Marek Jaromski (1953, Kutno), grafik, malarz, rysownik, rzeźbiarz, autor instalacji i działań artystycznych oraz audycji radiowych i telewizyjnych. Studiował w warszawskiej ASP w Pracowni Technik Drzeworytniczych pod kierunkiem prof. Haliny Chrostowskiej, aneks z malarstwa zrealizował u prof. Eugeniusza Markowskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem (1980). Po studiach przez krótki czas był asystentem w macierzystej uczelni. Jest współtwórcą i członkiem grupy Warsztat, założonej z Andrzejem Kaliną i Andrzejem Dworakowskim (1976). Przez wiele lat pracował w Radiu Plus Warszawa (wcześniej Radio Józef), prowadząc autorskie audycje, m.in. Chodzę po ziemi, Wniebogłosy i Eteryczna akademia sztuki.

M. Jaromski tworzy prace na pograniczu różnych dyscyplin sztuki – grafiki, rysunku, malarstwa i rzeźby – niepoddające się jednoznacznej klasyfikacji. Punktem wyjścia do obecnych realizacji artystycznych był tradycyjny linoryt i drzeworyt, a także techniki metalowe, podejmowane przez twórcę we wczesnym etapie twórczości. Już w latach 80. XX w. prace graficzne, często składane z kilku warstw papieru i bibułki, bardziej przypominały reliefy, z przebijającymi się na wpół abstrakcyjnymi formami i sylwetkami, a tematykę grafik sugerowały tytuły (m.in. Z dedykacją dla Pana Boscha, 1982; Wymyślony pejzaż, 1982).

Pod wpływem podróży do Japonii artysta zainteresował się papierowym podłożem, własnoręcznie produkując papier, który stał się istotnym materiałem wpływającym na formę wielu realizacji. W latach 80. opracował autorską metodę unikatowego linorytu odbijanego na wytwarzanych papierach. Kolejny etap eksperymentowania w dziedzinie grafiki stanowiły prace, które przybrały formę reliefów w masie papierowej. W twórczości M. Jaromskiego warsztat graficzny zaczął odgrywać coraz większą rolę, wpływając na nowatorskie, nietypowe rozwiązania. Artysta nie poprzestał na poszukiwaniu w obrębie odbitki i podłoża, zainteresował się samą matrycą, która z czasem przestała pełnić tradycyjną rolę nośnika, a stała się samodzielnym obiektem artystycznym. M. Jaromski ingeruje w proces twórczy, nadając obiektom inną niż dotychczas rolę. Płaskorzeźby w drewnie lipowym, często malowane, stają się matrycą dla odbitek graficznych, same pozostając obiektem. Matrycą graficzną w warsztacie artysty stała się także ziemia – „żywa” forma kształtująca mokrą papierową masę. W ten sposób powstała własna technika – ziemioryty.

Przełamując kolejne granice, z samodzielnych pojedynczych prac artysta komponuje wieloczęściowe obrazy lub instalacje przestrzenne, czasami wzbogacane pracami rzeźbiarskimi twórców ludowych. Do niektórych działań artystycznych wprowadza poezję i muzykę. Twórczość M. Jaromskiego ukształtowały dwie przestrzenie tematyczne inspirowane głęboką wiarą i tradycją chrześcijańską oraz naturą. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje motyw anioła, pojawiający się niezwykle często od lat 80. XX w. aż do dziś. Anioły obrazowane są w różnorodnych formach – ulotnych i nierzeczywistych lub przeciwnie, sugestywnie cielesnych, sugerujących istnienie w realnym świecie. M. Jaromski sięga do tematyki biblijnej, ukazując sceny zatytułowane m.in. Dwunastu apostołów, Baranek, Adam i Ewa, Całun i Ukrzyżowanie. Sceny przedstawieniowe uzupełnia tekstami, które wyryte w matrycach stanowią pełnoprawną część kompozycji.

W 1995 roku artysta zamieszkał w Ponikwi Dużej na Mazowszu. Od tego czasu natura i świat przyrody współistnieją w jego twórczości na równi ze światem Biblii. Przemianę duchową i oddziaływanie otoczenia, które znalazły odbicie w twórczości M. Jaromskiego, akcentuje Monika Małkowska, wskazując na zmianę w pojmowaniu sensu ziemskiego bytu, odejście od myślenia o karierze oraz odkrycie życia blisko ziemi, zwierząt i przyrody.

Charakterystyczną tematykę i technikę twórcy przybliżają m.in. cykl Kłosy (2000, linoryt barwny), cykl Anioły (2001, linoryt barwny), Anioły za płotem (2007, linoryt barwny na ręcznie wykonanym papierze), Głowa II (2015, praca unikatowa z pięciu matryc na bibule japońskiej, wprasowanej w tekturowy podkład), Pole (2017, praca unikatowa na papierze wykonanym ręcznie) oraz Chrystus (2019, linoryt barwny).

