyskał dyplom z wyróżnieniem. Zamieszkał w Grudziądzu, gdzie został asystentem Działu Sztuki w Muzeum i projektantem wnętrz. Po indywidualnej wystawie w gmachu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych przy ul. Rutkowskiego (ob. Chmielnej) w Warszawie (1969) rozpoczął współpracę z Galerią Sztuki Współczesnej Państwowego Przedsiębiorstwa Desa. Jego obrazy zostały zauważone za granicą, dzięki temu w 1974 skupił się na pracy twórczej.

W latach 70. podróżował do Berlina, Drezna, Lipska, Moskwy, Leningradu, Bukaresztu i Budapesztu. W 1978 zamieszkał w Bydgoszczy, a w 1981 został wykładowcą w Zakładzie Malarstwa na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, w 1998 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Od młodości inspirowała go twórczość dawnych malarzy flamandzkich, holenderskich i bizantyńskich, ze szczególnym uwzględnieniem ikonopisarstwa. Interesowała go również twórczość Tadeusza Makowskiego oraz kolegów z uczelni: Kiejstuta Bereźnickiego i Edmunda Niemczyka.

Już na początku lat 70. wypracował własny styl artystyczny, oparty na precyzyjnym rysunku i geometrycznie uporządkowanej kompozycji, zawierający ładunek emocjonalny dzięki użyciu symbolicznych form. Tworzone w technice tempery klasycznej, we wczesnym okresie na płótnie, potem konsekwentnie na desce, obrazy charakteryzowały się czystym kolorem. Artysta sam przygotowywał farby i werniksy. Malował sceny rodzajowe i pejzażowe, w późniejszych latach ulubionym tematem stała się martwa natura. Jedną z najważniejszych fascynacji, a zarazem inspiracji była dla artysty muzyka, zwłaszcza dzieła operowe (cykle prac do „Czarnej maski” Krzysztofa Pendereckiego czy „Aptekarza” Franza Josepha Haydna).

Krzysztof Cander był rzeczoznawcą malarstwa mianowanym przez ministra kultury i sztuki, odznaczony został Złotym Krzyżem Zasługi. Artysta wielokrotnie brał udział w wystawach i konkursach, m.in. Festiwalu Współczesnego Malarstwa Polskiego w Szczecinie (trzykrotnie nagrodzony), Bielskiej Jesieni – Złoty Medal i I Nagroda Ministra Kultury i Sztuki, konkursie Obraz Roku 1980 – I nagroda.

Dzieła artysty znajdują się m.in. w zbiorach muzealnych w Krakowie, Chorzowie, Ostrowie Wielkopolskim, ale przede wszystkim w kolekcjach w województwie kujawsko-pomorskim: w Muzeum Okręgowym w Toruniu, w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu, Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, w zbiorach Akademii Muzycznej i Opery Nova w Bydgoszczy oraz w kolekcjach prywatnych.

Obraz „Pożegnanie dnia” należy do cyklu kubizujących w formie pejzaży zimowych, które stanowią zapis miejskiego krajobrazu obserwowanego przez artystę z okna pracowni. Tę pracę, wraz z pozostałymi zimowymi pejzażami Krzysztofa Candera, tak opisała Marta Ipczyńska: Cechą wspólną wszystkich płócien jest także osobliwa synteza i eliminacja szczegółów, znamienna dla twórczości K. Candera. Uwagę zwraca doskonała konstrukcja obrazów. Opierając się na doświadczeniach kubizmu syntetycznego, artysta przekształcił rzeczywisty widok w barwną mozaikę zgeometryzowanych plam tworzących stereometryczne formy.

Wersja obrazu „Pożegnanie dnia” z kolekcji Filharmonii Pomorskiej powstała po kilku wcześniejszych próbach malarskich i wyróżnia się pod względem opracowania kolorystycznego. Użyto mocnych barw, tworzących rodzaj wielobarwnej mozaiki. Artysta często powtarzał ulubione motywy, doskonaląc warsztat, ale również poszukując idealnej formy ekspresji. Rzeczywistość zawarta w jego pracach pozostaje poza czasem, staje się formą poezji wizualnej opisującej stan ducha twórcy.

