Stanisław Fijałkowski (1922 Zdołbunów [ob. Ukraina] – 2020 Łódź), malarz, grafik, teoretyk sztuki i pedagog. Edukację artystyczną podjął w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi (1946–1951), gdzie był uczniem Władysława Strzemińskiego i Stefana Wegnera. Grafikę studiował pod kierunkiem Ludwika Tyrowicza, który był opiekunem jego dyplomu. Życie zawodowo-artystyczne związał z macierzystą uczelnią (1947–1993), od 1983 pracując na stanowisku profesora. Gościnnie wykładał w Mons (1978, 1982), Marburgu (1990) oraz w Gießen (1989/1990). Był członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

S. Fijałkowski, wspólnie z Lechem Kunką, Antonim Starczewskim i Stefanem Krygierem, należał do kręgu łódzkich awangardzistów skupionych wokół idei W. Strzemińskiego. Na krystalizację postawy twórczej S. Fijałkowskiego – co podkreślał sam artysta – wpłynęła sztuka Wassilego Kandinskiego i Pieta Mondriana, zainteresowania surrealizmem oraz teoria unizmu W. Strzemińskiego. Twórca stopniowo odchodził od dosłownej, aluzyjnej formy narzucającej odbiorcy interpretację, pozostawiając dowolność w odczytywaniu przekazu.

Od połowy lat 60. forma w obrazach i grafikach stawała się coraz bardziej oszczędna, a tym samym niedopowiedziana. Powstawały obrazy budowane na prostej zasadzie – na jednolitym kolorystycznie tle artysta rozmieszczał formy przypominające figury geometryczne (koła, formy elipsoidalne, diagonalne linie) o złagodzonych krawędziach, wpływające na odczucie poetyckiego nastroju. W tym kręgu sytuują się m.in. prace: Obraz dla mojej żony (1969), Skrzydła (1970) i Autostrada XIII (1974).

S. Fijałkowski zawężał kolorystykę swoich płócien, często stosując barwy ściszone, chłodne. Pozorna monotonia formy i kolorystyki nie pozbawiała prac malarskich szczególnego napięcia, przez co zyskiwały one intrygującą tajemniczość, zapraszając do dialogu i kontemplacji, jak cykle abstrakcyjnych kompozycji, np. Wąwozy, Wariacje na temat liczby cztery i Studia talmudyczne (od 1968). Ascetyczna twórczość S. Fijałkowskiego, będąca wynikiem poszukiwania harmonii, urzeka – według Małgorzaty Kitowskiej-Łysiak – skupieniem wynikającym z umiejętnego harmonizowania postawy emocjonalnej z intelektualną, intuicji ze świadomością oraz ekspresji intelektualnej z treściami powszechnymi.

Od lat 60. twórca zainteresował się głębiej grafiką artystyczną, w obrębie której uprawiał drzeworyt i linoryt, w mniejszym stopniu litografię. W grafice, podobnie jak w malarstwie, powstawały kompozycje abstrakcyjne z odniesieniami do przedmiotowości, o wymowie metaforycznej. W malarstwie, grafice i rysunku artysta podejmował te same wątki tematyczne.

Swoją twórczość S. Fijałkowski prezentował na ponad 500 wystawach i konkursach w Polsce i za granicą. Reprezentował Polskę na 10ª Bienal de São Paulo (1969) oraz na XXXVI La Biennale di Venezia (1972). Był laureatem licznych nagród, m.in. nagrody specjalnej na II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1968), medalu honorowego i nagrody-zakupu na III Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1970), nagrody regulaminowej na XII Mostra Internazionale di Bianco e Nero w Lugano (1972), II nagrody na Internationale Grafik Biennale we Frechen (1978), II nagrody na Biennale der Europäischen Graphik w Heidelbergu (1979) oraz Grand Prix na Internationale Triennale des künstlerischen Hochdrucks (Xylon) w Winterthur (1994).

Artysta został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2013). Dzieła S. Fijałkowskiego znajdują się w kolekcjach publicznych i zbiorach prywatnych w Polsce i za granicą, m.in. w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Gallery w Londynie, McGrew Hill Collection w Nowym Jorku oraz Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu.

Abstrakcyjny, graficzno-malarski cykl Studia talmudyczne powstał w reakcji
na antysemicką nagonkę w 1968. W pracach tych zawarł odniesienia
numerologiczne i zakamuflowane interpretacje Świętej Księgi, wspominając
podczas rozmowy z Moniką Małkowską: Jestem chrześcijaninem, lecz nie zapominam,
że źródła mojej religii są w judaizmie. Kiedy komunistyczny rząd skazywał
patriotów pochodzenia żydowskiego na emigrację, czułem się w obowiązku
o tym przypomnieć.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Folga-Januszewska Dorota, Trzy światy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020, s. 18–19.
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, red. Krystyna Kulig-Janarek, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003,
s. 90–91, 232.
Kitowska-Łysiak Małgorzata, Stanisław Fijałkowski, 2001, uzup. 2020, [online], dostęp: 23.07.2021.
Małkowska Monika, Z głowy do głowy, [online], dostęp: 23.07.2021.

