Kazimierz Drejas (1937 Bydgoszcz), malarz, rysownik. Po ukończeniu Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Bydgoszczy studiował od 1957 w Toruniu na Wydziale Sztuk Pięknych UMK, a następnie kontynuował naukę w krakowskiej ASP. Po dwóch latach obowiązkowej służby wojskowej wrócił do Bydgoszczy i rozpoczął w 1964 pracę jako dekorator i grafik.

Od 1965, po przyjęciu do Związku Polskich Artystów Plastyków, brał udział w życiu artystycznym miasta i regionu, w plenerach oraz w wystawach indywidualnych i zbiorowych ogólnopolskich oraz międzynarodowych. W 1977 został ustanowiony przez Ministerstwo Kultury i Sztuki rzeczoznawcą w zakresie malarstwa.

We wczesnym okresie twórczości Kazimierz Drejas zainteresował się abstrakcją organiczną, ale nie zerwał w pełni z malarstwem przedstawiającym, którego elementy wplatał w abstrakcyjne kompozycje. Przełom nastąpił po wybraniu przez twórcę głównego tematu działań artystycznych, gdy centrum uniwersum stał się człowiek. Na przełomie lat 60. i 70. XX w. artysta łączył poszukiwania swojego stylu autorskiego w sztuce figuratywnej z przedstawieniami pejzażowymi skonstruowanymi z geometrycznych form. Używał przedmiotu-rekwizytu, zaznaczonego mocnym kolorem, do budowania narracji w szarobrunatnej rzeczywistości płótna. Opowiadał w ten sposób o samotności, smutku i nieprzystosowaniu.

Z czasem, wraz z doskonaleniem warsztatu, repertuar środków malarskich i motywów się powiększył. Pojawiła się druga postać – rodzaj sobowtóra – prowadząca dialog wewnętrzny rozgrywający się w umyśle i sercu artysty. Prawdziwy przełom nastąpił, gdy na płótnach pojawiły się kobiety, a wraz z nimi nowa energia twórcza. Jak pisał Jacek Soliński: „Począwszy od lat 80., kiedy w kompozycjach zaczęły pojawiać się dwie kobiece postacie, malarz stał się narratorem stanów ducha. Psychologiczne napięcie zdominowało aurę obrazów. Dwoistość postaci stała się wiodącą cechą twórczych rozważań. Scena – w której ta sama kobieta, przedstawiona w dwóch ujęciach, spotyka się ze sobą – intryguje i budzi niepokój. Przestrzeń dzieląca dwie sylwetki tej samej osoby określa jej duchowe wnętrze – niewidoczne, a jednak zobrazowane przez realną odległość i uchwyconą sytuację”.

Obrazy Kazimierza Drejasa znajdują się w zbiorach m.in. Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Galerii Miejskiej BWA w Bydgoszczy, Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku oraz w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie. Uczestniczył w wielu wystawach zbiorowych, m.in. „Polska sztuka współczesna” w Paryżu (1975), „Polnische Kunstler Heute” w Landau (1983), „Realizm-Metafora-Geometria” w Wiedniu (1987). Brał udział w 90 wystawach plastyki bydgoskiej oraz w 78 wystawach ogólnopolskich, w tym w 13 Festiwalach Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie. Jest autorem ponad 30 wystaw indywidualnych. Otrzymał szereg nagród i wyróżnień, m.in. Nagrodę Artystyczną Prezydenta Bydgoszczy w 2008 oraz w tym samym roku Medal Prezydenta Bydgoszczy z okazji 50-lecia bydgoskiego Oddziału Związku Polskich Artystów Plastyków.

Obraz „Na temat kobiety” należy do grupy prac z postaciami dwóch modelek. Został zamówiony przez dyrektora Filharmonii Pomorskiej Andrzeja Szwalbego, dlatego w kompozycji pojawiły się instrumenty muzyczne, pełniące funkcję symboliczną. Bohaterkami są kobiety zamknięte w jednej przestrzeni, w kadrze, który zmusza je do podejmowania interakcji. Odbywa się ona na różnych poziomach, niepokoi i intryguje.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
„Kazimierz Drejas. Malarstwo. Rysunek. Dwoistość. Jedność”, oprac. Jan Kaja i Jacek Soliński, Bydgoszcz 2005.
„Malarstwo Kazimierza Drejasa. Salon Biura Wystaw Artystycznych, Bydgoszcz, styczeń–luty 1972”, Bydgoszcz 1972.
Strychalska Hanna, „Kazimierz Drejas. Między intelektem a zmysłami”, „Filo-Sofija”, vol. 17, nr 39/2 (2017/4/II), s. 361–374.

English

Kazimierz Drejas – Na temat kobiety [On the Subject of Woman], 1987

The painting Na temat kobiety dates from 1987 and measures 92 by 92 cm. It belongs to a group of works featuring two female models. It was commissioned by the director of the Pomeranian Philharmonic, Andrzej Szwalbe, which is why musical instruments appear in the painting, serving a symbolic function. The protagonists are women enclosed in a single space, in a frame that compels them to interact.

Born in 1937, Kazimierz Drejas is a Bydgoszcz-based painter and draughtsman. He is an expert in the field of painting appointed by the Ministry of Culture and Art. The artist combined the search for his original style in figurative art with landscape representations constructed from geometric forms. He used a prop object, marked with a strong colour, to build a narrative in the grey-brown reality of the canvas. In this way, he told stories of loneliness, sadness and maladjustment.

The human being is at the centre of Kazimierz Drejas’ work. Over time, a second figure appeared in his works – a kind of doppelgänger – conducting an internal dialogue taking place in the artist’s mind and heart. However, the real breakthrough in his work came when women appeared on his canvases, and with them a new creative energy.

Kazimierz Drejas’ paintings are held in the collections of museums and galleries in Bydgoszcz, Toruń, Grudziądz, Włocławek and Warsaw, among others. He has participated in many group exhibitions abroad, including in Paris, Landau and Vienna. He took part in the artistic life of Bydgoszcz, in several dozen exhibitions of Bydgoszcz visual art as well as nationwide exhibitions and plein air sessions, including 13 Festivals of Contemporary Polish Painting in Szczecin. He has received many awards for his work.

Deutsch

Kazimierz Drejas – „Na temat kobiety“ (Über die Frau), 1987

Das Werk „Na temat kobiety“ (Über die Frau) stammt aus dem Jahr 1987 und ist 92 x 92 cm groß. Es gehört zu einer Gruppe von Werken mit zwei Models. Da es vom Direktor der Pommerschen Philharmonie, Andrzej Szwalbe, in Auftrag gegeben wurde, sind auf dem Gemälde Musikinstrumente zu sehen, die eine symbolische Funktion haben. Die Protagonistinnen sind Frauen, die in einem Raum eingeschlossen sind, in einem Rahmen, der sie zur Interaktion zwingt.  

Der Maler und Zeichner Kazimierz Drejas aus Bydgoszcz wurde 1937 geboren. Das Ministerium für Kultur und Kunst hat ihn zum Sachverständigen für Malerei ernannt. Der Künstler verband die Suche nach seinem eigenen Stil in der figurativen Kunst mit Landschaftsdarstellungen, die aus geometrischen Formen konstruiert waren. Mit einem Requisit, das durch seine kräftige Farbe hervorstach, schuf er eine Erzählung in der grau-braunen Realität der Leinwand. Dadurch erzählte er von Einsamkeit, Traurigkeit und Unangepasstheit.

Im Mittelpunkt des Schaffens von Kazimierz Drejas steht der Mensch. Mit der Zeit tauchte in seinen Werken eine zweite Figur auf – ein Doppelgänger, der einen inneren Dialog führte, der sich im Kopf und im Herzen des Künstlers abspielte. Der eigentliche Durchbruch in seinem Schaffen erfolgte jedoch, als Frauen auf seinen Leinwänden erschienen und mit ihnen eine neue kreative Energie.

Die Bilder von Kazimierz Drejas befinden sich in den Sammlungen von Museen und Galerien, unter anderem in Bydgoszcz, Toruń, Grudziądz, Włocławek und Warschau. Er nahm an zahlreichen Gemeinschaftsausstellungen im Ausland teil, unter anderem in Paris, Landau und Wien. Kazimierz Drejas nahm am künstlerischen Leben von Bydgoszcz teil, an mehreren Ausstellungen der Kunstszene sowie an Ausstellungen und Pleinairs in ganz Polen, darunter an 13 Festivals der polnischen zeitgenössischen Malerei in Stettin. Für sein Schaffen erhielt er zahlreiche Auszeichnungen.

Kazimierz „Kachu” Ostrowski (1917, Berlin – 1999, Gdynia), malarz i pedagog. Przed II wojną światową rozpoczął naukę zawodu jako malarz pokojowy. W czasie okupacji niemieckiej został osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof. Podczas odbywania przymusowej pracy w Gdyni, razem z francuskimi jeńcami – studentami paryskiej ASP – stworzył nieformalną grupę, która spotykała się w dni wolne od pracy, by malować i dyskutować o sztuce.

W 1945 roku rozpoczął studia w PWSSP w Sopocie w Pracowni Malarstwa prof. Janusza Strzałeckiego i prof. Artura Nacht-Samborskiego oraz w Pracowni Malarstwa Architektonicznego u prof. Jacka Żuławskiego. W latach 1949–1950, dzięki stypendium rządu francuskiego, przebywał w Paryżu, gdzie uczył się w Académie Moderne – prywatnej szkole malarstwa Ferdynanda Légera. W latach 1965–1987 wykładał w PWSSP w Gdańsku (obecnie ASP) w Pracowni Malarstwa Sztalugowego. Pełnił funkcję prodziekana Wydziału Malarstwa i Grafiki (1981–1984).

Skromny i pracowity, cenił tradycyjny warsztat. Uprawiał malarstwo ścienne i sztalugowe. Był autorem projektów elewacji kamienic na gdańskiej Starówce (1954–1955), polichromii w kościele pw. św. Wawrzyńca w Gdyni (lata 50. XX wieku) oraz plafonu (1975) i ceramicznej ściany (1977) w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Malował pejzaże ukazujące industrialne widoki portowe, w których manifestował nowe podejście do przestrzeni i przedmiotu. W kompozycjach K. Ostrowskiego, podobnie jak w sztuce Paula Klee, widoczna jest fascynacja wewnętrzną strukturą obiektów, w której dominantę stanowią linia, kolor i rytm.

