Jerzy Grabowski (1933 Gutki – 2004 Warszawa), grafik, malarz i rysownik, projektant grafiki użytkowej oraz pedagog. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (1953–1956), następnie w warszawskiej ASP (1956–1962), gdzie uzyskał dyplom na Wydziale Grafiki u prof. Józefa Mroszczaka. Prowadził Pracownię Litografii na Wydziale Malarstwa ASP w Łodzi (1976–2004), wykładał w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie (od 1996). Był członkiem wielu międzynarodowych stowarzyszeń, m.in. Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

J. Grabowski należy do grona najwybitniejszych polskich grafików i malarzy XX–XXI wieku. Twórczość artysty wpisuje się w nurt abstrakcji geometrycznej, w zakresie której wypracował indywidualny, niepowtarzalny język wypowiedzi artystycznej. Przez krytyków i badaczy określana bywa także mianem sztuki konkretnej, bazującej na matematycznym porządku konstrukcji kompozycyjnej. Na postawę twórczą artysty wpłynęła kontynuacja myślenia abstrakcyjnego, silnie zakorzeniona w środowisku łódzkim, której ojcem ideowym był Władysław Strzemiński. Artyście bliskie były idee konstruktywizmu i unizmu. Do pełnego zrozumienia sztuki J. Grabowskiego niezbędne jest poznanie stworzonego przez artystę kodu, opartego na matematyce, a otwierającego drogę do ukrytego przekazu.

Do najbardziej charakterystycznych cech sztuki J. Grabowskiego należała obiektywizacja procesu twórczego poprzez wykorzystanie zasad matematycznych, ścieranie się przeciwieństw oraz kodowanie i synteza informacji. W dziedzinie grafiki J. Grabowski podejmował techniki linorytu i litografii, najczęściej łączone z suchym odciskiem (wypukłodruk, relief, gauffrage). Uważany jest za mistrza druku wypukłego łączonego z metodami drukowania irysowego (tęczowego), czyli techniki płynnych przejść kolorów, oraz reliefu w papierze. W dorobku graficznym wyróżniają się prace łączące relief z barwną litografią, trafnie scharakteryzowane przez Adama Romaniuka: cechuje je oszczędność i powtarzalność form, składających się na syntetyczne, modularne kody barwne oparte na formie trójkąta. W tych pracach matematycznie wyliczony rytm geometrycznych form wzbogacony jest suchym tłokiem, tworząc wypukłości i wklęsłości na papierze. J. Grabowski od 1962 prezentował twórczość na ponad 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w ponad 400 wystawach i konkursach zbiorowych na całym świecie.

Artysta był laureatem licznych nagród i wyróżnień na międzynarodowych wystawach i konkursach graficznych, m.in. nagrody specjalnej na V Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1974), wyróżnienia na Kansainvälinen taidegrafiikan triennaali „Graphica Creativa” w Jyväskylä (1975), dyplomu honorowego na Premio Internazionale di Grafica del Pomero w Mediolanie (1975), Grand Prix na II Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979), wyróżnienia honorowego na XI Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986) oraz złotego medalu na Norske Internasjonale Grafikk Triennale w Fredrikstad (1999). Prace J. Grabowskiego znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Szczecinie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Górnośląskim w Bytomiu oraz w zbiorach zagranicznych, m.in. Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Municipal Museum of Art w Kioto i Musée d’Art Moderne w Lille.

Artysta dokonuje obliczeń, na podstawie których buduje struktury cyfrowe i notuje odpowiadające im zapisy kolorystyczne. Obraz System układów jest nieoczywistym i oryginalnym projektem. Przy pierwszym oglądzie może być zaliczony do nurtu abstrakcji geometrycznej, jednak przy bliższym przyjrzeniu się elementom konstruującym kompozycję dostrzec można złożone z trójkątów, zsyntetyzowane postacie ludzkie, ułożone w ciągi wypełniające niemal całą powierzchnię płótna. Kontrastowe użycie barw – czerwieni, czerni, bieli oraz szarości przechodzącej w błękit – dotyczy zarówno dominujących w kompozycji prostokątnych elementów ułożonych diagonalnie, jak i tła wypełnionego układem zgeometryzowanych sylwetek.

Na podstawie podobnych eksperymentów wizualnych artystę wpisywano do nurtów sztuki konkretnej czy op-artu, jednak prace Grabowskiego pozostają unikatowe i oryginalne w zakresie plastycznych rozwiązań.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i grafika Interwencje),
dr Monika Kosteczko-Grajek (praca System układów). Bibliografia: Dudzik Sebastian, Jerzy Grabowski. Artysta i Uniwersum, Lublin 2012; Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, oprac. zbiorowe, red. Krystyna Kulig-Janarek, Kraków 2000; Romaniuk Adam, Na straży porządku i eksperymentu. Łódzkie środowisko grafików, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020; Tomalski Krzysztof, Owoce awangardy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020