M. Jaromski prezentował swoją twórczość na około 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych. Jest laureatem prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in. III nagrody (1981) i wyróżnienia (1983) w Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze, nagrody na II Biennale der europäischen Grafik Baden-Baden (1981), Nagrody Młodych na Biennale Grafiki w Berlinie (1984), nagrody na IX Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1984), nagrody równorzędnej na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986), Grand Prix na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie (1988) oraz Nagrody Honorowej na 4e Triennale Mondiale de l’Estampe petit format de Chamalières (1997). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galerii Zachęta w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeów Watykańskich w Watykanie, Muzeum Narodowego w Norymberdze, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Muzeum Miejskiego w Kopenhadze oraz w zbiorach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Jaromski Marek, Matryca świata, [w:] Wielość w jedności. Drzeworyt polski po 1900 roku. Materiały z sesji naukowej 23 października 2009 r., red. Barbara Chojnacka, Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011, s. 192–195.
Kwadratura kultury. Marek Jaromski – uciekinier z miasta, [online], https://polskieradio24.pl/130/5646/Artykul/2288340,Kwadratura-kultury-Marek-Jaromski-uciekinier-zmiasta (dostęp: 6.06.2021).
Małkowska Monika, Kupił chałupę „na Pismo Święte”. Swoją trumnę postawił wśród aniołów, „TVP Tygodnik”, nr 74, 19 IV 2019, https://tygodnik.tvp.pl/42142982/kupil-chalupe-na-pismo-swiete-swoja-trumne-postawil-wsrod-aniolow (dostęp: 6.06.2021).
Marek Jaromski: Niebieska moneta, katalog wystawy, red. Anna Żakiewicz, Galeria PBK, Warszawa 2000.

English

Marek Jaromski – Anioły [Angels], 1984

The linocut Anioły by Marek Jaromski dates from 1984 and measures 80 by 58 cm.

Born in 1953, Marek Jaromski is a printmaker, painter, draughtsman, sculptor, author of installations and radio and television programmes. For many years he worked at Radio Plus Warszawa (formerly Radio Józef), hosting his original programmes.

The author creates works of art on the border of different art disciplines – printmaking, drawing, painting and sculpture. Influenced by a trip to Japan, he became interested in paper as a substrate and began to produce paper by hand. In his oeuvre, printmaking technique began to play an increasingly important role, paving the way for innovative solutions. In his practice, the earth, for instance, was employed as the print matrix – earth as a “living” form shaping the wet paper pulp. This is how his own technique – ziemioryty (earthcut) – was created. In some of his activities, the artist incorporates poetry and music. Marek Jaromski is inspired by two thematic spaces – deep faith and Christian tradition as well as nature. The motif of the angel, which appears extremely often, holds a special place in the artist’s oeuvre.

Marek Jaromski has presented his work at about 30 solo exhibitions and has participated in group exhibitions and printmaking competitions. He is the laureate of many prestigious awards and distinctions. The artist’s works can be found in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Łódź and Bydgoszcz, among others, as well as in the collection of the Vatican Museums in the Vatican City, the National Museum in Nuremberg, the Albertina Graphic Art Collection in Vienna, the City Museum of Copenhagen and in private collections.

Deutsch

Marek Jaromski – „Anioły“ (Engel), 1984

Der Linolschnitt „Anioły” (Engel) von Marek Jaromski stammt aus dem Jahr 1984 und ist 80 x 58 cm groß.

Marek Jaromski ist Grafiker, Maler, Zeichner, Bildhauer, Autor von Installationen sowie Radio- und Fernsehsendungen und wurde 1953 geboren. Viele Jahre lang arbeitete er bei Radio Plus Warszawa (früher Radio Józef) und moderierte dort eigene Sendungen. 

Er schafft Werke an der Schnittstelle verschiedener Kunstdisziplinen – Grafik, Zeichnung, Malerei und Skulptur. Unter dem Einfluss einer Reise nach Japan begann er sich für Papier zu interessieren und stellte selbst Papier her. In seinem Schaffen spielte die grafische Technik eine zunehmend bedeutende Rolle und beeinflusste innovative Lösungen. Die grafische Matrix wurde für ihn beispielsweise die Erde – eine „lebendige” Form, die die feuchte Papiermasse formt. Auf diese Weise entstand seine eigene Technik – die Erdelithografie. Bei einigen Aktivitäten integriert der Künstler Poesie und Musik. Zwei Themenbereiche inspirieren Marek Jaromski: tiefer Glaube und christliche Tradition sowie die Natur. In seinem Werk nimmt das Motiv des Engels, das sehr häufig vorkommt, einen besonderen Platz ein. 

Marek Jaromski präsentierte seine Werke in rund 30 Einzelausstellungen, nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Als Preisträger zahlreicher renommierter Auszeichnungen und Ehrungen ist er eine angesehene Persönlichkeit. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Łódź und Bydgoszcz sowie in den Sammlungen der Vatikanischen Museen im Vatikan, des Nationalmuseums in Nürnberg, der Graphischen Sammlung Albertina in Wien, des Stadtmuseums in Kopenhagen und in Privatsammlungen.

Danuta Słuczanowska-Osadczy (1926 Stanisławowo – 1984 Katowice), graficzka.

English

Danuta Słuczanowska-Osadczy – Ansambl [Ensemble], 1966

The plaster print Ansambl by Danuta Słuczanowska-Osadczy dates from 1966.

The artist lived from 1926 to 1984; she was a printmaker.

Deutsch

Danuta Słuczanowska-Osadczy – Ansambl (Ensemble), 1966

Der Gipsrelief Ansambl (Ensemble) von Danuta Słuczanowska-Osadcza stammt aus dem Jahr 1966.

Die Künstlerin lebte von 1926 bis 1984 und war Grafikerin.

Jerzy Czerniawski (1947 Kwiatowo) – grafik, scenograf, twórca plakatów. W 1973 ukończył PWSSP we Wrocławiu (ob. ASP). Jeszcze podczas studiów, razem z Janem Jaromirem Aleksiunem, Janem Sawką i Eugeniuszem Getem-Stankiewiczem, współtworzył tzw. czwórkę wrocławską, którą łączyło zainteresowanie plakatem, ilustracją i grafiką użytkową.