W okresie paryskim tworzył m.in. realistyczne studia pejzaży nadmorskich (Popołudnie nad morzem, 1945) oraz widoki architektury inspirowane sztuką kubistów (Elektrownia na Sekwanie, 1945–1950). W latach 50. wykonał cykle ukazujące robotników przy pracy, m.in. stoczniowców, hutników i spawaczy (Spawacz II, 1955). Artysta rozwijał indywidualny styl, tworząc kompozycje zbudowane z form geometrycznych obwiedzionych konturem. Mając niezwykłe wyczucie koloru, stosował intensywne zestawienia barw, potęgujące ich wzajemne oddziaływanie.

K. Ostrowski brał udział w licznych wystawach, m.in. w III Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (1959), Polnischer Künstlerverband Gdańsk. Gemälde, Druckgraphik, Skulpturen w Bremie (1980) oraz Les Artistes de Gdańsk w Avallon (1984). W 1970 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, w 1982 Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki, a w 1989 Nagrodę im. Jana Cybisa. Prace artysty znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Gdańsku, Szczecinie, Warszawie i Krakowie, Muzeum Miasta Gdyni, Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie oraz Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Od 2002 roku Zarząd Okręgu Gdańskiego Związku Polskich Artystów Plastyków przyznaje Nagrodę im. Kazimierza Ostrowskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie malarstwa.

Niezwykle dekoracyjny język artysty szczególnie ujawnia się w surrealistycznych pejzażach, które pobudzają wyobraźnię i wprowadzają odbiorcę w bajkowy świat barw i kształtów, jak w obrazie Niebieski pejzaż. Dzieło emanuje radością i beztroską. O twórczości artysty pisała Marta Piszczatowska, podkreślając afirmację życia, radość malowania, impulsywność i skłonność do improwizacji, które nadają jego wizjom lotność i świeżość oraz sprawiają, że malarstwo Ostrowskiego wymyka się próbom analizy, pozostawiając odbiorcy przede wszystkim intensywne poczucie szczęścia.

Kazimierz Ostrowski jest autorem projektów gobelinów z kolekcji Filharmonii Pomorskiej.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Giełdon Lilianna, Jankiewicz-Brzostowska Monika, Kazimierz „Kachu” Ostrowski – marynistyka, XVI wystawa z cyklu „Polscy artyści o morzu”, katalog wystawy, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Gdańsk 2018.
Kachu Profesor zwyczajny, „Zeszyt wydawniczy ASP w Gdańsku”, nr 2, Gdańsk 2011.
Piszczatowska Marta, Kazimierz Ostrowski, „Litery. Magazyn społeczno-kulturalny Wybrzeża”, nr 2, 1969.

English

Kazimierz Ostrowski – Niebieski pejzaż [Blue Landscape]

Kazimierz Ostrowski’s painting Niebieski pejzaż measures 58 by 125 cm. The piece captivates with the artist’s extremely decorative language. The painting stimulates the imagination and transports the viewer into a fairy-tale world full of colours and shapes. The work emanates joy and carefree spirit.

Kazimierz “Kachu” Ostrowski (1917-1999) was a professor at the Academy of Fine Arts in Gdańsk and a painter, draughtsman and textile designer; he also practised mural painting. He was a French government scholarship holder in Paris, and this period and his encounter with the art of world avant-garde had a great influence on his work. His paintings were always an attempt to describe the world, although they sometimes tended towards abstraction.

During the war, he was a prisoner of the Stutthof concentration camp. After the war, he polychromed façades of the rebuilt tenement houses in the Old Towns of Gdańsk and Poznań, among other creations. He presented his paintings at 60 solo and group exhibitions.

He received many awards for his works. The artist’s works can be found in museums in Gdańsk, Szczecin, Warsaw, Kraków, Gdynia, Łódź and Bydgoszcz, among others. Since 2002, the Board of the Gdańsk District of the Association of Polish Artists and Designers has awarded the Kazimierz Ostrowski Prize for outstanding achievements in the field of painting.

Deutsch

Kazimierz Ostrowski – „Niebieski pejzaż“ (Blaue Landschaft) 

Das Gemälde von Kazimierz Ostrowski mit dem Titel „Niebieski pejzaż“ (Blaue Landschaft) ist 58 x 125 cm groß. Das Werk besticht durch die äußerst dekorative Sprache des Künstlers. Das Bild regt die Fantasie an und entführt den Betrachter in eine märchenhafte Welt voller Farben und Formen. Das Werk strahlt Freude und Unbeschwertheit aus.

Kazimierz „Kachu” Ostrowski lebte von 1917 bis 1999 und war Professor an der Akademie der Bildenden Künste in Gdańsk; er war Maler, Zeichner, Textildesigner und beschäftigte sich auch mit Wandmalerei. Außerdem war er Stipendiat der französischen Regierung in Paris, und diese Zeit sowie die Begegnung mit der Kunst der internationalen Avantgarde hatten einen großen Einfluss auf sein Schaffen. Seine Bilder waren stets ein Versuch, die Welt zu beschreiben, auch wenn sie manchmal in Richtung Abstraktion tendierten.

Während des Krieges war er Häftling im Konzentrationslager Stutthof. Nach dem Krieg schuf er unter anderem Polychromien für die Fassaden der wiederaufgebauten Bürgerhäuser in der Altstadt von Gdańsk und Posen. Seine Bilder wurden in 60 Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen präsentiert.

Für sein Schaffen erhielt er zahlreiche Auszeichnungen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in Museen in Gdańsk, Szczecin, Warschau, Krakau, Gdynia, Łódź und Bydgoszcz. Seit 2002 verleiht der Vorstand des Danziger Bezirksverbands der Polnischen Bildenden Künstler den Kazimierz-Ostrowski-Preis für herausragende Leistungen im Bereich der Malerei. 

Władysław Jackiewicz (1924 Podbrodzie [Wileńszczyzna] – 2016 Gdańsk), malarz i pedagog. Studiował na Wydziale Malarstwa PWSSP (ob. ASP) w Gdańsku z siedzibą w Sopocie, gdzie w 1952 otrzymał dyplom w pracowni prof. Artura Nacht-Samborskiego. W l. 1951–1984 pracował w macierzystej uczelni, również po przeniesieniu jej do Gdańska w 1954. Był dziekanem Wydziału Malarstwa (1965–1968), prorektorem (1968–1969) i rektorem uczelni (1969–1981).

Początkowo W. Jackiewicz tworzył w nurcie koloryzmu pod wpływem swoich profesorów: A. Nacht-Samborskiego i Piotra Potworowskiego. Malując pejzaże, często urozmaicane sztafażem, poszukując idealnej barwy, wpisywał się w działalność tzw. szkoły sopockiej. Następnie zainteresowała go popularna w l. 50. XX w. stylistyka i tematyka socrealizmu. Latami poszukiwał nowej drogi twórczej, by w końcu l. 60. zwrócić się ku abstrakcji. Początkowo kubizujące kompozycje, czy późniejsze taszystowskie, ustąpiły miejsca postkolorystycznej, aluzyjnej abstrakcji, w której artysta zawierał elementy cielesności. Po 1967 W. Jackiewicz zwiększył format swoich płócien dla uzyskania większej powierzchni malarskiej dostosowanej do ekspresyjnych, abstrakcyjnych form. Równocześnie rozluźnił konstrukcję kompozycji dla spontanicznie tworzonych linii i płaszczyzn. W 1969 otrzymał stypendium Ministerstwa Kultury i Sztuki na wyjazd do Włoch, który miał ogromny wpływ na jego twórczość. Powrócił z nowymi pomysłami i inspiracjami.

W 1973 namalował obraz Ciało, gdzie zgodnie z tytułem pojawia się ludzka sylwetka, a kobiece akty stają się głównym obszarem malarskiej medytacji prof. Jackiewicza. Artysta zaznaczał w swoich wypowiedziach, że nie korzystał z pomocy modelki w pracowni, przede wszystkim z potrzeby skupienia się na malowaniu. Mając w pamięci zachowane obrazy mistrzów tego tematu, m.in. Śpiącą Wenus Giorgione, Wenus z Urbino Tycjana, Olimpię Maneta czy akty Modiglianiego, tworzył prace charakteryzujące się niedopowiedzeniem kształtów kobiecego ciała. Motyw ten stał się na wiele lat obszarem jego poszukiwań, rozwijanym w realizowanych równolegle cyklach Obrazy i Sytuacje.

Do pierwszej z wymienionych serii należy obraz z kolekcji Filharmonii Pomorskiej, któremu artysta nadał numer XIII-84 (istnieje druga praca o tytule Obraz XIII z 1991, o odmiennej strukturze plastycznej). Pomimo wielokrotnego powtarzania tematu aktu artyście udawało się tworzyć różnorodne układy kompozycyjne oraz rozwiązania kolorystyczne. Harmonijnie skonstruowane plamą i linią formy, przypominające odrealnione ludzkie korpusy, są łączone ze sobą, a zarazem przenikają się dzięki efektowi prześwitywania barwnego gruntu i rysunku przez warstwę laserunku. To wrażenie wzmaga modelowanie lekko rozmytymi konturami i subtelnie zastosowane kontrasty barwne.