English

Stanisław Fijałkowski – XVII Studia talmudyczne [Talmudic Studies No. 17], 1979

The print XVII Studia talmudyczne by Stanisław Fijałkowski dates from 1979 and measures 43.8 by 33 cm – composition and 64 by 46 cm – paper. The abstract print and painting cycle Studia talmudyczne [Talmudic Studies] was created in reaction to the anti-Semitic campaign of 1968. In these works, the artist included numerological references and camouflaged interpretations of the Holy Book. As he said: “I am a Christian, but I do not forget that the sources of my religion are in Judaism. When the communist government sentenced patriots of Jewish origin to emigration, I felt obliged to remind people of this”.

Stanisław Fijałkowski (1922-2020) was a painter, printmaker, art theorist and educator. He tied his professional and artistic life to the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź and also lectured in Mons, Marburg and Gießen. He was a member of the Xylon International Society of Wood Engravers in Switzerland. He belonged to the circle of Łódź avant-garde artists. From the mid-1960s, form in his paintings and prints became increasingly restrained and thus understated. He created paintings built on a simple principle – on a uniformly coloured background, the artist arranged forms resembling geometric figures with softened edges, which evoked the feeling of a poetic mood. He then became more deeply interested in fine art printmaking, within which he practised woodcut and linocut and, to a lesser extent, lithography.

The artist presented his work at over 500 exhibitions and competitions in Poland and abroad. He won many awards. Fijałkowski’s works are held in public and private collections in Poland and internationally, inter alia in Moscow, New York, London and Vienna. 

Deutsch

Stanisław Fijałkowski – „XVII Studia talmudyczne“ (XVII Talmudische Studien), 1979

Die Grafik „XVII Studia talmudyczne” (XVII Talmudstudien) von Stanisław Fijałkowski stammt aus dem Jahr 1979 und ist 43,8 x 33 cm groß (Komposition) bzw. 64 x 46 cm groß (Papier). Die abstrakte, grafisch-malerische Reihe „Talmudstudien” entstand als Reaktion auf die antisemitische Hetzkampagne im Jahr 1968. In seinen Werken hat der Künstler numerologische Bezüge und verschlüsselte Interpretationen der Heiligen Schrift verarbeitet. So sagte er: „Ich bin Christ, aber ich vergesse nicht, dass die Wurzeln meiner Religion im Judentum liegen.  Als die kommunistische Regierung Patrioten jüdischer Herkunft zur Emigration verurteilte, sah ich es als meine Pflicht an, daran zu erinnern.“

Stanisław Fijałkowski lebte von 1922 bis 2020. Er war Maler, Grafiker, Kunsttheoretiker und Lehrer. Seine berufliche und künstlerische Laufbahn verband er mit der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź. Darüber hinaus lehrte er in Mons, Marburg und Gießen. Er war Mitglied der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon in der Schweiz. Außerdem gehörte er zum Kreis der Avantgardisten aus Łódź. Seit Mitte der 1960er Jahre wird die Form in seinen Gemälden und Grafiken immer sparsamer und damit auch zurückhaltender. So entstehen Bilder, die auf einem einfachen Prinzip beruhen: Auf einem farblich einheitlichen Hintergrund platziert der Künstler Formen, die an geometrische Figuren mit abgerundeten Kanten erinnern und eine poetische Stimmung erzeugen. Anschließend vertiefte er sich in die grafische Kunst,  wo er sich mit Holzschnitt und Linolschnitt und in geringerem Maße auch mit Lithografie beschäftigte.

Der Künstler präsentierte seine Werke auf über 500 Ausstellungen und Wettbewerben in Polen und im Ausland. Er hat zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Fijałkowskis Werke befinden sich in öffentlichen und privaten Sammlungen in Polen und im Ausland, unter anderem in Moskau, New York, London und Wien. 

Marek Jaromski (1953 Kutno), grafik, malarz, rysownik, rzeźbiarz, autor instalacji i działań artystycznych oraz audycji radiowych i telewizyjnych. Studiował w warszawskiej ASP w Pracowni Technik Drzeworytniczych pod kierunkiem prof. Haliny Chrostowskiej, aneks z malarstwa zrealizował u prof. Eugeniusza Markowskiego, uzyskując dyplom z wyróżnieniem (1980). Po studiach przez krótki czas był asystentem w macierzystej uczelni. Jest współtwórcą i członkiem grupy Warsztat, założonej z Andrzejem Kaliną i Andrzejem Dworakowskim (1976). Przez wiele lat pracował w Radiu Plus Warszawa (wcześniej Radio Józef), prowadząc autorskie audycje, m.in. Chodzę po ziemi, Wniebogłosy i Eteryczna akademia sztuki.

