Stanisław Teisseyre (1905 Lwów – 1988 Poznań), malarz, scenograf, autor publikacji o sztuce współczesnej i pedagog. Edukację artystyczną rozpoczął studiami w tzw. Grupie Rysunkowej Wydziału Ogólnego Politechniki we Lwowie (1928–1932). W latach 1931–1933 był asystentem Jana Henryka Rosena. We wczesnej twórczości, ujawniającej skłonności do nadrealizmu i metafory, widoczne są wpływy awangardowej lwowskiej grupy Artes. W 1936 otrzymał trzymiesięczne stypendium Fundacji Kultury Narodowej na wyjazd do Paryża, a rok później odbył podróż artystyczną do Włoch, zbliżając się do nurtu kolorystycznego.

W dwudziestoleciu międzywojennym angażował się w tworzenie związków artystycznych – był założycielem Związku Zawodowego Lwowskich Artystów Plastyków (1934), należał do Związku Radzieckich Artystów Plastyków (1939–1941), współzakładał Związek Polskich Artystów Plastyków w Lublinie (1944). Po II wojnie światowej był rektorem PWSSP (ob. Uniwersytet Artystyczny) w Poznaniu (1947–1950, 1965), prorektorem (1950) i rektorem PWSSP (ob. ASP) w Gdańsku (1951–1962) oraz dziekanem Wydziału Malarstwa (1962–1965). W gdańskiej uczelni prowadził Pracownię Malarstwa (1952–1965). Pełnił także funkcje społeczne i państwowe: był posłem na Sejm PRL (1952–1956), członkiem Komitetu do spraw UNESCO (od 1964), delegatem Polski na kongresach Międzynarodowego Stowarzyszenia Sztuk Plastycznych (od 1957), komisarzem polskich wystaw na Biennale de Paris (1959, 1969) i La Biennale di Venezia (1960, 1962).

Mimo licznych obowiązków nie zaniedbywał twórczości artystycznej. Realizował malarstwo ścienne (Sąd Ostateczny, 1948, kościół pw. św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu) oraz zajmował się renowacją i dekoracją malarską gdańskich kamienic przy Drodze Królewskiej na Długim Targu. W okresie socrealizmu był współtwórcą szkoły sopockiej i współautorem monumentalnego obrazu Manifestacja 1-majowa 1905 (1951). W tym czasie malował kompozycje zgodne z obowiązującą doktryną – sceny o tematyce pokojowej, obrazy z życia wsi (Pomoc wojska przy żniwach, 1951) oraz przedstawienia pracy w zakładach i fabrykach.

W drugiej połowie lat 50. i w latach 60. XX wieku w jego twórczości zaczął dominować pejzaż, inspirowany podróżami do Włoch, Francji, Grecji i Jugosławii. Powstawały niemal abstrakcyjne krajobrazy morskie, takie jak Wybrzeże greckie (lata 60.), Zima sopocka II (1960), Przylądek Sunion (1970), a także uproszczone kompozycje realistyczne, m.in. Domy na Santorini oraz Na Cykladach dnieje (1984). Z czasem pejzaże marynistyczne stały się pretekstem do podejmowania wątków metaforycznych. W całej twórczości Teisseyre’a, od wczesnych Otwartych drzwi (1939) po cykl Ziemia (1968–1975), obecne są elementy surrealizmu i poetyckiej metafory, stanowiące refleksję nad przemijaniem świata wartości i rzeczywistości.

Debiutował na Wystawie zbiorowej malarstwa we Lwowie (1926), gdzie odbyły się także jego wystawy indywidualne (1935, 1937). Uczestniczył w Ogólnopolskich Wystawach Plastyki w Warszawie (1950–1954), kolejnych edycjach Festiwalu Polskiego Malarstwa w Szczecinie (1962, 1968, 1972, 1978, 1980) oraz w licznych wystawach sztuki polskiej za granicą. Otrzymał Nagrodę Państwową III stopnia (1952), Krzyż Oficerski Odrodzenia Polski (1954), Nagrodę Plastyczną Przewodniczącego MRN w Gdańsku (1958), Odznakę „Za Zasługi dla Gdańska” (1960), Nagrodę Okręgu ZPAP Gdańsk (1963) oraz Grand Prix na International d’Art Contemporain de la Principauté de Monaco w Monte Carlo (1964). Jego prace znajdują się w Muzeach Narodowych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Kielcach, Wrocławiu i Szczecinie oraz w muzeach okręgowych m.in. w Bydgoszczy, Chełmie i Nysie.

Obok malarstwa olejnego tworzył akwarele, gwasze oraz rysunki – zarówno ukończone, jak i szkicowe, o charakterze impresji. Niewielka akwarela Nabrzeże w Cadaques stanowi impresyjny zapis widoku nadmorskiego miasteczka na wybrzeżu Costa Brava w Katalonii. Artysta przedstawił kanał z kamiennym mostkiem i rozległą zatoką, wprowadzając sceny rodzajowe z grupami spacerujących ludzi. Ograniczoną paletą barw – błękitem, zielenią i brązem – oraz subtelnym wykorzystaniem koloru papieru oddał klimat śródziemnomorskiej miejscowości.