Twórczość artysty prezentowana była na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą, np. w Holandii, Francji, Niemczech, Włoszech (XLIII Biennale di Venezia – 1988), Czechach, Szwajcarii, Argentynie, Meksyku, USA czy Iraku. Był laureatem nagród i odznaczeń: Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski (1975), Nagrody Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1969, 1980, 1985), Nagrody Ministra Kultury i Sztuki II stopnia (1971) czy Nagrody im. Kazimierza Ostrowskiego za 2006 (2007). Malarz był współtwórcą Grupy Gdańskiej oraz członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków, a po jego rozwiązaniu założycielem Związku Polskich Malarzy i Grafików, w którym w l. 1985–1989 pełnił funkcję prezesa. Prace W. Jackiewicza znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu, Wrocławiu, w Muzeum Sztuki w Łodzi, a także w kolekcjach prywatnych.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Kurowska Gabriela, Władysław Jackiewicz. Malarstwo [katalog wystawy], Państwowa Galeria Sztuki, Sopot 2004
Watrak Zofia, Władysław Jackiewicz: malarstwo [katalog wystawy], Centralne Biuro Wystaw Artystycznych Zachęta, Warszawa 1987
Władysław Jackiewicz – Ciało [katalog wystawy], Olsztyńska Galeria Sztuki, Olsztyn 2017
Władysław Jackiewicz: malarstwo [katalog wystawy], red. Jadwiga Charzyńska, Beata Purc-Stępniak, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk 1999.

English

Władysław Jackiewicz – Obraz XIII-84 [Painting XIII-84], 1984

Obraz XIII-84 by Władysław Jackiewicz dates from 1984 and measures 150 by 120 cm.

Władysław Jackiewicz (1924-2016) was a painter and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Gdańsk (now the Academy of Fine Arts), where he served as rector, among other roles. He was also a co-founder of the Gdańsk Group and a member of the Association of Polish Artists and Designers and, after its dissolution, the founder of the Association of Polish Painters and Printmakers.

For years the artist searched for his creative path, eventually turning to abstraction in the late 1960s. He received a scholarship from the Ministry of Culture and Art for a trip to Italy, which had a huge impact on his work. He returned with new ideas and inspirations.

Female nudes became the main area of Władysław Jackiewicz’s painterly meditation. The artist stressed that he did not use the help of a model in his studio. Bearing in mind preserved paintings of the masters of this subject, he created works characterised by an understatement of the female body’s shapes. This motif became the area of his explorations for many years.

The artist’s work was presented at solo and group exhibitions in Poland and around the world – including in the Netherlands, France, Germany, Italy, Switzerland, Argentina, Mexico, the US and Iraq. He was the recipient of many awards and decorations. The artist’s works are held in museums in Warsaw, Gdańsk, Poznań, Wrocław and Łódź, among others, as well as in private collections.

Deutsch

Władysław Jackiewicz – Obraz XIII-84 (Gemälde XIII-84), 1984

Das Gemälde Obraz XIII-84 (Gemälde XIII-84) von Władysław Jackiewicz stammt aus dem Jahr 1984 und ist 150 x 120 cm groß.

Władysław Jackiewicz lebte von 1924 bis 2016 und war Maler und Lehrer. Er war an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Gdańsk (heute Akademie der Bildenden Künste) tätig und bekleidete dort unter anderem das Amt des Rektors. Darüber hinaus war er Mitbegründer der Danziger Gruppe und Mitglied des Verbandes Polnischer Bildender Künstler. Nach dessen Auflösung gründete er den Verband Polnischer Maler und Grafiker.

Jahrelang suchte der Künstler nach seinem kreativen Weg, um sich schließlich in den 1960er Jahren der Abstraktion zuzuwenden. Er erhielt ein Stipendium des Ministeriums für Kultur und Sport für eine Reise nach Italien, die einen erheblichen Einfluss auf sein Schaffen hatte. Nach seiner Rückkehr brachte er neue Ideen und Inspirationen mit.

Der Hauptbereich der malerischen Meditation von Władysław Jackiewicz sind weibliche Akte. Der Künstler betonte dabei, dass er keine Unterstützung durch ein Modell in seinem Atelier in Anspruch genommen habe. Mit den Bildern der Meister dieses Themas im Gedächtnis schuf er Werke, die sich durch eine Untertreibung der Formen des weiblichen Körpers auszeichnen. Dieses Thema wurde für viele Jahre zum Gegenstand seiner Forschungen. 

Die Werke des Künstlers wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen in Polen und weltweit präsentiert, unter anderem in den Niederlanden, Frankreich, Deutschland, Italien, der Schweiz, Argentinien, Mexiko, den USA und im Irak. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Derzeit befinden sich die Werke des Künstlers unter anderem in Museen in Warschau, Gdańsk, Posen, Wrocław und Łódź sowie in Privatsammlungen.

Józef Pieniążek (1888 Pychowice k. Krakowa – 1953 Kraków), malarz, grafik, nauczyciel. Studiował w krakowskiej ASP w pracowniach prof. Józefa Pankiewicza, prof. Leona Wyczółkowskiego, prof. Wojciecha Weissa. Równolegle w l. 1908–1913 studiował na Wydziale Filozoficznym UJ. Pracował jako nauczyciel rysunków we Lwowie. Jako grafik specjalizował się w technikach metalowych. Wydał kilka tek graficznych

English

Józef Pieniążek – Ostromecko – Lipa w parku [Ostromecko – Lime Tree in the Park], 1929

The etching Ostromecko – Lipa w parku by Józef Pieniążek dates from 1929.

Józef Pieniążek (1888-1953) was a painter, printmaker and teacher. He worked as a drawing teacher in Lviv. As a printmaker, he specialised in metal techniques. He published several print portfolios.

Deutsch

Józef Pieniążek – Ostromecko – Lipa w parku (Linde im Park), 1929

Die Radierung „Ostromecko – Linde im Park von Józef Pieniążek stammt aus dem Jahr 1929.

Józef Pieniążek lebte von 1888 bis 1953. Er war Maler, Grafiker und Lehrer. Darüber hinaus war er als Zeichenlehrer in Lemberg tätig. Als Grafiker spezialisierte er sich auf Metalltechniken. Er hat mehrere grafische Werke veröffentlicht.

Jan Dobkowski, pseud. „Dobson” (1942 Łomża), malarz, rysownik, performer, twórca aranżacji przestrzennych. W latach 1962–1968 studiował w warszawskiej ASP, a dyplom obronił w pracowni prof. Jana Cybisa. W latach 1967–1970 współtworzył razem z Jerzym Zielińskim („Jurrym”) grupę „Neo-Neo-Neo”. Nazwa sugerowała, że w sztuce nic nie jest do końca nowe i oryginalne.

W 1968 jego prace pokazano na wystawie „Polskie malarstwo współczesne” w Paryżu i w tym samym roku Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku kupiło do swoich zbiorów obraz „Podwójna dziewczyna”. Otworzył on cykl czerwono-zielonych kompozycji powstających pod koniec lat 60. Reszta cyklu obrazów w tej kontrastowej kolorystyce powstała rok później. Na zamalowanych zieloną farbą płótnach twórca umieszczał czerwone sylwety męskich i kobiecych postaci, często w kontekście erotycznym, związanym z hipisowską rewolucją obyczajową. Wyrysowane falistą linią plamy przywodzą na myśl stylistykę secesyjną, lecz bardziej czytelny jest związek tych prac z op-artem. Artysta za pomocą plamy, kreski i kontrastowego koloru wywoływał u widza złudzenia optyczne. Równolegle z obrazami tworzył formy przestrzenne z płyt pleksiglasu i folii.

Jan Dobkowski zaczął stopniowo ochładzać paletę barw, żeby w połowie lat 70. XX w. malować przy użyciu bieli i czerni (np. „Narodziny smutku”, 1974). Wydarzenia lat 1980–1981 („Solidarność” i stan wojenny) pogłębiły tę tendencję. Artysta pokrywał monochromatyczne, ciemne powierzchnie płócien cienkimi, często rwanymi liniami delikatnie barwnego rysunku. Używał motywów patriotycznych i religijnych symboli, nadawał pracom znaczące tytuły. Według tej metody twórczej powstały m.in. cykle „Treny”, a także seria trzech prac poświęconych księdzu Jerzemu Popiełuszce. Zachowując kolorystykę i linie „odwzorowujące trakt jego myślenia”, stworzył kolejne obrazy według swojego głównego artystycznego założenia: „W linearyzmie żyję. Wokół siebie widzę wielką sieć, w niej tkwię. To, co rzeczywiste – poprzez fakt, że złożone jest z linii – staje się abstrakcyjne. Linia jest najważniejsza. Linia to myśl”.

W tym nurcie w 1983 powstała seria „Pejzaże przestrzeni”, z których pierwszy obraz łączyła z poprzednim okresem twórczym ciemna kolorystyka oraz użycie linii jako formy ekspresji. Ta praca należy do kolekcji Filharmonii Pomorskiej. Następne obrazy z cyklu odchodzą od czarnego tła na rzecz granatu i zieleni. Stopniowo gama kolorystyczna będzie się ożywiać i intensyfikować.

Rysunek „Bez tytułu” wpisuje się w zespół wczesnych prac, w których odrealniona scena wykonana została jednolitą, linearną kreską. W latach 90. Jan Dobkowski – znany jako malarz i rysownik – zafascynowany nowym medium wykonał cykl kilkunastu grafik komputerowych w oparciu o swoje obrazy. Poszczególne kompozycje oddają charakterystyczne cechy malarskiego stylu artysty – pole obrazowe wypełniają stylizowane postacie, kształtowane płaską plamą i falistą, dekoracyjną kreską. Kolejną cechą nawiązującą do obrazów są kontrastowe zestawienia barwne, z dominującą czerwienią i zielenią.

Jan Dobkowski otrzymał złoty medal na Sympozjum Złotego Grona w Zielonej Górze (1971), Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida za najlepszą wystawę roku (1978) oraz Nagrodę im. Jana Cybisa za całokształt twórczości (1994). Był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej (roczny pobyt w USA, 1972), a w 2012 odznaczono go Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Prace artysty znajdują się w zbiorach m.in. Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeów Narodowych w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku oraz w wielu polskich i zagranicznych kolekcjach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (rysunek „Bez tytułu”), Monika Kosteczko-Grajek (biogram i obraz „Pejzaż przestrzeni I”).

Bibliografia:
„Jan Dobkowski. Poza nieskończoność. Malarstwo”, red. Hanna Maciejewska-Marcinkowska, Muzeum Okręgowe w Toruniu, Toruń 2004.
„Jan Dobkowski”, red. Marika Kuźmicz, Warszawa 2020.
Rozmowa Mariusza Szczygła z Janem Dobkowskim dla DESA Unicum, [online], [dostępny: https://www.youtube.com/watch?v=a_BPNVO76o8], [dostęp: 22.07.2025].