W latach stanu wojennego wyjechał z Polski i w latach 1981–1983 pracował jako twórca plakatów i scenograf w Osnabrück. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie. Jego twórczość, nasycona melancholijnym i poetyckim poczuciem humoru, jest rozpoznawalna i doceniana. Za scenografię do przedstawienia „Sen srebrny Salomei” w Teatrze Narodowym w Warszawie (reż. Adam Hanuszkiewicz) otrzymał nagrodę podczas IV Opolskich Konfrontacji Teatralnych w 1978. Za najlepszy warszawski plakat w 1980 uznano afisz do „Nocy Listopadowej” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie autorstwa Jerzego Czerniawskiego.

Jest laureatem wielu nagród, m.in. III nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie (1974), II nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Lahti (1977), nagród za Najlepszy Plakat Roku (1975, 1979, 1980). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie, m.in. w zbiorach Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Obie prace „Bez tytułu” utrzymane są w stylistyce hiperrealizmu i uzupełniają się wzajemnie. Na pierwszej biała kartka ułożona na drewnianym stole czeka na pierwsze słowa, które zostaną zapisane ołówkiem. Na drugiej wiadomość ktoś już przeczytał, ale nie dowiemy się, co zawierała, ponieważ kartkę odwrócono. Treść pozostaje tajemnicą.

Opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Bibliografia:
Czerniawski Jerzy, [online], [dostęp: 8.07.2025].
„Scenografia. Jerzy Czerniawski”, [online], [dostęp: 8.07.2025].

English

Jerzy Czerniawski – Bez tytułu [Untitled], 1986

Jerzy Czerniawski’s painting Bez tytułu dates from 1986 and measures 30 by 21 cm. Both works titled Bez tytułu by Jerzy Czerniawski held in the Pomeranian Philharmonic Collection are in the hyperrealist style and complement one another. In the first work, a white sheet of paper placed on a wooden table awaits the first words to be written with a pencil. In the second, someone has already read the message, but we will not find out what it contained because the sheet has been turned over. The content remains a mystery.

Born in 1947, Jerzy Czerniawski is a printmaker, scenographer and poster artist. During the period of martial law, he left Poland and worked as a poster artist and scenographer in Osnabrück. After returning to Poland, he settled in Warsaw. His recognisable work, saturated with a melancholic and poetic sense of humour, is well-known and appreciated. He has received many awards for his stage designs, posters and bills. His works are in museum and private collections around the world, including the collection of the Museum of Modern Art in New York. 

Deutsch

Jerzy Czerniawski – ohne Titel, 1986

Das Bild „Ohne Titel” von Jerzy Czerniawski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 30 x 21 cm groß. Die beiden Werke „Bez tytułu” (Ohne Titel) von Jerzy Czerniawski, die sich in der Sammlung der Pommerschen Philharmonie befinden, sind im Stil des Hyperrealismus gehalten und ergänzen sich gegenseitig. Auf dem ersten Bild liegt ein weißes Blatt Papier auf einem Holztisch und wartet darauf, dass die ersten Worte mit einem Bleistift darauf geschrieben werden. Auf dem zweiten Bild hat bereits jemand die Nachricht gelesen, jedoch erfahren wir nicht, was darin stand, da das Blatt umgedreht wurde. Der Inhalt bleibt weiterhin ein Geheimnis.

Der Grafiker, Bühnenbildner und Plakatkünstler Jerzy Czerniawski wurde 1947 geboren. Während des Kriegsrechts verließ er Polen und arbeitete als Plakatgestalter und Bühnenbildner in Osnabrück. Nach seiner Rückkehr ins Land ließ er sich in Warschau nieder. Seine Werke zeichnen sich durch einen melancholischen und poetischen Humor aus und sind weithin bekannt und geschätzt. Für seine Bühnenbilder, Plakate und Affische erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt, darunter im Museum of Modern Art in New York. 

Jerzy Czerniawski (1947 Kwiatowo) – grafik, scenograf, twórca plakatów. W 1973 ukończył PWSSP we Wrocławiu (ob. ASP). Jeszcze podczas studiów, razem z Janem Jaromirem Aleksiunem, Janem Sawką i Eugeniuszem Getem-Stankiewiczem, współtworzył tzw. czwórkę wrocławską, którą łączyło zainteresowanie plakatem, ilustracją i grafiką użytkową.

W latach stanu wojennego wyjechał z Polski i w latach 1981–1983 pracował jako twórca plakatów i scenograf w Osnabrück. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie. Jego twórczość, nasycona melancholijnym i poetyckim poczuciem humoru, jest rozpoznawalna i doceniana. Za scenografię do przedstawienia „Sen srebrny Salomei” w Teatrze Narodowym w Warszawie (reż. Adam Hanuszkiewicz) otrzymał nagrodę podczas IV Opolskich Konfrontacji Teatralnych w 1978. Za najlepszy warszawski plakat w 1980 uznano afisz do „Nocy Listopadowej” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie autorstwa Jerzego Czerniawskiego.

Jest laureatem wielu nagród, m.in. III nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie (1974), II nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Lahti (1977), nagród za Najlepszy Plakat Roku (1975, 1979, 1980). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie, m.in. w zbiorach Museum of Modern Art w Nowym Jorku.

Obie prace „Bez tytułu” utrzymane są w stylistyce hiperrealizmu i uzupełniają się wzajemnie. Na pierwszej biała kartka ułożona na drewnianym stole czeka na pierwsze słowa, które zostaną zapisane ołówkiem. Na drugiej wiadomość ktoś już przeczytał, ale nie dowiemy się, co zawierała, ponieważ kartkę odwrócono. Treść pozostaje tajemnicą.

Opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Bibliografia:
Czerniawski Jerzy, [online], [dostęp: 8.07.2025].
„Scenografia. Jerzy Czerniawski”, [online], [dostęp: 8.07.2025].

English

Jerzy Czerniawski – Bez tytułu [Untitled], 1986

Jerzy Czerniawski’s painting Bez tytułu dates from 1986 and measures 30 by 21 cm. Both works titled Bez tytułu by Jerzy Czerniawski held in the Pomeranian Philharmonic Collection are in the hyperrealist style and complement one another. In the first work, a white sheet of paper placed on a wooden table awaits the first words to be written with a pencil. In the second, someone has already read the message, but we will not find out what it contained because the sheet has been turned over. The content remains a mystery.

Born in 1947, Jerzy Czerniawski is a printmaker, scenographer and poster artist. During the period of martial law, he left Poland and worked as a poster artist and scenographer in Osnabrück. After returning to Poland, he settled in Warsaw. His recognisable work, saturated with a melancholic and poetic sense of humour, is well-known and appreciated. He has received many awards for his stage designs, posters and bills. His works are in museum and private collections around the world, including the collection of the Museum of Modern Art in New York.

Deutsch

Jerzy Czerniawski – ohne Titel, 1986

Das Bild „Ohne Titel” von Jerzy Czerniawski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 30 x 21 cm groß. Die beiden Werke „Ohne Titel”  von Jerzy Czerniawski, die sich in der Sammlung der Pommerschen Philharmonie befinden, sind im Stil des Hyperrealismus gehalten und ergänzen sich gegenseitig. Auf dem ersten Bild liegt ein weißes Blatt Papier auf einem Holztisch und wartet darauf, dass die ersten Worte mit einem Bleistift darauf geschrieben werden. Auf dem zweiten Bild hat bereits jemand die Nachricht gelesen, jedoch erfahren wir nicht, was darin stand, da das Blatt umgedreht wurde. Der Inhalt bleibt weiterhin ein Geheimnis.

Der Grafiker, Bühnenbildner und Plakatkünstler Jerzy Czerniawski wurde 1947 geboren. Während des Kriegsrechts verließ er Polen und arbeitete als Plakatgestalter und Bühnenbildner in Osnabrück. Nach seiner Rückkehr ins Land ließ er sich in Warschau nieder. Seine Werke zeichnen sich durch einen melancholischen und poetischen Humor aus und sind weithin bekannt und geschätzt. Für seine Bühnenbilder, Plakate und Affische erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt, darunter im Museum of Modern Art in New York. 

Janusz Orbitowski (1940 Kraków – 2017 Kraków), malarz, pedagog, przedstawiciel nurtu abstrakcji geometrycznej. W latach 1961–1967 studiował na Wydziale Malarstwa i Grafiki ASP w Krakowie w pracowni prof. Adama Marczyńskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem. Trzy lata później rozpoczął pracę w macierzystej uczelni. W 1993 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego i objął kierownictwo Katedry Rysunku na Wydziale Malarstwa krakowskiej ASP.

Jego zmagania twórcze koncentrowały się na ukazaniu relacji między trójwymiarowymi elementami kompozycji na płaszczyźnie. Operując światłem i cieniem, tworzył subtelne struktury, zestawiając formy wypukłe z wklęsłymi i budując układy niejednorodne, lecz spójne. W czasie studiów malował wielobarwne, nastrojowe kompozycje inspirowane m.in. twórczością Paula Klee. Prace te cechowała wysublimowana kolorystyka, miękka forma geometryczna oraz wyraźna materia malarska (Kompozycja, 1966).

Tworzył cykle, rozwiązując dany problem w licznych wariantach aż do wyczerpania jego możliwości wyrazowych. Na przełomie lat 60. i 70. powstały obrazy zaliczane do cyklów „Kompozycja przestrzenna” (1968) i „S” (1970), w których wykorzystywał efekt złudzenia optycznego oparty na zjawisku irradiacji. Motyw ograniczał do syntetycznego znaku powielanego na płaszczyźnie przy jednoczesnej zmianie koloru i natężenia barwy. Geometryczne wzory stwarzały pozór ruchu i migotania, zbliżając jego twórczość do stylistyki op-artu.

W kolejnych latach odszedł od dwuwymiarowości na rzecz realnej trójwymiarowości. Stosował kartonowe płytki i drewniane listewki ustawiane w różnych konfiguracjach względem siebie i podłoża, wzmacniając efekt przestrzenny i dynamikę kompozycji. Obraz przekształcił w relief wymagający od odbiorcy przemieszczania się, by odkrywać kolejne układy (5/76, 1976).

Ostatni okres twórczości wypełniają obrazy achromatyczne, pełne lirycznej intymności i subtelnego rytmu struktur. Minimalistyczne, pozbawione szczegółów, świadczą o dyscyplinie i precyzji warsztatu. Do najbardziej znanych prac należą „reliefy białe” (6/05, 2005), niosące refleksję nad ładem i harmonią.

Prace artysty prezentowano na wystawach indywidualnych i zbiorowych. Był laureatem nagród w dziedzinie malarstwa, stypendystą Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska (1972), Kościuszko Foundation w Nowym Jorku (1983) oraz Pollock-Krasner Foundation (2002). Jego dzieła znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie, Gdańsku i Szczecinie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku oraz Mondriaanhuis w Amersfoort.