M. Jaromski tworzy prace na pograniczu różnych dyscyplin sztuki – grafiki, rysunku, malarstwa i rzeźby, niepoddające się jednoznacznej klasyfikacji. Punktem wyjścia do obecnych realizacji artystycznych był tradycyjny linoryt i drzeworyt, a także techniki metalowe, podejmowane przez twórcę we wczesnym etapie twórczości. Już w latach 80. XX wieku prace graficzne, często składane z kilku warstw papieru i bibułki, bardziej przypominały reliefy, z przebijającymi się na wpół abstrakcyjnymi formami i sylwetkami, a tematykę grafik sugerowały tytuły. Pod wpływem podróży do Japonii artysta zainteresował się papierowym podłożem, własnoręcznie produkując papier, który stał się istotnym materiałem wpływającym na formę wielu realizacji. W latach 80. opracował autorską metodę unikatowego linorytu odbijanego na wytwarzanych papierach. Kolejny etap eksperymentowania w dziedzinie grafiki stanowiły prace, które przybrały formę reliefów w masie papierowej.

W twórczości M. Jaromskiego warsztat graficzny zaczął odgrywać coraz większą rolę, wpływając na nowatorskie, nietypowe rozwiązania. Artysta nie poprzestał na poszukiwaniu w obrębie odbitki i podłoża, zainteresował się samą matrycą, która z czasem przestała pełnić tradycyjną rolę nośnika, a stała się samodzielnym obiektem artystycznym. M. Jaromski ingeruje w proces twórczy, nadając obiektom inną niż dotychczas rolę. Płaskorzeźby w drewnie lipowym, często malowane, stają się matrycą dla odbitek graficznych, same pozostając obiektem. Matrycą graficzną w jego warsztacie stała się także ziemia – „żywa” forma kształtująca mokrą papierową masę. W ten sposób powstała własna technika – ziemioryty. Przełamując kolejne granice, z samodzielnych pojedynczych prac komponuje wieloczęściowe obrazy lub instalacje przestrzenne, czasami wzbogacane pracami rzeźbiarskimi twórców ludowych. Do niektórych działań artystycznych twórca wprowadza poezję i muzykę.

Twórczość M. Jaromskiego ukształtowały dwie przestrzenie tematyczne inspirowane głęboką wiarą i tradycją chrześcijańską oraz naturą. Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmuje motyw anioła, pojawiający się niezwykle często od lat 80. XX wieku aż do dziś. Anioły obrazowane są w różnorodnych formach, ulotnych i nierzeczywistych lub przeciwnie – sugestywnie cielesnych, sugerujących istnienie w realnym świecie. M. Jaromski sięga do tematyki biblijnej, ukazując sceny zatytułowane m.in. Dwunastu apostołów, Baranek, Adam i Ewa, Całun i Ukrzyżowanie. Sceny przedstawieniowe uzupełnia tekstami, które wyryte w matrycach stanowią pełnoprawną część kompozycji.

W 1995 roku artysta zamieszkał w Ponikwi Dużej na Mazowszu. Od tego czasu natura i świat przyrody współistnieją na równi ze światem Biblii. Przemianę duchową i oddziaływanie otoczenia, które znalazły odbicie w twórczości M. Jaromskiego, akcentuje Monika Małkowska, pisząc, że najważniejsze zmiany zaszły w charakterze artysty i jego pojmowaniu sensu ziemskiego bytu. Zrezygnował z kariery, a w Ponikwi odnalazł prawdziwych ludzi, dla których życie oznaczało kontakt z ziemią, zwierzętami i przyrodą.

Charakterystyczną dla M. Jaromskiego tematykę i technikę ilustrują m.in. cykl Kłosy (2000, linoryt barwny), cykl Anioły (2001, linoryt barwny), Anioły za płotem (2007, linoryt barwny na ręcznie wykonanym papierze), Głowa II (2015, praca unikatowa z pięciu matryc na bibule japońskiej wprasowanej w tekturowy podkład), Pole (2017, praca unikatowa na papierze wykonanym ręcznie) oraz Chrystus (2019, linoryt barwny).