English

Jan Dobkowski – Pejzaż przestrzeni I [Landscape of Space I], 1983 

The painting Pejzaż przestrzeni by Jan Dobkowski dates from 1983 and measures 120 by 160 cm. It was created as part of a series under the same title in which the use of line as a form of expression is characteristic, while the dark palette in subsequent works gradually brightens, giving way to navy blue and green.

Born in 1942, Jan Dobkowski, known by the pseudonym “Dobson”, is a painter, draughtsman, performance artist and creator of spatial arrangements. He co-founded the Neo-Neo-Neo group. The name suggested that nothing in art is ever completely new and original. In 1968 his works were shown at the Polish Contemporary Painting exhibition in Paris, and in the same year the Guggenheim Museum in New York purchased his painting Podwójna dziewczyna [Double Girl] for its collection. It initiated a cycle of red-and-green compositions by the artist.

Dobkowski then began to gradually cool his colour palette in order to paint using white and black. The events associated with martial law deepened this tendency. He used patriotic motifs and religious symbols and gave his works meaningful titles. In the 1990s, Dobkowski – known as a painter and draughtsman – fascinated by a new medium, created a cycle of a dozen or so computer graphics based on his paintings.

Dobkowski has received many awards for his work. The artist’s works are in the collections of museums and galleries in Łódź, Warsaw, Wrocław, Poznań and Bydgoszcz, among others, as well as the R. Guggenheim Museum in New York and many Polish and international private collections. 

Deutsch

Jan Dobkowski – „Pejzaż przestrzeni I“ (Landschaft des Raums I), 1983 

Das Bild „Pejzaż przestrzeni” (Landschaft des Raums) von Jan Dobkowski stammt aus dem Jahr 1983 und ist 120 x 160 cm groß.  Das Werk entstand im Rahmen einer gleichnamigen Serie, für die die Verwendung von Linien als Ausdrucksform charakteristisch ist und in der sich die dunkle Farbgebung in den nachfolgenden Werken allmählich zu Marineblau und Grün belebt.

Jan Dobkowski, bekannt unter dem Künstlernamen „Dobson”, wurde 1942 geboren. Er ist Maler, Zeichner, Performer, Raumgestalter und Mitbegründer der Gruppe „Neo-Neo-Neo”. Die Bezeichnung deutete darauf hin, dass in der Kunst nichts wirklich neu und originell ist. Im Jahr 1968 wurden seine Werke in der Ausstellung „Polnische zeitgenössische Malerei” in Paris gezeigt, und im selben Jahr erwarb das Guggenheim Museum in New York das Gemälde „Podwójna dziewczyna“ (Doppeltes Mädchen) für seine Sammlung. Damit begann er eine Reihe rot-grüner Kompositionen.

Später begann Dobkowski, seine Farbpalette allmählich zu kühlen, um mit Weiß und Schwarz zu malen. Die Ereignisse im Zusammenhang mit dem Kriegsrecht haben diese Tendenz noch verstärkt. Dabei verwendete er patriotische Motive und religiöse Symbole und gab seinen Werken bedeutungsvolle Titel. In den 1990er Jahren schuf Dobkowski, bekannt als Maler und Zeichner, fasziniert von dem neuen Medium, eine Serie von mehreren Computergrafiken, die auf seinen Gemälden basierten.

Dobkowski hat für sein Schaffen zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Die Kunstwerke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen und Galerien in Łódź, Warschau, Wrocław, Posen, Bydgoszcz sowie im Guggenheim Museum in New York und in zahlreichen privaten Sammlungen in Polen und im Ausland. 

Danuta Waberska (1943, Bohotnica), malarka. Studiowała w PWSSP w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Artystyczny) w Pracowni Malarstwa prof. Eustachego Wasilkowskiego oraz Pracowni Grafiki Warsztatowej prof. Andrzeja Pietscha, gdzie w 1969 roku obroniła dyplom. Autorka obrazów o tematyce świeckiej i sakralnej. Jej twórczość wyrasta z tradycji symbolizmu i ekspresjonizmu. Wczesne prace D. Waberskiej należą do nurtu nowej figuracji. Artystka tworzyła wówczas kompozycje poruszające kwestie egzystencjalne, snując rozważania na temat przemijania i osamotnienia człowieka we współczesnym świecie.

W obrazach często stosowała motyw odbicia w szybie lub lustrze, ukazując w ten sposób osamotnienie jednostki umiejscowionej w niedookreślonym miejscu i czasie (W oknie II, 1972–1976). Unieruchomienie rzeczywistości intensyfikowało przeżycia wewnętrzne, odzwierciedlając uczucie tęsknoty za prawdą, miłością i wzajemnym porozumieniem. W cyklu Podróże, będącym metaforą życia i przemijania, malowała ludzi w tramwajach, uchwyconych w przelotnych relacjach. Bohater obrazów D. Waberskiej był odizolowany, samotny i wyalienowany, pogrążony w melancholii i zadumie.

Równie pesymistyczną wizję artystka stworzyła w cyklu Miasto, w którym opustoszałe przestrzenie miejskie oddawały niepokoje i tęsknoty człowieka związane z dramatem odosobnienia. Oszczędne i syntetyczne w formie kompozycje zbliżały się do granic malarskiej abstrakcji, stając się syntetycznym zapisem ludzkiej kondycji moralnej (Jezioro w Łagowie, 1983). Po 1985 roku artystka poświęciła się „służbie Kościołowi”, malując obrazy religijne ukazujące m.in. sceny biblijne, świętych i błogosławionych (Portret błogosławionego ks. Michała Sopoćki, 2008).

Jej prace odznaczają się klasycznym warsztatem malarskim oraz dbałością o strukturę i kompozycję świata przedstawionego. Operując bogatą paletą barw, artystka tworzy wysublimowane kompozycje oddające indywidualne nastroje – od ciemnych, pełnych ekspresji, po jasne i subtelne, o melancholijnym zabarwieniu. Szczególne znaczenie w twórczości D. Waberskiej odgrywa światło, które nadaje jej pracom wymiar transcendencji i niesie przesłanie teologiczne.

Prace D. Waberskiej prezentowane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą, m.in. na Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Portret Człowieka w Warszawie (1971) oraz Kunst der Gegenwart aus Polen w Stadtmuseum Simeonstift w Trewirze (1979). Artystka otrzymała Złoty Medal na XI Ogólnopolskiej Wystawie Malarstwa Bielska Jesień w Bielsku-Białej (1973), Wyróżnienie Specjalne na XIX Festival International de la Peinture w Cagnes-sur-Mer (1987), I nagrodę w VII Ogólnopolskim Konkursie Malarstwa im. Jana Spychalskiego w Poznaniu (1979) oraz Nagrodę Pierścień Mędrców Betlejemskich za obraz Miłosierdzie Boże (2003). Uhonorowano ją Brązowym Medalem za Zasługi dla Kultury Chrześcijańskiej (2011). Prace artystki znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Poznaniu, Warszawie i Szczecinie, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, muzeach okręgowych w Koszalinie, Rzeszowie i Toruniu oraz w kolekcjach prywatnych.

Świat materialny oraz towarzyszący mu ładunek emocjonalny nieustannie inspirował D. Waberską. W pracy Pieśń o nocy artystka ukazała postać mężczyzny w szklanej kabinie, przed którym roztacza się fantazmatyczny pejzaż – mroczny, pełen ekspresji, a zarazem niezwykle fascynujący. Przywołując zapamiętane wcześniej sytuacje, stworzyła świat pełen subiektywnych przeżyć i doświadczeń, w którym scalone przestrzenie zewnętrzna i wewnętrzna tworzą wizję na granicy jawy i snu.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka

Bibliografia:
Malarstwo Danuty Waberskiej, katalog wystawy, Galeria Kordegarda, Warszawa 1976.
Muszyński Jan, Danuta Waberska, Zielona Góra 1984.
Rogozińska Renata, Danuta Waberska – studium, http://sacrumetdecorum.pl/bez-kategorii/szukajac-oblicza-droga-danuty-waberskiej-do-tworczosci-sakralnej/ (dostęp: 26.06.2021).

English

Danuta Waberska – Pieśń o nocy [Song of the Night]

The painting Pieśń o nocy by Danuta Waberska measures 170 by 120 cm. The artist depicted a male figure in a glass cabin, before whom a phantasmagorical landscape unfolds – dark, full of expression and at the same time extremely fascinating.

Born in 1943, Danuta Waberska is a painter and author of secular and sacred paintings. Her work grows out of the traditions of symbolism and expressionism. In her paintings, she often used the motif of a reflection in a windowpane or mirror, thus showing the isolation of the individual, situated in an undefined place and time. The protagonist of Waberska’s paintings was isolated, lonely and alienated, and seemed to be immersed in melancholy and contemplation.

After 1985 the artist dedicated herself to “serving the Church”, creating religious paintings depicting biblical scenes, saints and blesseds, among others. Her works are characterised by a classical painting technique and attention to the structure and composition of the depicted world.

Waberska’s works have been presented at solo and group exhibitions in Poland and abroad. She has received many awards for her work. The artist’s works are in museums in Poznań, Warsaw, Szczecin, Bydgoszcz, Koszalin, Rzeszów and Toruń, among others, as well as in private collections.

You can find out more about this work and the artist at filharmonia.bydgoszcz.pl 

Deutsch

Danuta Waberska – „Pieśń o nocy“ (Lied über die Nacht) 

Das Gemälde „Pieśń o nocy” (Lied der Nacht) von Danuta Waberska ist 170 x 120 cm groß. Die Künstlerin stellte die Figur eines Mannes in einer Glaskabine dar, vor der sich eine phantasmagorische Landschaft erstreckt – düster, ausdrucksstark und zugleich äußerst faszinierend.

Danuta Waberska ist eine Malerin, die Bilder mit weltlichen und sakralen Motiven schafft. Sie wurde 1943 geboren. Ihre Werke sind in der Tradition des Symbolismus und Expressionismus verwurzelt. In ihren Bildern verwendete sie häufig das Motiv der Reflexion in Glas oder Spiegeln, um die Einsamkeit des Individuums an einem unbestimmten Ort und zu einer unbestimmten Zeit darzustellen. Die Figur in Waberskas Gemälden war isoliert, einsam und entfremdet, sie schien in Melancholie und Nachdenklichkeit versunken zu sein.