Obraz z serii „S-I” stanowi przykład konsekwentnego porządkowania przestrzeni malarskiej w duchu abstrakcji geometrycznej. Na ciemnym tle przedstawiony jest układ poziomych pasów wyznaczonych sekwencją mniejszych modułów. Barwy przechodzą od intensywnych czerwieni i bieli w odcienie błękitu i fioletu, stopniowo wtapiając się w tło. Odwołując się do matematycznej precyzji i eksplorując zagadnienia barwy, światła oraz struktury, artysta nadaje kompozycji rytm o niemal muzycznym charakterze.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Kowalska Bożena, „Janusz Orbitowski” [katalog wystawy], Starmach Gallery, Kraków 1991.
Solewski Rafał, „Umiar i namiętność. Życie i sztuka Janusza Orbitowskiego”, Kraków 2019.

English

Janusz Orbitowski – bez tytułu [untitled], 1986 (gift of the Artist)

The drawing bez tytułu by Janusz Orbitowski dates from 1986 and measures 40 by 24.5 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist.

Janusz Orbitowski (1940-2017) was a painter, educator and a representative of the geometric abstraction movement. He was associated with the Academy of Fine Arts in Kraków.

His creative struggles focused on showing the mutual relationships that occur between three-dimensional elements of a composition on a plane. By employing the interplay of light and shadow, he created structures in which he juxtaposed convex forms with concave ones, creating heterogeneous yet in their own way coherent systems. His actions, close to architectural thinking, eventually transformed paintings into reliefs, which required the viewer to move around in order to discover successive arrangements of the composition. Janusz Orbitowski’s last period is filled with paintings full of lyrical intimacy.

The artist’s creations were showcased at solo and group exhibitions. Janusz Orbitowski has received multiple awards. His works are featured in the collections of museums in Kraków, Warsaw, Gdańsk, Szczecin, Łódź, Bydgoszcz and Orońsko, to name a few, as well as in Amersfoort in the Netherlands.

Deutsch

Janusz Orbitowski – ohne Titel, 1986 (Geschenk des Autors)

Die Zeichnung „Ohne Titel” von Janusz Orbitowski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 40 x 24,5 cm groß. Dies ist ein Geschenk des Autors an die Philharmonie.

Janusz Orbitowski lebte von 1940 bis 2017. Er war Maler, Pädagoge und Vertreter der geometrischen Abstraktion. Darüber hinaus arbeitete er mit der Akademie der Bildenden Künste in Krakau zusammen.

In seinen kreativen Bemühungen konzentrierte er sich darauf, die Wechselbeziehungen zwischen den dreidimensionalen Elementen der Komposition auf der Ebene darzustellen. Durch das Spiel mit Licht und Schatten schuf er Strukturen, in denen er konvexe Formen mit konkaven Formen kombinierte und so heterogene, aber dennoch in ihrer Art kohärente Anordnungen schuf. Mit der Zeit verwandelten seine Handlungen, die dem architektonischen Denken nahekommen, das Bild in ein Relief, das vom Betrachter verlangte, sich zu bewegen, um weitere Kompositionsanordnungen zu entdecken. Die jüngste Schaffensphase von Janusz Orbitowski ist geprägt von Bildern voller lyrischer Intimität. 

Die Werke des Künstlers wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen präsentiert. Janusz Orbitowski wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Seine Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau, Gdańsk, Stettin, Łódź, Bydgoszcz, Orońsko und im niederländischen Amersfoort.

Eugeniusz Markowski (1912 Warszawa – 2007 Warszawa), malarz, rysownik, scenograf i dyplomata. Absolwent warszawskiej ASP. Dyplom uzyskał w pracowni prof. Tadeusza Pruszkowskiego w 1938 i jeszcze w tym samym roku rozpoczął staż scenograficzny, który przerwał wybuch II wojny światowej. Uczestniczył w kampanii wrześniowej i obronie Warszawy. W latach 1940–1950 przebywał we Włoszech, gdzie związał się z grupą Libera Associazione Arti Figurative (Wolnym Związkiem Sztuk Przedstawiających) oraz z Art Club w Rzymie, zainicjowanym przez Józefa Jaremę. Projektował scenografie dla rzymskiego Teatro delle Arti. Zajmował się dziennikarstwem, został dyplomatą i wyjechał do Kanady, gdzie przebywał do 1955 roku. Po powrocie do Polski został dyrektorem Biura Współpracy Kulturalnej z Zagranicą Ministerstwa Kultury i Sztuki (do 1969). W tym samym roku wrócił do działalności artystycznej, zajął się malarstwem, rysunkiem, scenografią i grafiką użytkową oraz rozpoczął pracę w warszawskiej ASP, gdzie był wykładowcą do 1984 roku. Współpracował jako scenograf z Operą Gdańską i teatrami warszawskimi.

Miał krytyczny stosunek do polskich mitów historycznych i do współczesności, czego wyrazem są m.in. prace: Szarża – Samosierra (1960), Wspólna kariera (1961), Nauka chodzenia (1979), Rodzina (1960). Używał tematyki mitologicznej i antycznej dla przedstawienia kondycji ludzkiej, m.in. w pracach Mit (1972) oraz Sabinki 1 (1983). Postać ludzka w jego twórczości jest zdeformowana i uproszczona, często przypomina bardziej dzikie zwierzę niż człowieka. Dla ukazania marności i śmieszności kondycji ludzkiej wykorzystywał zwierzęta, głównie konia lub byka. Wizje przedstawione w jego dziełach bywają groteskowe lub tragiczne, lecz zawsze wzbudzają silne emocje. Dramatyzm jego sztuki, według krytyków, jest efektem wojennych przeżyć artysty oraz jego wrażliwości na problemy społeczne.