M. Jaromski prezentował swoją twórczość na około 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w wystawach zbiorowych i konkursach graficznych. Jest laureatem prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in. III nagrody (1981) i wyróżnienia (1983) w Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze, nagrody na II Biennale der europäischen Grafik w Baden-Baden (1981), Nagrody Młodych na Biennale Grafiki w Berlinie (1984), nagrody na IX Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1984), nagrody równorzędnej na Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986), Grand Prix na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie (1988) oraz Nagrody Honorowej na 4e Triennale Mondiale de l’Estampe petit format de Chamalières (1997). Dzieła artysty znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie i Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galerii Zachęta w Warszawie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeów Watykańskich, Muzeum Narodowego w Norymberdze, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Muzeum Miejskiego w Kopenhadze oraz w zbiorach prywatnych.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka.

Bibliografia:
Jaromski Marek, Matryca świata, w: Wielość w jedności. Drzeworyt polski po 1900 roku. Materiały z sesji naukowej 23 października 2009 r., red. Barbara Chojnacka, Michał Woźniak, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011, s. 192–195.
Kwadratura kultury. Marek Jaromski – uciekinier z miasta, Polskie Radio 24, dostęp 6.06.2021. Małkowska Monika, Kupił chałupę „na Pismo Święte”. Swoją trumnę postawił wśród aniołów, TVP Tygodnik nr 74, 19 IV 2019, dostęp 6.06.2021.
Marek Jaromski: Niebieska moneta, katalog wystawy, red. Anna Żakiewicz, Galeria PBK, Warszawa 2000.

English

Marek Jaromski – Z dedykacją dla Pana Boscha [With a Dedication to Mr Bosch], 1982

The print Z dedykacją dla Pana Boscha by Marek Jaromski dates from 1982 and measures 70 by 49 cm.

Born in 1953, Marek Jaromski is a printmaker, painter, draughtsman, sculptor, author of installations and radio and television programmes. For many years he worked at Radio Plus Warszawa (formerly Radio Józef), hosting his original programmes.

The author creates works of art on the border of different art disciplines – printmaking, drawing, painting and sculpture. Influenced by a trip to Japan, he became interested in paper as a substrate and began to produce paper by hand. In his oeuvre, printmaking technique began to play an increasingly important role, paving the way for innovative solutions. In his practice, the earth, for instance, was employed as the print matrix – earth as a “living” form shaping the wet paper pulp. This is how his own technique – ziemioryty (earthcut) – was created. In some of his activities, the artist incorporates poetry and music. Marek Jaromski is inspired by two thematic spaces – deep faith and Christian tradition as well as nature. The motif of the angel, which appears extremely often, holds a special place in the artist’s oeuvre.

Marek Jaromski has presented his work at about 30 solo exhibitions and has participated in group exhibitions and printmaking competitions. He is the laureate of many prestigious awards and distinctions. The artist’s works can be found in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Łódź and Bydgoszcz, among others, as well as in the collection of the Vatican Museums in the Vatican City, the National Museum in Nuremberg, the Albertina Graphic Art Collection in Vienna, the City Museum of Copenhagen and in private collections.

Deutsch

Marek Jaromski – „Z dedykacją dla Pana Boscha“ (Mit Widmung an Herrn Bosch), 1982

Die Grafik „Z dedykacją dla Pana Boscha“ (Mit Widmung an Herrn Bosch) von Marek Jaromski stammt aus dem Jahr 1982 und ist 70 x 49 cm groß.

Marek Jaromski ist Grafiker, Maler, Zeichner, Bildhauer, Autor von Installationen sowie Radio- und Fernsehsendungen und wurde 1953 geboren. Viele Jahre lang arbeitete er bei Radio Plus Warszawa (früher Radio Józef) und moderierte dort eigene Sendungen. 

Er schafft Werke an der Schnittstelle verschiedener Kunstdisziplinen – Grafik, Zeichnung, Malerei und Skulptur. Unter dem Einfluss einer Reise nach Japan begann er sich für Papier zu interessieren und stellte selbst Papier her. In seinem Schaffen spielte die grafische Technik eine zunehmend bedeutende Rolle und beeinflusste innovative Lösungen. Die grafische Matrix wurde für ihn beispielsweise die Erde – eine „lebendige” Form, die die feuchte Papiermasse formt. Auf diese Weise entstand seine eigene Technik – die Erdelithografie. Bei einigen Aktivitäten integriert der Künstler Poesie und Musik. Zwei Themenbereiche inspirieren Marek Jaromski: tiefer Glaube und christliche Tradition sowie die Natur. In seinem Werk nimmt das Motiv des Engels, das sehr häufig vorkommt, einen besonderen Platz ein. 

Marek Jaromski präsentierte seine Werke in rund 30 Einzelausstellungen, nahm an Gemeinschaftsausstellungen und Grafikwettbewerben teil. Als Preisträger zahlreicher renommierter Auszeichnungen und Ehrungen ist er eine angesehene Persönlichkeit. Derzeit befinden sich Werke des Künstlers unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Łódź und Bydgoszcz sowie in den Sammlungen der Vatikanischen Museen im Vatikan, des Nationalmuseums in Nürnberg, der Graphischen Sammlung Albertina in Wien, des Stadtmuseums in Kopenhagen und in Privatsammlungen.