Nach 1985 widmete sich die Künstlerin dem „Dienst an der Kirche”, indem sie religiöse Bilder malte, die unter anderem biblische Szenen, Heilige und Selige darstellten. Ihre Kunstwerke zeichnen sich durch klassische Maltechnik und Sorgfalt in Bezug auf Struktur und Komposition der dargestellten Welt aus.

Die Werke von Waberska wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen im In- und Ausland präsentiert. Sie hat für ihr Schaffen zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Die Werke der Künstlerin befinden sich unter anderem in Museen in Posen, Warschau, Stettin, Bydgoszcz, Koszalin, Rzeszów und Toruń sowie in Privatsammlungen.

Andrzej Dłużniewski (1939 Poznań – 2012 Warszawa), malarz, rysownik, grafik, fotograf, performer, autor instalacji, konceptualista, pisarz, poeta i pedagog. Studiował architekturę na Politechnice Wrocławskiej (1958–1960), następnie filozofię jako wolny słuchacz na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego (1960–1961). Edukację artystyczną odbył na Wydziale Rzeźby ASP w Warszawie (1962–1968) w pracowni prof. Mariana Wnuka oraz w Pracowni Projektowania Brył i Płaszczyzn prof. Oskara Hansena, uzyskując dyplom z zakresu rzeźby.

W 1970 podjął pracę pedagogiczną na macierzystej uczelni, wykładając na Wydziale Architektury Wnętrz, a w latach 1971–1973 pracował także w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi. W 1991 otrzymał tytuł profesora. W latach 1980–1991 wspólnie z żoną Emilią Małgorzatą w mieszkaniu-pracowni przy ul. Piwnej w Warszawie (Galeria Piwna 20/26) organizował niezależne spotkania artystów z Polski i zagranicy, odczyty i wystawy, m.in. prezentacje grupy Fluxus.

Uważany jest za jednego z najbardziej konsekwentnych artystów awangardowych, od lat 70. XX w. sytuujących się w nurcie konceptualizmu. W jego realizacjach warstwa intelektualna i filozoficzna była ważniejsza od strony formalnej i stylistycznej. W refleksyjnej twórczości sięgał po różnorodne media: słowo, rysunek, fotografię, tworzył obrazy i kolaże, budował paraprzedmioty, był autorem performansów, działań procesualnych, environmentów i instalacji przestrzennych. Wprowadzenie nietradycyjnych mediów oraz zainteresowania lingwistyczne wpłynęły na sytuowanie jego sztuki w kręgu konceptualizmu.

Od połowy lat 80. skupił się na badaniu relacji między znaczeniem słów a ich rodzajem gramatycznym w różnych językach, wprowadzając do kompozycji symboliczny, porządkujący kolor. Poszukiwania te odzwierciedlają m.in. obrazy „Łąka i śmierć” (1987), „Słońce” (1989), „Wojna, der Krieg” (1994) i „Ogród, der Garten” (1994). Są to linearne, akrylowe rysunki wykonane na surowym, niezagruntowanym płótnie. Różni je zakres wkomponowanego tekstu – „Słońce” i „Ogród” należą do obrazów tekstowych, natomiast w „Wojnie” dominuje narracja i figuratywność z niewielką liczbą dwujęzycznych słów.

Rok 1997 był w jego życiu przełomowy – w wyniku wypadku samochodowego utracił wzrok. Powrócił jednak do sztuk wizualnych, koncentrując się obok pisania tekstów na malarstwie. Od tego czasu powstawały obrazy wykonywane według jego koncepcji i wskazówek, realizowane przez żonę, syna Kajetana oraz Macieja Sawickiego – byłego studenta. W rysunku podejmował analogiczne problemy jak w malarstwie.

W latach 60. powstał cykl barwnych rysunków figuralnych „Igraszki” (1964). Do najwcześniejszych należy seria „Ikonogramy”, prezentowana na wystawie „55 ikonogramów” w Galerii Akumulatory w Poznaniu (1976). W latach 1985–1988 zrealizował zespół rysunków, których tematem jest góra, m.in. „Siódma góra”, „Góra 8”, „Góra 10-ta”, „Góra 12-ta”. Abstrakcyjne kompozycje tworzą stożkowate formy sugerujące tytułowe góry, wypełnione nierealnymi kształtami wykreślonymi falistą linią. Prace, o subtelnej kolorystyce, wykonane są w technikach mieszanych z użyciem tuszu, piórka, flamastra, kredki i atramentu.

Swoją twórczość prezentował na ponad 30 wystawach indywidualnych oraz licznych ekspozycjach zbiorowych, przede wszystkim w Warszawie. Jest laureatem Nagrody im. Katarzyny Kobro (2003) i Nagrody im. Jana Cybisa (2006). Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Zachęty w Warszawie oraz w kolekcjach zagranicznych.

Rysunek „Bez tytułu” z lat 80., mimo odmiennej tematyki i czarno-białej tonacji, wpisuje się w krąg rysunków konceptualnych utrzymanych w formule abstrakcyjnej. Łączy je kwestia tła, istotna w twórczości malarskiej artysty. Jak pisał Michał Jachuła: „W jego obrazach tło pozostawało najczęściej nienaruszone jako surowe płótno malarskie. Tylko tło jest metafizyczne. W moich obrazach ta szarość płótna to owa Otchłań, która fascynowała mnie jako małego chłopca na lekcjach religii. Wielka, pusta przestrzeń tablicy, na której katechetka w dolnym, lewym rogu umieszczała Niebo, Piekło i Czyściec, a resztę zostawiała Otchłani”.

Praca „Postęp w archeologii” to refleksja nad reliktami i pozostałościami cywilizacji, namysł nad tym, co zasługuje na utrwalenie i zachowanie dla kolejnych pokoleń. Użycie fragmentu winylowej płyty – zapisu z przeszłości – skłania do przemyśleń nad sposobami archiwalnego zapisu i jego trwałością.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i praca „Bez tytułu”), dr Agnieszka Wysocka (praca „Postęp w archeologii”).

Bibliografia:
Gorządek Ewa, „Andrzej Dłużniewski”, 2004/2012, [online], [dostęp: 10.04.2021].
Michał Jachuła o Andrzeju Dłużniewskim, [online], [dostęp: 8.05.2021].
„Piwna 20/26 Emilii i Andrzeja Dłużniewskich 1980–1993”, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Muzeum ASP i Autorzy, Warszawa 1994.
„Spacer z Andrzejem Dłużniewskim w stronę sztuki”, Muzeum Sztuki, Łódź 2005.

English

Andrzej Dłużniewski – Postęp w archeologii [Progress in Archaeology], 1986

The composition of cardboard and ebonite Postęp w archeologii by Andrzej Dłużniewski dates from 1986 and measures 50 by 69 cm. It is the artist’s reflection on relics and remnants of civilisation, a contemplation of what deserves to be preserved and kept for future generations.

Andrzej Dłużniewski (1939-2012) was a painter, draughtsman, printmaker, photographer, performance artist and creator of installations as well as a writer, poet and educator. He was associated with the Academy of Fine Arts in Warsaw and the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź. He is considered one of the most consistent avant-garde artists for whom the intellectual and philosophical layer of a work took precedence over formal or stylistic considerations. He worked with variety of media, employing words, drawing and photography; he created paintings and collages, built para-objects and was the author of performances and spatial installations.

A breakthrough year in the artist’s life and work was 1997, when he lost his sight as a result of a car accident. He nevertheless returned to visual arts and, alongside writing texts, he focused on painting. From that time onwards, paintings were created according to the artist’s instructions and executed by his wife and sons. He presented his work at over 30 solo exhibitions and participated in group exhibitions, primarily in Warsaw. He received many awards, and his works are in the collections of museums and galleries in Warsaw, Wrocław, Poznań, Łódź and Bydgoszcz as well as in collections abroad.  

Deutsch

Andrzej Dłużniewski – „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie), 1986

Die Komposition aus Pappe und Ebonit „Postęp w archeologii“ (Fortschritte in der Archäologie) von Andrzej Dłużniewski stammt aus dem Jahr 1986 und ist 50 x 69 cm groß. Hier reflektiert der Künstler über Relikte, Überreste der Zivilisation, und überlegt, was es wert ist, für nachfolgende Generationen festgehalten und bewahrt zu werden.

Andrzej Dłużniewski lebte von 1939 bis 2012. Er war Maler, Zeichner, Grafiker, Fotograf, Performer, Autor von Installationen sowie Schriftsteller, Dichter und Lehrer. Eine Zeit lang war er mit der Akademie der Bildenden Künste in Warschau und der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź verbunden. Er gilt als einer der konsequentesten avantgardistischen Künstler. In seinen Werken war die intellektuelle und philosophische Ebene wichtiger als die formale und stilistische. Andrzej Dłużniewski bediente sich verschiedener Medien, verwendete Worte, Zeichnungen und Fotografien, schuf Bilder und Collagen, baute Para-Objekte und war Autor von Performances und Rauminstallationen.

Im Leben und Schaffen des Künstlers war das Jahr 1997 ein entscheidendes Jahr, da er infolge eines Autounfalls sein Augenlicht verlor. Dennoch kehrte er zu den bildenden Künsten zurück und konzentrierte sich neben dem Schreiben von Texten auf die Malerei. Seitdem entstanden Gemälde, die nach den Anweisungen des Künstlers von seiner Frau und seinen Söhnen ausgeführt wurden. Zudem präsentierte er seine Werke in über 30 Einzelausstellungen und nahm an Gemeinschaftsausstellungen teil, vor allem in Warschau. Der Künstler wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, seine Werke befinden sich in den Sammlungen von Museen und Galerien in Warschau, Wrocław, Posen, Łódź, Bydgoszcz sowie in Sammlungen im Ausland.  