Twórczość Markowskiego nacechowana jest silną ekspresją. Artysta uzyskuje ją z jednej strony poprzez deformację, która z malowanych przez niego ludzi czyni raczej człekokształtne figury o wyolbrzymionych znamionach brzydoty, z drugiej zaś poprzez środki malarskie. Będąc rasowym malarzem, obdarzonym wybitną wrażliwością na kolor i materię malarską, a jednocześnie programowym antyestetą, potrafił uwypuklić podejmowane treści oskarżycielskie gamą kolorystyczną oraz specyficznym, gruboziarnistym sposobem malowania, przypominającym fakturą stary, zniszczony przez czas tynk. W sposobie deformacji i doborze środków malarskich zbliżał się często do art brut, czyli sztuki surowej, której twórcą i najwybitniejszym przedstawicielem był francuski malarz Jean Dubuffet, jak pisał Jerzy Zanoziński. W latach 70. artysta wzmocnił siłę wyrazu ostrą kolorystyką nawiązującą do przedwojennego ekspresjonizmu niemieckiego.

Eugeniusz Markowski miał kilkadziesiąt wystaw indywidualnych w Polsce, Belgii, Niemczech, Brazylii, Szwecji, Włoszech i Francji. Brał udział w najważniejszych prezentacjach sztuki w kraju, m.in. w Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1964 – honorowe wyróżnienie ZPAP; 1972, 1974, 1976, 1980), Porównaniach w Sopocie (1967, 1971), Festiwalu Sztuk Pięknych w Warszawie (1968, 1970 – na obu otrzymał wyróżnienia; 1972, 1974, 1978) oraz Sympozjum Złotego Grona (1969 – wyróżnienie). W 1948 roku wystawiał swoje prace na V Quadriennale di Roma w Rzymie, w 1963 reprezentował Polskę na 7ª Bienal de São Paulo, a w 1970 uczestniczył w prezentacji 1000 lat sztuki polskiej w Royal Academy of Arts w Londynie. Był laureatem Nagrody Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida (1984) oraz Nagrody Kolekcjonerów im. dr. Lecha Siudy (1988). Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie.

Dojrzały okres twórczości artysty przypada na lata 80. i 90., kiedy w Polsce i Europie, zwłaszcza w Niemczech, pojawiły się nurty neoekspresjonizmu i neofowizmu. Krytycy zaczęli określać Markowskiego mianem prekursora estetyki wpisującej się w nurt nowej figuracji. Figury ludzi i zwierząt sytuowane są na pierwszym planie, wypełniając niemal całą powierzchnię płótna lub papieru. Umieszczone centralnie, nabierają cech monumentalnych. W tej stylistyce utrzymana jest praca Dwa konie, prezentująca wielokrotnie powtarzany przez artystę motyw koni wpisanych w dynamiczny układ kompozycyjny. Krytycy podkreślali, że szczególnie częstym motywem w twórczości Markowskiego, obecnym już od lat 50., jest koń, niekiedy przeistoczony w centaura. To alter ego człowieka, symbol pierwotnej siły witalnej oraz pośrednik między niebem a ziemią. W zestawieniu z nimi błękitne konie niemieckich ekspresjonistów z kręgu „Błękitnego Jeźdźca” wydają się niezwykle łagodne. Konie Markowskiego, o wyłupiastych oczach, masywnych ciałach, szczerzące zęby i toczące pianę z pyska, są bliższe ekspresji znanej z „Szału” Władysława Podkowińskiego. Pełne pasji i wigoru, zdają się rozsadzać ciasne ramy płócien.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Eugeniusz Markowski. Malarstwo. Rysunek, katalog wystawy, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych Zachęta, Warszawa 1962.
Miliszkiewicz Janusz, Szał uniesień, „Art&Business”, nr 4, 2007, s. 36–38.
Zanoziński Jerzy, Współczesne malarstwo polskie, Warszawa 1974, s. 78.

English

Eugeniusz Markowski – bez tytułu [untitled], 1986 (gift of the Artist)

The drawing bez tytułu by Eugeniusz Markowski dates from 1986 and measures 50 by 70 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist.

Eugeniusz Markowski (1912-2007) was a painter, draughtsman, scenographer and diplomat. He took part in the September Campaign and the defence of Warsaw. He worked in journalism, became a diplomat and went to Canada, where he stayed until 1955. After returning to Poland, he became head of the Office of Cultural Cooperation with Foreign Countries of the Ministry of Culture and Art.

The artist was involved in painting, drawing, scenography and graphic design and was a lecturer at the Warsaw Academy of Fine Arts. He collaborated as a scenographer with the Gdańsk Opera and Warsaw theatres. The human figure in Markowski’s works is deformed and simplified, often resembling a wild animal more than a human being. To represent the vanity and ridiculousness of the human condition, he used animals – a horse or a bull. The visions presented in his works are sometimes grotesque, at other times tragic. According to critics, the dramatic quality of his art is the result of the artist’s wartime experiences and his sensitivity to social problems.

Eugeniusz Markowski had several dozen solo exhibitions in Poland, Belgium, Germany, Brazil, France, Sweden and Italy. He exhibited his works at international exhibitions in Rome, São Paulo and London. He was the recipient of many awards. The artist’s works are held in museum and private collections around the world.

Deutsch

Eugeniusz Markowski – ohne Titel, 1986 (Geschenk des Autors)

Die Zeichnung „Ohne Titel” von Eugeniusz Markowski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 50 x 70 cm groß. To dar autora dla Filharmonii.

