Edward Dwurnik (1943 Radzymin – 2018 Warszawa), malarz, rysownik, grafik, projektant grafiki użytkowej. Edukację artystyczną odbył w warszawskiej ASP, studiując malarstwo i grafikę oraz rzeźbę na Wydziale Malarstwa i Rzeźby (1963–1970) w pracowni prof. Krystyny Łady-Studnickiej. Dyplom zrealizował pod kierunkiem prof. Eugeniusza Eibischa.

E. Dwurnik należy do najbardziej znanych polskich malarzy. Jego dorobek tworzy ponad 3500 obrazów, ok. 10 tys. rysunków oraz bardzo duży zespół prac graficznych. Wpływ na sztukę E. Dwurnika wywarła twórczość Nikifora – artysty samouka, którego nazywał swoim jedynym mistrzem. To właśnie od Nikifora, jak zauważał Karol Sienkiewicz, E. Dwurnik przejął dosadny realizm i groteskowość, swoistą postawę antyestety. Już w latach 60. XX w. ukształtował się jego charakterystyczny styl – operowanie rysunkową, pospieszną formą i przekształcony „prymitywizm”.

Realizacje malarskie artysty najczęściej powstawały jako cykle; do najbardziej znanych należą: Podróże autostopem (od 1966), Droga (1970–1971), Różne błękity (1971), Sportowcy (1972–1992), Robotnicy (1975–1991), Droga na Wschód (1989–1991) oraz Od grudnia do czerwca (1990–1994). Cechą charakterystyczną malarstwa E. Dwurnika jest figuratywność i narracja, łączenie cech dokumentu i malarstwa symbolicznego, odzwierciedlanie atmosfery polskiej rzeczywistości, niepozbawione poczucia humoru. W jego twórczości odbicie znalazły aktualne wydarzenia społeczno-polityczne, pojawiły się nowe typy bohaterów, jak „człowiek podziemny”.

W 1980 w twórczości E. Dwurnika zaistniała tematyka Sierpnia 1980, a rok później w cyklu Warszawa zawarł proroczą wizję stanu wojennego ogłoszonego 13 grudnia 1981. W politycznie zaangażowanych obrazach, rysunkach i grafikach oddawał społeczne niepokoje i klimat tych czasów, zyskując uznanie opozycyjnej krytyki. Kolejny etap w twórczości E. Dwurnika to tzw. błękitny okres, kiedy powstały Niebieskie miasta (1993–1994) oraz niemal abstrakcyjne morskie pejzaże – cykl Błękitny (1992–1997).
W ostatnim etapie twórczości artysta zwrócił się ku malarstwu abstrakcyjnemu.

Od początku twórczości malarstwu E. Dwurnika towarzyszyły prace realizowane na papierze, wykonywane w różnych technikach (gwasz, akwarela, tusz, ołówek, kredka), samodzielne lub najczęściej łączone
w obrębie jednej pracy, np. Będą nowe pomniki (1982, collage, ołówek, tusz, gwasz, stempel). Artysta często łączył techniki rysunkowe z graficznymi, np. Lerum (1971, flamaster, gwasz i linoryt). Na szeroką skalę wprowadził mieszanie technik graficznych z technikami powielania, np. kserografią – Mamy papieża (1979, litografia, ksero).

E. Dwurnik w dziedzinie grafiki warsztatowej podejmował litografię i techniki metalowe. W technikach wklęsłodruku zrealizował m.in. prace Czerwona krowa (1980, akwaforta), Człowiek ze świnią (1985, akwaforta, akwatinta) i Warszawa (2002, akwaforta, akwatinta). W linorycie wykonał: Butelka wódki (1970), Czerwona krowa (1985) i Odstawka (1990), a w serigrafii barwnej Galicja (ok. 1999). W technice klasycznej litografii powstały m.in. prace U Pakulskiego (1966) i ASP (1966), a w mieszanej (litografia i ksero) – Komunardzi zginęli na barykadach Paryża (1979). Wczesne, barwne litografie powstałe podczas studiów nie zapowiadały późniejszych eksperymentów w zakresie łączenia, nieraz zaskakującego, technik graficznych, rysunkowych, collage, stempli i ksero w obrębie jednej planszy.

E. Dwurnik był laureatem nagród, m.in. Nagrody Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida (1981), Nagrody Komitetu Kultury Niezależnej „Solidarności” (1983), Nagrody Coutts Contemporary Art Foundation w Zurychu (1992). Artysta został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2014) oraz Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016). Jego dzieła znajdują się w Muzeach Narodowych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Wrocławiu, w muzeach okręgowych
i regionalnych w Polsce oraz w kolekcjach zagranicznych, m.in. w Graphische Sammlung Albertina
w Wiedniu, Kunsthalle zu Kiel w Kilonii, Museum Ludwig w Kolonii i Staatliche Kunstsammlungen
w Dreźnie.

E. Dwurnik od 1971 prezentował swoją twórczość na ponad 100 wystawach indywidualnych, uczestniczył w kilkuset wystawach zbiorowych, m.in. w pokazach sztuki: Dixième Biennale International d’Art de Menton (1974), Documenta 7 w Kassel (1982), 5th Biennale of Sydney (1985), 19ª Bienal de São Paulo (1987)
i Olimpiadzie Sztuki w Seulu (1988). Na ekspozycjach prezentował rysunki i prace graficzne, m.in. uczestnicząc w VII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1978).

Grafika Szturm stanowi odzwierciedlenie niespokojnej sytuacji społeczno-ekonomicznej i politycznej
w Polsce, a pochód mężczyzn z polskimi flagami jest zapowiedzią sprzeciwu różnych grup społecznych przeciw dyktaturze komunistycznej władzy (podwyżki cen żywności i opłat, strajki).

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i grafika Szturm), dr Monika Kosteczko-Grajek (obraz Metalowe tablice).

Bibliografia:
Edward Dwurnik. Od początku [katalog wystawy], red. Małgorzata Czyńska, Wojciech Tuleya, Warszawa 2016.
Litografia polska od 1900 [katalog wystawy], oprac. Roman Żygulski, Barbara Ochmańska-Jodłowska, Magdalena Czubińska, Kraków 1994, s. 113 (il.), 180.
Pochwała litografii. W kręgu Pracowni Litografii w ASP w Warszawie [katalog wystawy], oprac. Anna Grochala, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie – Wydział Grafiki, Warszawa 2003, s. 6 (il.), 9 (il.), 30.
Sienkiewicz Karol, Edward Dwurnik, Culture.pl, styczeń 2012 (aktualizacja 2020), [online], dostęp: 10.05.2021.