Tadeusz Nuckowski (1948, Przemyśl), grafik, projektant grafiki, rysownik, fotograf, malarz i autor działań multimedialnych. Studiował na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie (1969–1974). Jego dyplom, zrealizowany w Pracowni Drzeworytu prof. Franciszka Bunscha i Pracowni Plakatu prof. Macieja Makarewicza, został wyróżniony Medalem Rektora ASP. T. Nuckowski był dyrektorem Galerii Sztuki Współczesnej (BWA) w Przemyślu (1976–1996). Pracę pedagogiczną podjął w 1995 roku, początkowo na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego, gdzie prowadził Pracownię Projektowania Graficznego (do 2018), a następnie w Instytucie Humanistyczno-Artystycznym Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu na kierunku projektowanie graficzne (od 2012). Tytuł profesora sztuk plastycznych uzyskał w 2012 roku.

Debiut artystyczny T. Nuckowskiego, przypadający na pierwszą połowę lat 70. XX wieku, wpisywał się w czarno-biały nurt sztuki graficznej, w którym kolejne dekady ujawniły możliwości barwy w grafice. W latach 70. wykonał kilkadziesiąt abstrakcyjnych, czarno-białych linorytów, w których – jak pisał Jan Fejkiel – artyście udało się zachować niezwykłą równowagę pomiędzy spontanicznością gestu a dyscypliną wykreowanej formy. W zakresie grafiki artystycznej T. Nuckowski podejmuje przede wszystkim linoryt. W latach 80. i 90. powstawały linoryty czarno-białe, m.in. Shangri-La (1984) i Elsewhere (1984) – abstrakcyjne, ekspresyjne sceny o otwartych kompozycjach, budowane z nieokreślonych form w swobodnych układach. Niektóre z nich przypominały rysunki, jak Powrót do wnętrza (1989) i Przywróć zachowaj (1996). W latach 90., nie porzucając linorytu, artysta włączył do niego druk cyfrowy i kolaż, np. Bez tytułu (1996), coraz częściej podejmując linoryt barwny, jak w cyklu Wiatr w polu (2001), lub wprowadzając akcenty kolorystyczne, jak w pracy Czasami zimą (2006). W najnowszych realizacjach graficznych artysta pozostaje w kręgu sztuki nieprzedstawieniowej i techniki linorytu, jednak zmienia konwencję formalną i znacznie powiększa format swoich prac graficznych.

Ostatnia dekada przyniosła nieoczekiwane zmiany w twórczości T. Nuckowskiego, dotychczas wiernego czarno-białemu światu abstrakcyjnych linorytów. Artysta zaczął tworzyć pastele, które – zdaniem Jana Fejkiela – wyróżniają się wykwintną kolorystyką i świetlistością, powściągliwością formalną i precyzją oraz konstrukcyjnym porządkiem, niezwykle rzadko spotykanymi w tej technice malarsko-rysunkowej.

T. Nuckowski jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon. Swoją twórczość prezentował na ponad 40 wystawach indywidualnych, m.in. w Krakowie, Warszawie, Londynie, Paryżu, Oslo, Wildeshausen i Lwowie. Uczestniczył w ponad 300 wystawach i konkursach graficznych w kraju i za granicą. Jest laureatem licznych nagród i wyróżnień, m.in. na II i XI Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979, 2015), dwukrotnie na Ogólnopolskim Konkursie Graficznym im. Józefa Gielniaka w Jeleniej Górze (1979, 1981) oraz na VIII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1980). Prace T. Nuckowskiego znajdują się w zbiorach galerii i muzeów, m.in. Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, Victoria and Albert Museum w Londynie, Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, National Gallery of Art w Waszyngtonie, State Gallery w Bańskiej Bystrzycy, Kunstmuseum w Bochum oraz The Esa Jaske Collection w Sydney.

Ziemia do obłaskawienia wpisuje się w zespół abstrakcyjnych prac charakterystycznych dla lat 70. XX wieku, kiedy artysta swobodną, często zagmatwaną i niespokojną kreską oraz nieregularnymi plamkami – śladami kształtował ekspresyjne formy osadzone w otwartej kompozycji. Podobnie jak w późniejszych rycinach T. Nuckowskiego, jedynie tytuł linorytu sugeruje metaforyczny kontekst skojarzeń twórcy.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Bunsch Franciszek, Związki polskiego drzeworytu współczesnego z tradycją drzeworytu japońskiego, „Pismo krytyki artystycznej POKAZ”, nr 1, Warszawa 1996.
Fejkiel Jan, Tadeusz Nuckowski, cały czas. Prace na papierze, 2016, http://www.fejkielgallery.com/tadeusz-nuckowski.html (dostęp: 17.04.2021).
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, SMTG, Kraków 2003.
Polnische Graphik in der Albertina. Arbeiten aus den Jahren 1957 bis 1990, Graphische Sammlung Albertina, Wien 1993.