Eugeniusz Markowski lebte von 1912 bis 2007. Er war Maler, Zeichner, Bühnenbildner und Diplomat. Er nahm am Septemberfeldzug und an der Verteidigung Warschaus teil. Darüber hinaus war er als Journalist tätig, wurde Diplomat und ging nach Kanada, wo er bis 1955 lebte. Nach seiner Rückkehr nach Polen wurde er Direktor des Büros für kulturelle Zusammenarbeit mit dem Ausland des Ministeriums für Kultur und Kunst.

Der Künstler beschäftigte sich mit Malerei, Zeichnung, Bühnenbild und angewandter Grafik und war Dozent an der Akademie der Bildenden Künste in Warschau. Er arbeitete als Bühnenbildner mit der Oper in Gdańsk und mit Warschauer Theatern zusammen. Die menschliche Figur in Markowskis Werken ist deformiert und vereinfacht, oft erinnert sie eher an ein wildes Tier als an einen Menschen. Um die Vergänglichkeit und Lächerlichkeit des menschlichen Daseins darzustellen, verwendete er Tiere – Pferde oder Stiere. Die in seinen Werken dargestellten Visionen sind mal grotesk, mal tragisch. Die Dramatik seiner Kunst ist laut Kritikern das Ergebnis der Kriegserlebnisse des Künstlers und seiner Sensibilität für soziale Probleme.

Eugeniusz Markowski veranstaltete mehrere Einzelausstellungen in Polen, Belgien, Deutschland, Brasilien, Frankreich, Schweden und Italien. Er stellte seine Werke auf internationalen Ausstellungen in Rom, São Paulo und London aus. Er wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Die Werke des Künstlers befinden sich in Museen und Privatsammlungen auf der ganzen Welt.

Roman Nowotarski (1931 Worochta – 2019 Zabrze), malarz, grafik, scenograf, muzyk, wykładowca. Przesiedlony z terenów Huculszczyzny, zamieszkał w Zabrzu. W l. 1953–1959 studiował w krakowskiej ASP (Wydział Grafiki w Katowicach), gdzie uzyskał dyplom w 1960. Od 1974 był wykładowcą ASP w Krakowie (Wydział Grafiki w Katowicach), a w 1994 uzyskał stopień profesora zwyczajnego.

English

Roman Nowotarski – Chorał [Chorale], 1965

The painting Chorał by Roman Nowotarski dates from 1965.

Roman Nowotarski (1931-2019) was a painter, printmaker, scenographer, musician and lecturer. Displaced from the Hutsulshchyna region, he settled in Zabrze. He was a professor at the Academy of Fine Arts in Kraków at the Faculty of Printmaking in Katowice.

Deutsch

Roman Nowotarski – Chorał (Choral), 1965

Das Gemälde Chorał (Choral) von Roman Nowotarski stammt aus dem Jahr 1965.

Roman Nowotarski lebte von 1931 bis 2019. Er war Maler, Grafiker, Bühnenbildner, Musiker und Dozent. Nachdem er aus der Region Huzulenland umgesiedelt worden war, ließ er sich in Zabrze nieder. Er war Professor an der Akademie der Bildenden Künste in Krakau – Fakultät für Grafik in Katowice.

Janusz Wilden (1906 – 1991 Warszawa), malarz i rzeźbiarz, wykładowca. Uczył się w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa oraz w Szkole Sztuk Pięknych (ob. ASP) w Warszawie. Dyplom uzyskał w 1931 w warszawskiej ASP. W l. 1950–1951 pracował jako asystent na Wydziale Grafiki warszawskiej ASP.

English

Janusz Wilden – Cykl muzyczny I [Musical Cycle I], 1966

The painting Cykl muzyczny I by Janusz Wilden dates from 1966 and measures 61 by 85 cm.

Janusz Wilden (1906-1991) was a painter and sculptor. He lectured at the Faculty of Printmaking of the Warsaw Academy of Fine Arts. 

Deutsch

Wilden Janusz – Cykl muzyczny I (Musikzyklus I), 1966

Das Gemälde Cykl muzyczny I (Musikzyklus I) von Janusz Wilden stammt aus dem Jahr 1966 und ist 61 x 85 cm groß.

Janusz Wilden lebte von 1906 bis 1991. Er war Maler und Bildhauer. Darüber hinaus lehrte er an der Fakultät für Grafik der Akademie der Bildenden Künste in Warschau. 

Jacek Bukowski (1948 Sosnowiec), malarz, psycholog i pedagog, teoretyk sztuki. Studiował na Wydziale Psychologii i Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w 1973 uzyskał dyplom pod kierunkiem prof. dr hab. Ireny Wojnar, oraz w warszawskiej ASP, którą ukończył w 1976, uzyskując dyplom w pracowniach prof. Leona Michalskiego i prof. Henryka Tomaszewskiego. Zawodowo związany z Uniwersytetem Warszawskim. W latach 1991–2000 był redaktorem naczelnym dwumiesięcznika „Plastyka i Wychowanie”. Współtworzył grupę „pARTner”, głoszącą postulat rozwijania osobowości poprzez udział w procesie twórczym realizowanym w przestrzeni sztuk wizualnych. Obecnie prowadzi w Warszawie prywatną pracownię malarstwa, która skupia artystów profesjonalnych i amatorów. Określany jest lirykiem, twórcą nastroju i zmiennych impresji.