Krzysztof Cander (1936 Ostrów Wielkopolski – 2006 Bydgoszcz), malarz, grafik, projektant wnętrz i witraży, pedagog, związany z Grudziądzem, Bydgoszczą i Toruniem. Absolwent Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Poznaniu, studiował w PWSSP w Gdańsku (ob. ASP), m.in. w pracowni prof. Kazimierza Śramkiewicza, później w pracowni prof. Stanisława Borysowskiego. W 1963 uzyskał dyplom z wyróżnieniem. Zamieszkał w Grudziądzu, gdzie został asystentem Działu Sztuki w Muzeum i projektantem wnętrz. Po indywidualnej wystawie w gmachu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych przy ul. Rutkowskiego (ob. Chmielnej) w Warszawie (1969) rozpoczął współpracę z Galerią Sztuki Współczesnej Państwowego Przedsiębiorstwa Desa. Jego obrazy zostały zauważone za granicą, dzięki temu w 1974 skupił się na pracy twórczej.

W latach 70. podróżował do Berlina, Drezna, Lipska, Moskwy, Leningradu, Bukaresztu i Budapesztu. W 1978 zamieszkał w Bydgoszczy, a w 1981 został wykładowcą w Zakładzie Malarstwa na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, w 1998 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Od młodości inspirowała go twórczość dawnych malarzy flamandzkich, holenderskich i bizantyńskich, ze szczególnym uwzględnieniem ikonopisarstwa. Interesowała go również twórczość Tadeusza Makowskiego oraz kolegów z uczelni: Kiejstuta Bereźnickiego i Edmunda Niemczyka.

Już na początku lat 70. wypracował własny styl artystyczny, oparty na precyzyjnym rysunku i geometrycznie uporządkowanej kompozycji, zawierający ładunek emocjonalny dzięki użyciu symbolicznych form. Tworzone w technice tempery klasycznej, we wczesnym okresie na płótnie, potem konsekwentnie na desce, obrazy charakteryzowały się czystym kolorem. Artysta sam przygotowywał farby i werniksy. Malował sceny rodzajowe i pejzażowe, w późniejszych latach ulubionym tematem stała się martwa natura. Jedną z najważniejszych fascynacji, a zarazem inspiracji była dla artysty muzyka, zwłaszcza dzieła operowe (cykle prac do „Czarnej maski” Krzysztofa Pendereckiego czy „Aptekarza” Franza Josepha Haydna).

Krzysztof Cander był rzeczoznawcą malarstwa mianowanym przez ministra kultury i sztuki, odznaczony został Złotym Krzyżem Zasługi. Artysta wielokrotnie brał udział w wystawach i konkursach, m.in. Festiwalu Współczesnego Malarstwa Polskiego w Szczecinie (trzykrotnie nagrodzony), Bielskiej Jesieni – Złoty Medal i I Nagroda Ministra Kultury i Sztuki, konkursie Obraz Roku 1980 – I nagroda.

Dzieła artysty znajdują się m.in. w zbiorach muzealnych w Krakowie, Chorzowie, Ostrowie Wielkopolskim, ale przede wszystkim w kolekcjach w województwie kujawsko-pomorskim: w Muzeum Okręgowym w Toruniu, w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu, Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, w zbiorach Akademii Muzycznej i Opery Nova w Bydgoszczy oraz w kolekcjach prywatnych.

Obraz „Pożegnanie dnia” należy do cyklu kubizujących w formie pejzaży zimowych, które stanowią zapis miejskiego krajobrazu obserwowanego przez artystę z okna pracowni. Tę pracę, wraz z pozostałymi zimowymi pejzażami Krzysztofa Candera, tak opisała Marta Ipczyńska: Cechą wspólną wszystkich płócien jest także osobliwa synteza i eliminacja szczegółów, znamienna dla twórczości K. Candera. Uwagę zwraca doskonała konstrukcja obrazów. Opierając się na doświadczeniach kubizmu syntetycznego, artysta przekształcił rzeczywisty widok w barwną mozaikę zgeometryzowanych plam tworzących stereometryczne formy.

Wersja obrazu „Pożegnanie dnia” z kolekcji Filharmonii Pomorskiej powstała po kilku wcześniejszych próbach malarskich i wyróżnia się pod względem opracowania kolorystycznego. Użyto mocnych barw, tworzących rodzaj wielobarwnej mozaiki. Artysta często powtarzał ulubione motywy, doskonaląc warsztat, ale również poszukując idealnej formy ekspresji. Rzeczywistość zawarta w jego pracach pozostaje poza czasem, staje się formą poezji wizualnej opisującej stan ducha twórcy.

Wieloaspektowe zainteresowanie tematyką muzyczną, jak melodia wciąż interpretowana w różny sposób, wplatało się w twórczość K. Candera. W 1975 artysta otrzymał I i II nagrodę za prace prezentowane na wystawie „Temat muzyczny w malarstwie”, zorganizowanej we wnętrzach Filharmonii Pomorskiej. Prace Krzysztofa Candera znajdują się w Kolekcji Malarstwa FP – „Requiem dla Jana Sebastiana” (1966) oraz obrazy należące do cyklu „Cztery pory roku”: „Zima” (1981), „Wiosna” (1982), zob. „Malarstwo. Z kolekcji Filharmonii Pomorskiej”.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Ipczyńska Marta, „Pożegnanie Dnia”. Obraz Krzysztofa Candera z Pałacu Mostowskich, „Kurier Ostromecki”, 2015, nr 3, s. 39–40.
„Krzysztof Cander. Rytm świata. Malarstwo i rysunek”, wyb. i oprac. Jan Kaja, Jacek Soliński, Bydgoszcz 2007.
Strona internetowa poświęcona Krzysztofowi Canderowi, [online], [dostępny: http://krzysztofcander.eu/autor.html], [dostęp: 1.02.2021].

English

Krzysztof Cander – Pożegnanie dnia [Farewell to the Day], 1986

Krzysztof Cander’s painting Pożegnanie dnia dates from 1986 and measures 55 by 60 cm. It belongs to a cycle of winter landscapes with a Cubist-inflected form, recording the urban landscape observed by the artist from his studio window.

Krzysztof Cander (1936-2006) was a painter, printmaker, interior and stained-glass designer and also a teacher associated with Grudziądz, Bydgoszcz and Toruń.

His paintings attracted attention abroad; he travelled to Berlin, Dresden, Leipzig, Moscow, Leningrad, Bucharest and Budapest. In 1978 he settled in Bydgoszcz, and three years later he became a lecturer at the Faculty of Fine Arts of the Nicolaus Copernicus University in Toruń, where he obtained the title of professor.

He developed his own artistic style rooted in precise drawing and geometrically ordered composition, and containing an emotional charge through the use of symbolic forms. The artist painted genre and landscape scenes; in later years, still life became his favourite subject. One of the most important fascinations and inspirations for the artist was music, especially operatic works.

Krzysztof Cander was a painting expert appointed by the Minister of Culture and Art, and he received numerous awards for his work. His works are held in museum collections in Kraków, Chorzów and Ostrów Wielkopolski, among others, but primarily in collections in the Kujawsko-Pomorskie Province – in museums and galleries of Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz and Włocławek and in private collections.

In 1975 the artist received the 1^st and 2^nd prizes for works presented at the exhibition The Theme of Music in Painting, organised in the interiors of the Pomeranian Philharmonic.

Deutsch

Krzysztof Cander – „Pożegnanie dnia“ (Abschied vom Tag), 1986

Das Gemälde von Krzysztof Cander mit dem Titel „Pożegnanie dnia (Abschied vom Tag) stammt aus dem Jahr 1986 und ist 55 x 60 cm groß.

Das Werk gehört zu einer Reihe kubistischer Winterlandschaften, die eine Aufzeichnung der städtischen Landschaft darstellen, wie sie der Künstler vom Fenster seines Ateliers aus beobachtet hat.

Krzysztof Cander lebte von 1936 bis 2006. Er war Maler, Grafiker, Innenarchitekt und Glasmaler sowie Lehrer und stand in Verbindung mit Grudziądz, Bydgoszcz und Toruń.

Seine Bilder wurden im Ausland wahrgenommen, und er reiste nach Berlin, Dresden, Leipzig, Moskau, Leningrad, Bukarest und Budapest. Im Jahr 1978 ließ er sich in Bydgoszcz nieder und wurde drei Jahre später Dozent an der Fakultät für Bildende Künste der Nikolaus-Kopernikus-Universität in Toruń, wo er den Titel eines Professors erlangte.

Durch den Einsatz symbolischer Formen entwickelte er einen eigenen künstlerischen Stil, der auf präzisen Zeichnungen und geometrisch geordneten Kompositionen basiert und eine emotionale Ladung beinhaltet. Der Künstler malte Genreszenen und Landschaften, in späteren Jahren wurde das Stillleben zu seinem bevorzugten Thema. Eine seiner wichtigsten Faszinationen und gleichzeitig Inspirationsquellen war für den Künstler die Musik, insbesondere Opernwerke.

Krzysztof Cander war ein vom Minister für Kultur und Kunst ernannter Kunstsachverständiger und erhielt für sein Schaffen zahlreiche Auszeichnungen. Seine Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen der Museen in Krakau, Chorzów und Ostrów Wielkopolski, vor allem jedoch in den Sammlungen der Woiwodschaft Kujawien-Pommern: in Museen und Galerien in Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Włocławek und in Privatsammlungen. Im Jahr 1975 erhielt der Künstler den ersten und zweiten Preis für seine Werke, die in der Ausstellung „Musikalisches Thema in der Malerei” in der Pommerschen Philharmonie präsentiert wurden

Stanisław Teisseyre (1905 Lwów – 1988 Poznań), malarz, scenograf, autor publikacji o sztuce współczesnej i pedagog. Edukację artystyczną rozpoczął studiami w tzw. Grupie Rysunkowej Wydziału Ogólnego Politechniki we Lwowie (1928–1932). W latach 1931–1933 był asystentem Jana Henryka Rosena. We wczesnej twórczości, ujawniającej skłonności do nadrealizmu i metafory, widoczne są wpływy awangardowej lwowskiej grupy Artes. W 1936 otrzymał trzymiesięczne stypendium Fundacji Kultury Narodowej na wyjazd do Paryża, a rok później odbył podróż artystyczną do Włoch, zbliżając się do nurtu kolorystycznego.