Wieloaspektowe zainteresowanie tematyką muzyczną, jak melodia wciąż interpretowana w różny sposób, wplatało się w twórczość K. Candera. W 1975 artysta otrzymał I i II nagrodę za prace prezentowane na wystawie „Temat muzyczny w malarstwie”, zorganizowanej we wnętrzach Filharmonii Pomorskiej. Prace Krzysztofa Candera znajdują się w Kolekcji Malarstwa FP – „Requiem dla Jana Sebastiana” (1966) oraz obrazy należące do cyklu „Cztery pory roku”: „Zima” (1981), „Wiosna” (1982), zob. „Malarstwo. Z kolekcji Filharmonii Pomorskiej”.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Ipczyńska Marta, „Pożegnanie Dnia”. Obraz Krzysztofa Candera z Pałacu Mostowskich, „Kurier Ostromecki”, 2015, nr 3, s. 39–40.
„Krzysztof Cander. Rytm świata. Malarstwo i rysunek”, wyb. i oprac. Jan Kaja, Jacek Soliński, Bydgoszcz 2007.
Strona internetowa poświęcona Krzysztofowi Canderowi, [online], [dostępny: http://krzysztofcander.eu/autor.html], [dostęp: 1.02.2021].

English

Krzysztof Cander – Pożegnanie dnia [Farewell to the Day], 1986

Krzysztof Cander’s painting Pożegnanie dnia dates from 1986 and measures 55 by 60 cm. It belongs to a cycle of winter landscapes with a Cubist-inflected form, recording the urban landscape observed by the artist from his studio window.

Krzysztof Cander (1936-2006) was a painter, printmaker, interior and stained-glass designer and also a teacher associated with Grudziądz, Bydgoszcz and Toruń.

His paintings attracted attention abroad; he travelled to Berlin, Dresden, Leipzig, Moscow, Leningrad, Bucharest and Budapest. In 1978 he settled in Bydgoszcz, and three years later he became a lecturer at the Faculty of Fine Arts of the Nicolaus Copernicus University in Toruń, where he obtained the title of professor.

He developed his own artistic style rooted in precise drawing and geometrically ordered composition, and containing an emotional charge through the use of symbolic forms. The artist painted genre and landscape scenes; in later years, still life became his favourite subject. One of the most important fascinations and inspirations for the artist was music, especially operatic works.

Krzysztof Cander was a painting expert appointed by the Minister of Culture and Art, and he received numerous awards for his work. His works are held in museum collections in Kraków, Chorzów and Ostrów Wielkopolski, among others, but primarily in collections in the Kujawsko-Pomorskie Province – in museums and galleries of Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz and Włocławek and in private collections.

In 1975 the artist received the 1^st and 2^nd prizes for works presented at the exhibition The Theme of Music in Painting, organised in the interiors of the Pomeranian Philharmonic.

Deutsch

Krzysztof Cander – „Pożegnanie dnia“ (Abschied vom Tag), 1986

Das Gemälde von Krzysztof Cander mit dem Titel „Pożegnanie dnia (Abschied vom Tag) stammt aus dem Jahr 1986 und ist 55 x 60 cm groß.

Das Werk gehört zu einer Reihe kubistischer Winterlandschaften, die eine Aufzeichnung der städtischen Landschaft darstellen, wie sie der Künstler vom Fenster seines Ateliers aus beobachtet hat.

Krzysztof Cander lebte von 1936 bis 2006. Er war Maler, Grafiker, Innenarchitekt und Glasmaler sowie Lehrer und stand in Verbindung mit Grudziądz, Bydgoszcz und Toruń.

Seine Bilder wurden im Ausland wahrgenommen, und er reiste nach Berlin, Dresden, Leipzig, Moskau, Leningrad, Bukarest und Budapest. Im Jahr 1978 ließ er sich in Bydgoszcz nieder und wurde drei Jahre später Dozent an der Fakultät für Bildende Künste der Nikolaus-Kopernikus-Universität in Toruń, wo er den Titel eines Professors erlangte.

Durch den Einsatz symbolischer Formen entwickelte er einen eigenen künstlerischen Stil, der auf präzisen Zeichnungen und geometrisch geordneten Kompositionen basiert und eine emotionale Ladung beinhaltet. Der Künstler malte Genreszenen und Landschaften, in späteren Jahren wurde das Stillleben zu seinem bevorzugten Thema. Eine seiner wichtigsten Faszinationen und gleichzeitig Inspirationsquellen war für den Künstler die Musik, insbesondere Opernwerke.

Krzysztof Cander war ein vom Minister für Kultur und Kunst ernannter Kunstsachverständiger und erhielt für sein Schaffen zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen der Museen in Krakau, Chorzów und Ostrów Wielkopolski, vor allem jedoch in den Sammlungen der Woiwodschaft Kujawien-Pommern: in Museen und Galerien in Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Włocławek und in Privatsammlungen. Im Jahr 1975 erhielt der Künstler den ersten und zweiten Preis für seine Werke, die in der Ausstellung „Musikalisches Thema in der Malerei” in der Pommerschen Philharmonie präsentiert wurden