English

Tadeusz Nuckowski – Ziemia do obłaskawienia [Earth to be Tamed], 1977 (gift of the Artist)

The linocut Ziemia do obłaskawienia by Tadeusz Nuckowski dates from 1977 and measures 65 by 96.3 cm. It was donated to the Philharmonic by the artist. It is part of a body of abstract works characteristic of the artist’s oeuvre in the 1970s.

Born in 1948, Tadeusz Nuckowski is a printmaker, graphic designer, draughtsman, photographer, painter and author of multimedia activities. He was director of the Contemporary Art Gallery (BWA) in Przemyśl. He lectured at the Faculty of Art of the University of Rzeszów and at the Institute of Humanities and Arts of the State Tertiary School of Eastern Europe in Przemyśl. As far as fine art printmaking is concerned, Nuckowski primarily works with linocut. After many years of creating black-and-white works, the artist suddenly began to paint pastels, which are distinguished by their colouring and luminosity, formal restraint and structural order.

Nuckowski is a member of the Xylon International Society of Wood Engravers. He has presented his works at over 40 solo exhibitions in cities such as Kraków, Warsaw, London, Paris, Oslo, Wildeshausen and Lviv. He has also participated in over 300 exhibitions and printmaking competitions in Poland and worldwide. He has received many awards and distinctions. Nuckowski’s artworks are held in the collections of galleries and museums, including in Szczecin, Przemyśl, London, Vienna, Washington, Banská Bystrica, Bochum and Sydney.  

Deutsch

Tadeusz Nuckowski – „Ziemia do obłaskawienia” (Die zu besänftigende Erde), 1977 (Geschenk des Autors)

Der Linolschnitt „Ziemia do obłaskawienia” (Die zu besänftigende Erde) von Tadeusz Nuckowski stammt aus dem Jahr 1977 und ist 65 x 96,3 cm groß. Das Werk ist ein Geschenk des Künstlers an die Philharmonie. Er ist Teil einer Sammlung abstrakter Werke, die für das Schaffen des Künstlers in den 1970er Jahren charakteristisch sind.

Tadeusz Nuckowski ist Grafiker, Grafikdesigner, Zeichner, Fotograf, Maler und Autor multimedialer Werke und wurde 1948 geboren. Darüber hinaus war er Direktor der Galerie für zeitgenössische Kunst (BWA) in Przemyśl. Zudem lehrte er an der Kunstfakultät der Universität Rzeszów und am Institut für Geistes- und Kunstwissenschaften der Staatlichen Hochschule für Osteuropa in Przemyśl. Im Bereich der grafischen Kunst beschäftigt sich Nuckowski vor allem mit Linolschnitt. Nach vielen Jahren der Schaffung von Schwarz-Weiß-Werken begann der Künstler plötzlich, Pastellbilder zu malen, die sich durch ihre Farbgebung und Leuchtkraft, ihre formale Zurückhaltung und ihre konstruktive Ordnung auszeichnen.

Nuckowski ist Mitglied der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon. Seine Werke wurden in über 40 Einzelausstellungen präsentiert, unter anderem in Krakau, Warschau, London, Paris, Oslo, Wildeshausen und Lemberg. Er nahm an über 300 Ausstellungen und Grafikwettbewerben im In- und Ausland teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Nuckowskis Werke befinden sich in den Sammlungen von Galerien und Museen, unter anderem in Stettin, Przemyśl, London, Wien, Washington, Banská Bystrica, Bochum und Sydney.

Gustav Eberlein (1847–1926) – rzeźbiarz, od 1893 r. profesor Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie. Uczył się w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (1866–1869), a następnie dzięki stypendium kontynuował naukę w Berlinie. Odbywał podróże artystyczne, pracował w Rzymie, Nowym Jorku, Buenos Aires i Santiago de Chile. Był ceniony za realizacje pomnikowe. Rzeźba Zraniona nimfa powstała podczas pobytu artysty w Rzymie, w 1890 r. Została ona zaprezentowana rok później na Wystawie Sztuki w Berlinie. Do swoich zbiorów zakupił ją wtedy Wacław Miecznikowski. Do II wojny światowej zdobiła wnętrza pałacu w Niedźwiedziu (gm. Dębowa Łąka, województwo kujawsko-pomorskie). Rzeźba przetrwała zniszczenie i grabież wyposażenia w czasie okupacji i w 1945 r. Do 1971 r. pozostawała w Niedźwiedziu (pałac został siedzibą dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Rolnego). W 1971 r. na wniosek konserwatora zabytków woj. bydgoskiego Zdzisława Ciary rzeźba G. Eberleina została przeniesiona do wnętrza Filharmonii Pomorskiej.