Jacek Bukowski organizował warsztaty artystyczne, treningi wrażliwości oraz happeningi psychologiczne z zakresu sztuki i psychoterapii. W latach 80. XX w. w ramach III Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Ulicznych Jelenia Góra – Leśna uczestniczył w projekcie, podczas którego biały papier, jakim byli owinięci uczestnicy, symbolizował ograniczenia i trudności wynikające z braku swobód i wolności (Krzyk-Cisza-Siła, 1985). W 1987 zrealizował w Wałbrzychu akcję „Wizytówka”, której celem było wniesienie kolorytu do szarej codzienności mieszkańców miasta. W trakcie „Śniadania na hałdzie” uczestnicy w kolorowych strojach kontrastowali z szarym usypiskiem odpadów poprzemysłowych. Artysta maluje wrażeniowo, notując spontaniczne doznania, jakie płyną m.in. ze słuchania muzyki. Często powraca do namalowanych prac, by ponownie wnieść poprawki, jednak ingerencje nigdy nie są radykalne, aby nie zatrzeć pierwszego wrażenia, jakie towarzyszyło powstawaniu kompozycji.

Jacek Bukowski uczestniczył w wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, m.in. w ONIRIS Galerie d’Art Contemporain we francuskim Rennes (1990, 2004). Prace artysty znajdują się w państwowych i prywatnych kolekcjach sztuki.

Fedra, 1978

Szczególne miejsce w twórczości artysty zajmują kompozycje inspirowane utworami muzycznymi. W pracach „Sonaty Scarlattiego” (1976), „Giselle” (1977) czy „Fedra” (1978) artysta daje wyraz swojej „malarskiej muzykalności”. Za pomocą barw rejestruje dźwięki, budując indywidualne nastroje i tworząc niezwykle wysmakowane kompozycje plastyczne. W tych pracach ujawnia się wrażliwość artysty, który rejestruje wrażenia subtelne i ulotne.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Jacek Bukowski, „Malarstwo” [katalog wystawy], Biuro Wystaw Artystycznych w Sopocie, Sopot 1980.
Jacek Bukowski, „Wystawa malarstwa”. Centralne Biuro Wystaw Artystycznych „Zachęta” Warszawa [katalog wystawy], oprac. i red. Małgorzata Kurasiak, Warszawa 1988.
Strona autorska Jacka Bukowskiego, [online], [dostępny: http://jacekbukowski.pl/autorp.html], [dostęp: 14.06.2021].

English

Jacek Bukowski – Fedra [Phaedra], 1978

Jacek Bukowski’s painting Fedra dates from 1978 and measures 100 by 85.5 cm. Compositions inspired by musical works, including Fedra, hold a special place in the artist’s oeuvre. In this painting, the artist gives expression to his “painterly musicality”. He uses colours to record sounds, building individual moods and creating sophisticated visual compositions.

Born in 1948, Jacek Bukowski is a painter, psychologist, educator and art theorist. He was professionally associated with the University of Warsaw. He was the editor-in-chief of the bimonthly Plastyka i Wychowanie. He co-founded the pARTner group, which advocated for developing personality through participation in the creative process carried out within the space of visual arts.

He currently runs a private painting studio in Warsaw which brings together professional and amateur artists. He is described as a lyricist, a creator of mood and changing impressions. He has organised artistic workshops, sensitivity training and psychological happenings in the field of art and psychotherapy. The artist paints impressionistically, recording the spontaneous sensations that flow from listening to music, among other sources.

Bukowski has participated in solo and group exhibitions in Poland and abroad, including in France. The artist’s works can be found in public and private art collections. 

Deutsch

Jacek Bukowski – „Fedra“ (Phädra), 1978

Das Bild „Fedra” (Phädra) von Jacek Bukowski stammt aus dem Jahr 1978 und ist 100 x 85,5 cm groß. Einen besonderen Platz im Schaffen des Künstlers nehmen Kompositionen ein, die von Musikstücken inspiriert sind, darunter auch „Phädra”. In diesem Bild bringt der Künstler seine „malerische Musikalität” zum Ausdruck. Mit Hilfe von Farben hält er Klänge fest, schafft individuelle Stimmungen und entwirft anspruchsvolle plastische Kompositionen.

Jacek Bukowski, geboren 1948, ist Maler, Psychologe, Pädagoge und Kunsttheoretiker. Beruflich war er an der Universität Warschau tätig. Außerdem war er Chefredakteur der zweimonatlich erscheinenden Zeitschrift „Plastyka i Wychowanie” (Kunst und Erziehung). Gemeinsam gründete er die Gruppe „pARTner”, die sich für die Persönlichkeitsentwicklung durch die Teilnahme am kreativen Prozess im Bereich der bildenden Künste einsetzt.

Derzeit leitet er in Warschau ein privates Malatelier, in dem sich professionelle Künstler und Amateure versammeln. Seine Werke werden als lyrisch, stimmungsvoll und von wechselnden Eindrücken geprägt beschrieben. Er organisierte Kunstworkshops, Sensibilisierungstrainings und psychologische Happenings im Bereich Kunst und Psychotherapie. Der Künstler malt impressionistisch und hält dabei spontane Empfindungen fest, die unter anderem beim Hören von Musik entstehen.

Bukowski nahm an Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen im In- und Ausland teil, unter anderem in Frankreich. Die Werke des Künstlers befinden sich in staatlichen und privaten Kunstsammlungen. 

English

Unknown Artist – Góral [Highlander], 1930s

The painting Góral by an unknown artist dates from the 1930s.

Deutsch

Unbekannter Maler/Unbekannte Malerin – Góral (Bergbewohner I), 30er Jahre des 20. Jahrhunderts

Das Gemälde Góral (Bergbewohner) eines unbekannten Künstlers stammt aus den 1930er Jahren.