W obrazie Przedświt ukazał widok z okna na hiszpańskie Cadaqués. Przedstawienie wschodzącego słońca jest szczere i bezpośrednie, a zarazem sugestywne. Pozornie zwykła scena staje się pretekstem do operowania kolorem i oddania atmosfery śródziemnomorskiego pejzażu. Wąska paleta barw i subtelne przejścia tonalne budują nastrój cichego, sennego poranka, w którym pierwsze promienie słońca wydobywają z mroku nadmorski motyw.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i akwarela „Nabrzeże w Cadaques”), Monika Leśniak-Skocka (obraz „Przedświt”).

Bibliografia:
„Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku 1945–2005. Tradycja i współczesność. 60 lat ASP w Gdańsku” [katalog wystawy], red. Wojciech Zmorzyński, Gdańsk 2005.
Hildebrandt Wojciech, „Stanisław Teisseyre… z niepamięci”, z cyklu MDM – Mieszkanie Dom Miasto, 24 X 2018, [online], [dostęp: 18.04.2021].
„Stanisław Teisseyre 1906–1978. Twórcy i założyciele szkoły sopockiej”, red. Andrzej Zagrobelny, Muzeum Sopotu, Sopot 2017.
„Stanisław Teisseyre. Malarstwo”, oprac. Irena Modarska, Maria Dąbrowska, Teresa Kostyrko, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1975.

English

Stanisław Teisseyre – Przedświt [Predawn], 1987

The painting Przedświt by Stanisław Teisseyre dates from 1987 and measures 116 by 89 cm. In it, the artist depicted the view from a window onto the Spanish town of Cadaqués. This seemingly ordinary scene becomes a pretext for savouring colour and conveying the atmosphere of the Mediterranean landscape.

Stanisław Teisseyre (1905-1988) was a painter, scenographer, author of publications on contemporary art and educator. After the Second World War, he became associated with the State Tertiary Schools of Fine Arts (PWSSP) in Poznań and Gdańsk; at both institutions, he served as rector, among other roles. Alongside his pedagogical and artistic duties, he held social and state positions; he was a member of the Sejm of the Polish People’s Republic, a member of the National Commission for UNESCO, a Polish delegate to the congresses of the International Association of Art and the commissioner of Polish exhibitions in Paris and Venice.

The artist created works in the field of mural painting as well as renovation and painterly decoration of Gdańsk tenement houses. His painting featured landscapes inspired by his travels to Italy, France, Greece and Yugoslavia, as well as metaphorical themes, among other things.

Stanisław Teisseyre debuted at a group painting exhibition in Lviv, where his two solo exhibitions were also held. He participated in Polish national exhibitions in Warsaw and Szczecin and in numerous exhibitions of Polish art abroad. The artist won many awards for his work. His artworks can be found in museums in Kraków, Warsaw, Poznań, Kielce, Wrocław, Szczecin, Bydgoszcz, Chełm and Nysa.  

Deutsch

Stanisław Teisseyre – Przedświt (Morgengrauen), 1987

Das Gemälde Przedświt (Morgengrauen) von Stanisław Teisseyre stammt aus dem Jahr 1987 und ist 116 x 89 cm groß. Der Künstler hat hier den Blick aus dem Fenster auf die spanische Stadt Cadaqués dargestellt. Diese scheinbar gewöhnliche Szene dient als Anlass, die Farben und die Atmosphäre der mediterranen Landschaft zu genießen.

Stanisław Teisseyre lebte von 1905 bis 1988. Er war Maler, Bühnenbildner, Autor von Publikationen über zeitgenössische Kunst und Pädagoge. Nach dem Zweiten Weltkrieg war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Posen und Gdańsk tätig, an beiden Hochschulen war er unter anderem Rektor. Neben seinen pädagogischen und künstlerischen Aufgaben bekleidete er auch gesellschaftliche und staatliche Ämter; er war Abgeordneter des Sejm der Volksrepublik Polen, Mitglied des UNESCO-Komitees, polnischer Delegierter bei Kongressen der Internationalen Vereinigung der Bildenden Künste und Kommissar polnischer Ausstellungen in Paris und Venedig.

Der Künstler schuf Werke im Bereich Wandmalerei sowie Renovierung und malerische Dekoration von Mietshäusern in Gdańsk. In seinen Gemälden tauchten unter anderem Landschaften auf, die von seinen Reisen nach Italien, Frankreich, Griechenland und Jugoslawien inspiriert waren, sowie metaphorische Motive.

Sein Debüt als Künstler feierte Stanisław Teisseyre bei einer Gemeinschaftsausstellung in Lemberg, wo auch zwei Einzelausstellungen von ihm stattfanden. Er nahm an nationalen Ausstellungen in Warschau und Stettin sowie an zahlreichen Ausstellungen polnischer Kunst im Ausland teil. Für sein Schaffen wurde der Künstler mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Seine Werke sind in Museen in Krakau, Warschau, Posen, Kielce, Wrocław, Stettin, Bydgoszcz, Chełm und Nysa zu finden.