W dwudziestoleciu międzywojennym angażował się w tworzenie związków artystycznych – był założycielem Związku Zawodowego Lwowskich Artystów Plastyków (1934), należał do Związku Radzieckich Artystów Plastyków (1939–1941), współzakładał Związek Polskich Artystów Plastyków w Lublinie (1944). Po II wojnie światowej był rektorem PWSSP (ob. Uniwersytet Artystyczny) w Poznaniu (1947–1950, 1965), prorektorem (1950) i rektorem PWSSP (ob. ASP) w Gdańsku (1951–1962) oraz dziekanem Wydziału Malarstwa (1962–1965). W gdańskiej uczelni prowadził Pracownię Malarstwa (1952–1965). Pełnił także funkcje społeczne i państwowe: był posłem na Sejm PRL (1952–1956), członkiem Komitetu do spraw UNESCO (od 1964), delegatem Polski na kongresach Międzynarodowego Stowarzyszenia Sztuk Plastycznych (od 1957), komisarzem polskich wystaw na Biennale de Paris (1959, 1969) i La Biennale di Venezia (1960, 1962).

Mimo licznych obowiązków nie zaniedbywał twórczości artystycznej. Realizował malarstwo ścienne (Sąd Ostateczny, 1948, kościół pw. św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu) oraz zajmował się renowacją i dekoracją malarską gdańskich kamienic przy Drodze Królewskiej na Długim Targu. W okresie socrealizmu był współtwórcą szkoły sopockiej i współautorem monumentalnego obrazu Manifestacja 1-majowa 1905 (1951). W tym czasie malował kompozycje zgodne z obowiązującą doktryną – sceny o tematyce pokojowej, obrazy z życia wsi (Pomoc wojska przy żniwach, 1951) oraz przedstawienia pracy w zakładach i fabrykach.

W drugiej połowie lat 50. i w latach 60. XX wieku w jego twórczości zaczął dominować pejzaż, inspirowany podróżami do Włoch, Francji, Grecji i Jugosławii. Powstawały niemal abstrakcyjne krajobrazy morskie, takie jak Wybrzeże greckie (lata 60.), Zima sopocka II (1960), Przylądek Sunion (1970), a także uproszczone kompozycje realistyczne, m.in. Domy na Santorini oraz Na Cykladach dnieje (1984). Z czasem pejzaże marynistyczne stały się pretekstem do podejmowania wątków metaforycznych. W całej twórczości Teisseyre’a, od wczesnych Otwartych drzwi (1939) po cykl Ziemia (1968–1975), obecne są elementy surrealizmu i poetyckiej metafory, stanowiące refleksję nad przemijaniem świata wartości i rzeczywistości.

Debiutował na Wystawie zbiorowej malarstwa we Lwowie (1926), gdzie odbyły się także jego wystawy indywidualne (1935, 1937). Uczestniczył w Ogólnopolskich Wystawach Plastyki w Warszawie (1950–1954), kolejnych edycjach Festiwalu Polskiego Malarstwa w Szczecinie (1962, 1968, 1972, 1978, 1980) oraz w licznych wystawach sztuki polskiej za granicą. Otrzymał Nagrodę Państwową III stopnia (1952), Krzyż Oficerski Odrodzenia Polski (1954), Nagrodę Plastyczną Przewodniczącego MRN w Gdańsku (1958), Odznakę „Za Zasługi dla Gdańska” (1960), Nagrodę Okręgu ZPAP Gdańsk (1963) oraz Grand Prix na International d’Art Contemporain de la Principauté de Monaco w Monte Carlo (1964). Jego prace znajdują się w Muzeach Narodowych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Kielcach, Wrocławiu i Szczecinie oraz w muzeach okręgowych m.in. w Bydgoszczy, Chełmie i Nysie.

Obok malarstwa olejnego tworzył akwarele, gwasze oraz rysunki – zarówno ukończone, jak i szkicowe, o charakterze impresji. Niewielka akwarela Nabrzeże w Cadaques stanowi impresyjny zapis widoku nadmorskiego miasteczka na wybrzeżu Costa Brava w Katalonii. Artysta przedstawił kanał z kamiennym mostkiem i rozległą zatoką, wprowadzając sceny rodzajowe z grupami spacerujących ludzi. Ograniczoną paletą barw – błękitem, zielenią i brązem – oraz subtelnym wykorzystaniem koloru papieru oddał klimat śródziemnomorskiej miejscowości.

W obrazie Przedświt ukazał widok z okna na hiszpańskie Cadaqués. Przedstawienie wschodzącego słońca jest szczere i bezpośrednie, a zarazem sugestywne. Pozornie zwykła scena staje się pretekstem do operowania kolorem i oddania atmosfery śródziemnomorskiego pejzażu. Wąska paleta barw i subtelne przejścia tonalne budują nastrój cichego, sennego poranka, w którym pierwsze promienie słońca wydobywają z mroku nadmorski motyw.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i akwarela „Nabrzeże w Cadaques”), Monika Leśniak-Skocka (obraz „Przedświt”).

Bibliografia:
„Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku 1945–2005. Tradycja i współczesność. 60 lat ASP w Gdańsku” [katalog wystawy], red. Wojciech Zmorzyński, Gdańsk 2005.
Hildebrandt Wojciech, „Stanisław Teisseyre… z niepamięci”, z cyklu MDM – Mieszkanie Dom Miasto, 24 X 2018, [online], [dostęp: 18.04.2021].
„Stanisław Teisseyre 1906–1978. Twórcy i założyciele szkoły sopockiej”, red. Andrzej Zagrobelny, Muzeum Sopotu, Sopot 2017.
„Stanisław Teisseyre. Malarstwo”, oprac. Irena Modarska, Maria Dąbrowska, Teresa Kostyrko, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1975.

English

Stanisław Teisseyre – Przedświt [Predawn], 1987

The painting Przedświt by Stanisław Teisseyre dates from 1987 and measures 116 by 89 cm. In it, the artist depicted the view from a window onto the Spanish town of Cadaqués. This seemingly ordinary scene becomes a pretext for savouring colour and conveying the atmosphere of the Mediterranean landscape.

Stanisław Teisseyre (1905-1988) was a painter, scenographer, author of publications on contemporary art and educator. After the Second World War, he became associated with the State Tertiary Schools of Fine Arts (PWSSP) in Poznań and Gdańsk; at both institutions, he served as rector, among other roles. Alongside his pedagogical and artistic duties, he held social and state positions; he was a member of the Sejm of the Polish People’s Republic, a member of the National Commission for UNESCO, a Polish delegate to the congresses of the International Association of Art and the commissioner of Polish exhibitions in Paris and Venice.

The artist created works in the field of mural painting as well as renovation and painterly decoration of Gdańsk tenement houses. His painting featured landscapes inspired by his travels to Italy, France, Greece and Yugoslavia, as well as metaphorical themes, among other things.

Stanisław Teisseyre debuted at a group painting exhibition in Lviv, where his two solo exhibitions were also held. He participated in Polish national exhibitions in Warsaw and Szczecin and in numerous exhibitions of Polish art abroad. The artist won many awards for his work. His artworks can be found in museums in Kraków, Warsaw, Poznań, Kielce, Wrocław, Szczecin, Bydgoszcz, Chełm and Nysa.  

Deutsch

Stanisław Teisseyre – Przedświt (Morgengrauen), 1987

Das Gemälde Przedświt (Morgengrauen) von Stanisław Teisseyre stammt aus dem Jahr 1987 und ist 116 x 89 cm groß. Der Künstler hat hier den Blick aus dem Fenster auf die spanische Stadt Cadaqués dargestellt. Diese scheinbar gewöhnliche Szene dient als Anlass, die Farben und die Atmosphäre der mediterranen Landschaft zu genießen.

Stanisław Teisseyre lebte von 1905 bis 1988. Er war Maler, Bühnenbildner, Autor von Publikationen über zeitgenössische Kunst und Pädagoge. Nach dem Zweiten Weltkrieg war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Posen und Gdańsk tätig, an beiden Hochschulen war er unter anderem Rektor. Neben seinen pädagogischen und künstlerischen Aufgaben bekleidete er auch gesellschaftliche und staatliche Ämter; er war Abgeordneter des Sejm der Volksrepublik Polen, Mitglied des UNESCO-Komitees, polnischer Delegierter bei Kongressen der Internationalen Vereinigung der Bildenden Künste und Kommissar polnischer Ausstellungen in Paris und Venedig.

Der Künstler schuf Werke im Bereich Wandmalerei sowie Renovierung und malerische Dekoration von Mietshäusern in Gdańsk. In seinen Gemälden tauchten unter anderem Landschaften auf, die von seinen Reisen nach Italien, Frankreich, Griechenland und Jugoslawien inspiriert waren, sowie metaphorische Motive.

Sein Debüt als Künstler feierte Stanisław Teisseyre bei einer Gemeinschaftsausstellung in Lemberg, wo auch zwei Einzelausstellungen von ihm stattfanden. Er nahm an nationalen Ausstellungen in Warschau und Stettin sowie an zahlreichen Ausstellungen polnischer Kunst im Ausland teil. Für sein Schaffen wurde der Künstler mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet. Seine Werke sind in Museen in Krakau, Warschau, Posen, Kielce, Wrocław, Stettin, Bydgoszcz, Chełm und Nysa zu finden.  

Mieczysław Wejman (1912, Brdów – 1997, Kraków), grafik, malarz i rysownik, pedagog. Studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (1933–1936). W roku akademickim 1936/1937 uczęszczał do krakowskiej ASP, do Szkoły Ogólnej Rysunków prof. Władysława Jarockiego. Edukację artystyczną kontynuował w warszawskiej ASP (1937–1939, 1945–1946), uzyskując dyplom z zakresu malarstwa w pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Mieczysława Kotarbińskiego. Od 1946 roku pracował jako pedagog w krakowskiej ASP, na stanowisku profesora (1951–1972), pełniąc funkcje m.in. rektora (1949–1950, 1952–1954, 1967–1972), kierownika Katedry Grafiki Artystycznej (1956–1982) oraz dziekana Wydziału Grafiki (1964–1967). Należał do grona inicjatorów i współtwórców Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie. Był członkiem krakowskiej grupy 9 grafików (1947–1960).