Grupa rzeźbiarska inspirowana tematyką mitologiczną, przedstawia parę młodych ludzi. Na skale siedzi nagi młodzieniec, nad nim stoi naga dziewczyna, opierając prawą rękę na plecach młodzieńca i prawą nogę o jego udo i klatkę piersiową. Postaci okrywa na wysokości bioder suto marszczona tkanina. Pierwotnie chłopiec wyjmował z prawej stopy dziewczyny cierń. Obecnie rzeźba uszkodzona (brak prawej ręki młodzieńca, brak fragmentu prawej nogi i stopy nimfy). Rzeźba nawiązuje do tradycji klasycznej rzeźby. Artysta z dużą biegłością pokazał ruch i mimikę postaci (uśmiechniętą twarz młodzieńca, smutną twarz dziewczyny).

Bibliografia:

MichałGradowski, „Zraniona nimfa” w Filharmonii Pomorskiej, „Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu”, z. 7, 2002.

opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Wiktoria Czechowska-Antoniewska (ur. 1929) – rzeźbiarka i medalierka. Studiowała rzeźbę w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, między innymi u Mariana Wnuka, i medalierstwo u Józefa Aumillera. Dyplom obroniła w 1955 r. Swoje artystyczne życie związała z Warszawą.  Jest autorką rzeźb portretowych, pomników, projektuje medale, jest członkinią FIDEM – International Art Medal Federation [Międzynarodowej Federacji Sztuki Medalierskiej]. W imponującym oeuvre W. Czechowskiej-Antoniewskiej porusza odbiorców pogłębiona psychologia postaci oraz wirtuozeryjna gra środkami wyrazu, jakby analogiczna dla dokonań włoskiego rzeźbiarza renesansu Donatella. W jej portretach dziewcząt i kobiet odczuwalny jest pierwiastek melancholii, jak metafora procesów introwertycznych. We wczesnej rzeźbie Głowa dziewczynki (1958) artystkapołączyładelikatność rysów twarzy z wewnętrznym niepokojem, zmaganiem, wręcz cierpieniem. Mistrzowski warsztat rzeźbiarski, w tym medalierski, czyni z każdej kolejnej realizacji W. Czechowskiej-Antoniewskiej unikatowe, bogate formalnie, jej tylko właściwe dokonanie, oparte na kontrastach wyciszenia i dynamiki, minimalizmu i ekspresji. Rzeźby artystki charakteryzuje odważne rozważanie napięć, ciężarów, tektoniki i dynamiki. np. w portrecie Tadeusza Kościuszki (1983), spiętrzyła bryły w partii szyi na podobieństwo futurystycznej architektury. W 2000 r. odsłonięto w Warszawie pomnik Willego Brandta jej autorstwa. Rzeźbiarka była często nagradzana w kraju i za granicą na prestiżowych konkursach. W 2019 r. Muzeum Teatralne w Warszawie zorganizowało jej wystawę indywidualną z okazji 70-lecia pracy twórczej. Atelier artystki znalazło się na liście Warszawskich Historycznych Pracowni Artystycznych i jest udostępniane publiczności: „Zgromadzone w pracowni przedmioty tworzą klimat i oddają nastrój pracy twórczej, stanowią barwną opowieść o losach artystki oraz czasach, w jakich przyszło jej tworzyć”.

W. Czechowska-Antoniewska w 1989 r. opracowała psychologiczne popiersie Zygmunta Latoszewskiego(1902-1995), wybitnego muzyka, dyrygenta, wieloletniego wykładowcy (od 1965 profesora) Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. Swoją karierę artystyczną rozwijał od l. 20. XX w. W 1930 r. w Teatrze Wielkim w Poznaniu był kierownikiem muzycznym. Po II wojnie światowej działał w kraju i za granicą, m.in. w 1945 r. dyrygował orkiestrą Opery w Krakowie, był dyrektorem tamtejszej Filharmonii. Następnie był dyrektorem w Teatrze Wielkim w Poznaniu, w Filharmonii Narodowej w Warszawie, w Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku (1949–1952; 1955–1961) i w Teatrze Wielkim w Łodzi (lata 60. i 70. XX w.).

