Adolf Ryszka (1935–1995) – rzeźbiarz, medalier i pedagog. Absolwent Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem (1953–1957). Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie otrzymał dyplom w pracowni Jerzego Jarnuszkiewicza w 1962 r. Trzykrotnie (od 1969) uczestniczył w Sympozjach Europejskich Rzeźbiarzy w St. Margarethen w Austrii, odbywających się na terenie kamieniołomów eksploatowanych od czasów Cesarstwa Rzymskiego. A. Ryszka brał udział w wystawach,  plenerach i sympozjach (l. 70. – 90. XX w.), m.in. w Madrycie (1978), Bilbao (1979), Paryżu (1980).  Obok Olgierda Truszyńskiego należał do prekursorów Nowej Figuracji, zanim stała się popularna w Polsce. Od 1983 r. A. Ryszka kierował Zakładem Rzeźby na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1995). Wypowiadał się w rzeźbie kameralnej i monumentalnej. Wśród realizacji plenerowych do najważniejszych należy pomnik Christiana Andersena w Kopenhadze (1968), pomnik Brata Zeno (współprojektant Hajime Togashim) w Gotembie w Japonii. A. Ryszka jest twórcą cykli rzeźbiarskich m.in.: Niewinni, Kroczący (1970–1977), Portrety Pabla Casalsa (1966–1978), Hełmy (1981–1994), Sarkofagi (1980–1995) oraz chyba najpiękniejszego w jego oeuvre – cyklu Niewinne (1966–1986), sylwet poddawanych optycznie czasoprzestrzennej degradacji. Niewinne, a także Niewinni zdają się ożywiać ducha archaicznej rzeźby greckiej. A. Ryszka pozostaje jedną z wyrazistszych osobowości rzeźby współczesnej, wypracowując rozpoznawalną poetykę obrazowania.

Horyzontalna kompozycja przestrzenna Sinfonia Sacra – Andrzej Panufnik in memoriam, jest aluzyjną i symboliczną formą dedykowaną utworowi skomponowanemu przez Andrzeja Panufnika (1914–1991) pod tym samym tytułem.  Wybitny kompozytor i dyrygent opracował jedną ze swoich najbardziej znanych symfonii w 1963 r., jako dzieło okolicznościowe, upamiętniające Millenium Chrześcijaństwa w Polsce (966-1966). Jak zauważył dyrygent Łukasz Borowicz: „Sinfonia sacra na którą składa się Wizja I, Wizja II, Wizja III i Hymn, jest kompozycją arcytrudną wykonawczo, kryjącą w sobie potencjał wielu tajemnic oraz „niemożliwości”. Np.  wprowadzające dźwięki czterech trąbek powinny być zakomponowane na planie kwadratu, osoby wykonujące powinny być oddalone od siebie, by dźwięki uczestników otaczały”.

Właśnie ten motyw – rozległego rezonowania w przestrzeni – stał się inspiracją dla A. Ryszki do organicznej i jak nuty rozpościerającej się kompozycji, ze spinającym całość aluzyjnym gryfem, podpatrzonym w zabytkowej altówce lub skrzypcach, połączonym z motywem woluty – spirali logarytmicznej.

O rzeźbie Sinfonia Sacra – Andrzej Panufnik in memoriam tak pisała Anna Podsiadły: „W 1981 r. Aleksander Wojciechowski, jako komisarz polski (…) w Biennale Sztuki w Wenecji, typuje do wystawy w Pawilonie Polskim w 1982 prace Adolfa Ryszki i Jana Kucza. Artysta [A. Ryszka] pracuje (…) nad Sinfonia sacra Andrzej Panufnik in memorian (…) odlaną w brązie w 1982, jako własność Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, eksponowana przed pałacem Mostowskiego w Ostromecku. Drugi egzemplarz dzieła zakupi Lady Panufnik”.

Rzeźba Sinfonia Sacra – Andrzej Panufnik in memoriam, miała współtworzyć Galerię Rzeźby Romantycznej zaplanowaną przez Andrzeja Szwalbego, realizowaną od połowy l. 80. XX w. dla założenia pałacowo-parkowego w Ostromecku.