M. Wejman w zakresie grafiki warsztatowej początkowo uprawiał akwafortę i drzeworyt, a następnie linoryt, także barwny, by później poświęcić się technikom metalowym, wśród których dominowała akwaforta w wersji czarno-białej, często łączona z akwatintą i odpryskiem. Prace graficzne chętnie ujmował w cykle, m.in. Tańczący I–IX (1944, akwaforta, akwatinta), Księżyce (1948, drzeworyt), Ptaki (1948, drzeworyt), Skrzydlaci (1958, akwaforta, akwatinta), seria Olimpijska (1956), Śpiące (1958, akwatinta), Sędziowie (1958, akwatinta), Zasłony (1962), Rowerzysta (1964–1970, akwaforta, akwatinta, odprysk) oraz Ping-Pong (1984–1986, akwaforta, akwatinta). W technice czystej akwatinty wykonał m.in. ryciny Nocą (1958), Jeden (1958) i Tryptyk (1971), w akwatincie barwnej z odpryskiem – Na morzu (1961) i Tankowiec (1961), a w akwatincie barwnej – Dyskurs (1963). W zakresie technik metalowych często łączył akwafortę z akwatintą i odpryskiem.

Wczesne drzeworyty z drugiej połowy lat 40. XX wieku, takie jak Smuga cienia, Odlot ptaków, Kruki, Narada oraz cykl Księżyce, zawierają cechy obecne w całej twórczości M. Wejmana, niezależnie od stosowanej techniki i zmian języka formalnego. Należą do nich figuratywność, sporadycznie porzucana na rzecz scen nieprzedstawieniowych, ekspresja przekazu oraz metaforyczne przesłanie. W latach 50. nastąpiła krystalizacja jego postawy artystycznej, widoczna zwłaszcza w serii pojedynczych rycin wykonanych w technice akwaforty z akwatintą w 1958 roku, takich jak Śpiące, Sędziowie, Skrzydlaci, Oczekiwanie i Ucieczka. Wielofiguralne sceny wypełniają uproszczone, zgeometryzowane sylwetki ludzi, wyłaniające się z czerni niedookreślonego tła.

Krótkim powrotem do techniki wypukłodruku były linoryty powstające w latach 60., czarno-białe, niekiedy wzbogacone barwnymi akcentami. Wówczas powstały silnie odrealnione prace o sugestii figuratywności, takie jak Rozmowa, Dyskusja i Przeczucie, oraz abstrakcyjny cykl Zasłony. M. Wejman uważany jest za inicjatora nurtu grafiki metaforycznej, charakterystycznego dla krakowskiej szkoły grafiki. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł graficznych jest cykl Rowerzysta, wyróżniony I nagrodą na I Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie oraz Nagrodą Państwową I stopnia (1966). W późnym etapie twórczości artysta realizował rozbudowany cykl malarski Pomniki (1975–1977) oraz malował martwe natury w technice pastelu.

M. Wejman uczestniczył w licznych wystawach zbiorowych i konkursach graficznych, m.in. w Sofii, Wenecji, Trieście, Mediolanie, Oslo, Weronie, Sztokholmie, Pradze, Awinionie, Tel Awiwie, Dortmundzie, Vancouver, Barcelonie i Essen. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. nagrody zakupu na IV Mednarodna Grafična Razstava w Lublanie (1961), nagród równorzędnej i specjalnej na I i II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1966, 1968) oraz II nagrody na II Międzynarodowym Biennale Sport w Sztuce w Madrycie (1969). Za wybitne osiągnięcia otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność pedagogiczną (1964) oraz Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1969). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Poznaniu, w licznych muzeach okręgowych oraz w zbiorach prywatnych.

Grafika Muzykanci wpisuje się w ważny zespół prac z 1958 roku, kiedy artysta skupił się na technikach wklęsłodruku, balansując w warstwie obrazowania między rzeczywistością a abstrakcją. Grupa rycin o podtekście metaforycznym poprzedza najwybitniejsze dzieło M. Wejmana – rozpoczęty kilka lat później cykl Rowerzysta. Grafika Muzykanci została po raz pierwszy zaprezentowana na II Ogólnopolskiej Wystawie Grafiki Artystycznej i Rysunku w Zachęcie w 1959 roku.

Cykl Rowerzysta uznany został przez krytyków za dzieło, które zapoczątkowało nurt grafiki metaforycznej, wyróżniający krakowską szkołę grafiki. Tworzy go 27 akwafort powstałych w latach 1964–1970, uzupełnionych zespołem kilkudziesięciu rysunków przygotowawczych. Tytułowym bohaterem wszystkich plansz jest rowerzysta, który uległ wypadkowi; wokół niego w kolejnych przedstawieniach zmienia się sceneria i uczestnicy wydarzeń. M. Wejman podkreślał, że bohaterem cyklu jest współczesny, osamotniony człowiek, a całość stanowi opowieść o losach jednostki poddanej maszynerii świata nasyconego obezwładniającą mnogością ludzi i przedmiotów.

Autoportret wpisuje się w opowieść o zmaganiach człowieka z lękami i słabościami. Obraz jest prosty i szczery w sposobie obrazowania, a zarazem pełen dysonansów. Artysta operuje realistyczną formą, osadzając motyw we współczesnych realiach. Budując metaforyczne znaczenia, konfrontuje jednostkę ze zbiorowością, tworząc kompozycje nasycone aluzyjnymi treściami, skłaniającymi odbiorcę do refleksji.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram, grafika Muzykanci, grafiki z cyklu Rowerzysta), Monika Leśniak-Skocka (obraz Autoportret)

Bibliografia:
Grafika polska 1950–2000. Laureaci wystaw międzynarodowych, opracowanie zbiorowe, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003.
Grafika ze zbiorów krakowskiej ASP 1946–2006, katalog wystawy, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2006.
Mieczysław Wejman, Rowerzysta. Akwaforty i szkice z lat 1957–1971, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków 2006.
Scheiwiller Alina i Vanni, Kolekcja współczesnej grafiki krakowskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2001.
Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, opracowanie i redakcja naukowa Barbara Chojnacka, Bydgoszcz 2012.

English

Mieczysław Wejman – Rowerzysta III [The Cyclist III], 1964

The print Rowerzysta III dates from 1964 and measures 29.5 by 28.5 cm. The cycle of the same title, Rowerzysta [The Cyclist], was recognised by critics as the work that initiated the metaphorical print movement, which distinguishes the Kraków school of printmaking. The cycle consists of 27 etchings, and its iconographic layer is supplemented by a set of several dozen preparatory drawings. The titular protagonist of all the plates is a cyclist who has had an accident and around whom the scenery and participants of the event change in subsequent depictions. In his statements about the cycle, Wejman emphasised that its protagonist is the contemporary, isolated man and the cycle is a story about the fate of an individual subjected to the machinery of the modern world, saturated with a multitude of people and objects.

Mieczysław Wejman (1912-1997) was a printmaker, painter, draughtsman and educator. He worked at the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Kraków and was one of the initiators and co-creators of the International Print Biennial in Kraków.

In the field of studio printmaking, Wejman initially practised etching and woodcut and then linocut, later dedicating himself to metal techniques. He is considered the initiator of the metaphorical print movement characteristic of the “Kraków school of printmaking”. The Rowerzysta cycle, which has won many awards, is one of the artist’s most outstanding print works. In the late stage of his career, the artist created an extensive painting cycle Pomniki [Monuments] and painted still lives in the pastel technique.

Mieczysław Wejman participated in group exhibitions and printmaking competitions in Sofia, Venice, Milan, Oslo, Stockholm, Prague, Avignon, Tel Aviv, Dortmund and Barcelona, among others. He is the recipient of numerous awards and distinctions. The artist’s works are held in the collections of museums in Kraków, Warsaw and Poznań, among others, as well as in private collections.  

Deutsch

Mieczysław Wejman – „Rowerzysta III“ (Radfahrer), 1964

Die Grafik „Rowerzysta III” (Radfahrer III) stammt aus dem Jahr 1964 und ist 29,5 x 28,5 cm groß. Die gleichnamige Werkreihe wurde von Kritikern als das Werk angesehen, das den metaphorischen Grafikstil begründete, der die Krakauer Grafikschule auszeichnet. Die Reihe umfasst 27 Radierungen, deren ikonografische Ebene durch mehrere Vorzeichnungen ergänzt wird. Der Titelheld aller Bilder ist ein Radfahrer, der einen Unfall hatte. Um ihn herum ändern sich in den folgenden Darstellungen die Kulisse und die Beteiligten des Ereignisses. In seinen Äußerungen zu dieser Reihe betonte Wejman, dass deren Protagonist ein moderner, einsamer Mensch sei und dass die Reihe eine Geschichte über das Schicksal eines Individuums erzähle, das der Maschinerie der modernen Welt unterworfen ist, die von einer Vielzahl von Menschen und Gegenständen geprägt ist.

Mieczysław Wejman lebte von 1912 bis 1997. Er war Grafiker, Maler, Zeichner und Pädagoge. Darüber hinaus war er an der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Krakau tätig und gehörte zu den Initiatoren und Mitbegründern der Internationalen Grafikbiennale in Krakau.

Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigte sich Wejman zunächst mit Radierung und Holzschnitt, anschließend mit Linolschnitt und widmete sich später den Metalltechniken. Er gilt als Begründer der metaphorischen Grafik, die für die „Krakauer Grafikschule” charakteristisch ist. Die mehrfach ausgezeichnete Werkreihe „Der Radfahrer” ist eines der herausragendsten grafischen Werke des Künstlers. In seiner späteren Schaffensphase schuf der Künstler die umfangreiche Gemäldeserie „Pomniki” (Denkmäler) und malte Stillleben in Pastelltechnik. 

Mieczysław Wejman nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben unter anderem in Sofia, Venedig, Mailand, Oslo, Stockholm, Prag, Avignon, Tel Aviv, Dortmund und Barcelona teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Die Werke des Künstlers befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Krakau, Warschau und Posen sowie in Privatsammlungen.