W popiersiu autorstwa W. Czechowskiej-Antoniewskiej wartością  jest pokazany w dziele nieuchwytny, trwający ułamek sekundy uśmiech Z. Latoszewskiego, zabarwiony smutkiem, kontrastujący z neoklasycznie rozwiązaną partią ramion. Z. Latoszewski, został zapamiętany jako elegancki mężczyzna o nienagannych manierach, co rzeźbiarka podkreśliła wydatną muchą. Delikatność modelunku portretu wskazuje na sublimujące działania wirtuoza, zarazem na profesjonalizm i perfekcjonizm. Te cechy pozwalały mu na łączenie licznych odpowiedzialnych funkcji i rozwijanie pasji dyrygenta. Artystka nadała rzeźbie szlachetny wyraz, sięgając po środki wyrazu czasów neoklasycyzmu i romantyzmu, a zarazem z secesji.

Bibliografia:

Pracownia rzeźbiarska Wiktorii Czechowskiej-Antoniewskiej, 14 IX 2020, [online], [dostępny: https://um.warszawa.pl/waw/zabytki/-/pracownia-rzezbiarska-wiktorii-czechowskiej-antoniewskiej], [dostęp: 21.02.2023]

Wiktoria Czechowska-Antoniewska. Rzeźba. Katalog wystawy, Muzeum Teatralne Teatr Wielki-Opera Narodowa, red. Monika Chudzikowska, kurator: Wojciech Darda-Ledzion, Warszawa 2019

Zygmunt Latoszewski w 85-lecie urodzin, Muzeum Teatralne Teatr Wielki – Opera Narodowa Warszawa, red. E. Obniska, W. Brégy, Warszawa 1987

opracowanie: dr Dorota Grubba-Thiede

Teresa Rostworowska (1923–1981) – rzeźbiarka, konserwatorka dzieł sztuki, rysowniczka i ilustratorka. Pierwszych lekcji rzeźby udzielała T. Rostworowskiej Jadwiga Horodyska, w swoim atelier w Żurawnie. Była absolwentką lwowskiego Gimnazjum Sacré-Coeur. W czasie II wojny światowej była żołnierzem AK, w l. 1941–1943 uczyła się w krakowskiej Kunstgewerbeschule [Szkoła Rzemiosła Artystycznego]. W l. 1945–1946 studiowała, jako wolna słuchaczka, w krakowskiej ASP w pracowni Stanisława Horno-Popławskiego i Xawerego Dunikowskiego. Następnie przeniosła się do Warszawy, gdzie na tamtejszej ASP skończyła studia i włączyła się w prace rekonstrukcyjno-konserwatorskie rzeźb podczas odbudowy stolicy (m.in. rzeźby Domu Rzemiosł, Teatru Wielkiego, w parku w Wilanowie, w Ogrodzie Saskim, w pałacu Ostrogskich na Tamce, w pałacu Krasińskich). Wykonywała własne rzeźby, w tym portrety (Victora Hugo, Elżbiety Tomaszewskiej, Józefa Wierusz-Kowalskiego) i zespoły rzeźb dla wnętrz kościelnych. W l. 1972–1981 była kierowniczką Pracowni Rzeźby Pracowni Konserwacji Zabytków w oddziale „Zamek”, gdzie rekonstruowano m.in. rzeźby Zamku Królewskiego.

T. Rostworowska zinterpretowała w oryginalny sposób typ anatomii Zygmunta Mycielskiego (1907–1987), kompozytora, dyrygenta i teoretyka muzyki. Do podjęcia studiów w Paryżu zachęcał go Karol Szymanowski, za co Z. Mycielski podziękował składając hołd mistrzowi z „Atmy” komponując Lamento di Tristano (1947). Po II wojnie światowej Z. Mycielski współredagował „Ruch Muzyczny” i „Rocznik Chopinowski”. Publikował w paryskiej „Kulturze”, przeciwstawiał się władzy komunistycznej ingerującej w życie muzyczne, za co spotykały go represje. W 1978 r. zaangażowany był w działalność nielegalnego Towarzystwa Kursów Naukowych. Za swoje utwory kompozytorskie nagradzany w kraju i zagranicą, m.in. za Uwerturę śląską na orkiestrę i dwa fortepiany (1948), Symfonię nr 1 „Polską” (1961). Dla jego twórczości ważną inspiracją była poezja Z. Herberta, Czesława Miłosza, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.

Nastrojowy i elegancki w wyrazie portret Z. Mycielskiego autorstwa T. Rostworowskiej jest dowodem na doskonały warsztat artystki.

Bibliografia:

Anna Maria Leśniewska, Rostworowska z Czartoryskich Teresa Maria, [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. S. Kieniewicz, t. XXXII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1989–1991, s. 174–175

Zygmunt Mycielski, oprac. Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, wrzesień 2002, [online], [dostępny: https://culture.pl/pl/tworca/zygmunt-mycielski], [dostęp: 17.03.2023]

opracowanie: dr Dorota Grubba-Thiede