Bibliografia:

Adolf Ryszka. Rzeźba, red. Bogusław Mansfeld, Halina Gajewska, współpraca Jasna Strzałkowska-Ryszka, Maciej Szańkowski, kalendarium: Anna Podsiadły, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, 2007

Andrzej Panufnik, „Sinfonia Sacra” i inne utwory, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, wrzesień 2002, [online], [dostępny: https://culture.pl/pl/dzielo/andrzej-panufnik-sinfonia-sacra-i-inne-utwory-accord], [dostęp: 23.02.2023]

opracowanie: dr Dorota Grubba-Thiede

Kazimierz Jułga (1935 Rybowo – 2002 Bydgoszcz), malarz, poeta, rysownik, fotograf. Po nauce w bydgoskim Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych studiował na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, gdzie w 1960 obronił dyplom w pracowni Stanisława Borysowskiego. Po studiach wrócił do Bydgoszczy i w tym samym roku rozpoczął pracę w Biurze Wystaw Artystycznych, a w 1973 został jego dyrektorem, przejmując kierowanie placówką po Marianie Turwidzie. Stanowisko to pełnił do 2002 roku, łącząc działalność organizacyjną z własną twórczością.

W twórczości Jułgi podejście do koloru wiązało się z odległą inspiracją pointylizmem. Wpływy te, przefiltrowane przez jego wrażliwość i metafizyczne podejście do natury, tworzyły nową jakość. Wiersze i fotografie artysty dopełniały malowane pejzaże, budując spójną wizję świata. Oprócz tradycji europejskiej dostrzec można w jego malarstwie wpływy filozofii zen. Wybrał pracochłonną technikę malarską, traktując ją jako formę medytacji – drogę do skupienia i wewnętrznej refleksji. Podczas długiej obserwacji jego płócien odbiorca może przejść podobny proces kontemplacji.

Artystę inspirowały lasy, łąki i jeziora. Wiele pejzaży z motywami Borów Tucholskich powstało podczas plenerów środowiska bydgoskich artystów organizowanych w latach 80. i 90. XX wieku nad Jeziorem Charzykowskim.

Jułga wystawiał indywidualnie w miastach regionu kujawsko-pomorskiego oraz uczestniczył w ogólnopolskich wystawach zbiorowych. Jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Historyczno-Etnograficznym w Chojnicach, Muzeum Regionalnym w Wągrowcu, Galerii Miejskiej BWA w Bydgoszczy, Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu oraz w kolekcjach prywatnych.

Za twórczość malarską oraz działalność zawodową i społeczną otrzymał liczne nagrody i odznaczenia, m.in. I nagrodę w konkursie środowiskowym „Moje miasto” (1980), Odznakę Honorową „Za szczególne zasługi dla rozwoju województwa bydgoskiego” (1980), Złoty Krzyż Zasługi (1986), Medal Prezydenta Bydgoszczy (1994), Nagrodę Wojewody Bydgoskiego (1997), Medal Kazimierza Wielkiego przyznany przez Radę Miasta Bydgoszczy (2002) oraz Nagrodę Prezydenta Bydgoszczy (2002).

Obraz „Sitowie na jeziorze Śniardwy” ukazuje fragment mazurskiego krajobrazu. Dla artysty istotniejsza od monumentalności przyrody była możliwość jej kontemplacji. Jak pisała Elżbieta Kantorek: „Nie malował rozległych pejzaży szeroko nałożoną plamą barwną. Malował wycinki natury, tkając drobnymi plamkami jej strukturę zmienną w każdej upływającej sekundzie. Las, pnie drzew, sitowie, łan zboża to najczęstsze motywy, wielokrotnie powtarzane, bo wiedział, że każdy obraz będzie zawsze inny. Motywy te, przedstawione w dużym zbliżeniu, wypełniają całą przestrzeń obrazową. Rytm pionów porządkuje kompozycję i tworzy wrażenie spokoju podkreślone pastelowymi barwami. Kształty jednak drgają drobną plamą uformowaną działaniem światła. Obrazy te są realistyczne w przekazie, a jednocześnie tworzą abstrakcyjne plansze obrazowe – to suma obserwacji i przemyśleń autora, wynik kontemplacji natury”.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
Jułga Kazimierz, „W światłach rzek i jezior. Wystawa fotografiki Kazimierza Jułgi”, Salon Sztuki Współczesnej BWA w Bydgoszczy, grudzień 1984, Bydgoszcz 1984.
Kantorek Elżbieta, „Kazimierz Jułga – malarstwo”, Galeria Wspólna Miejskiego Centrum Kultury, Bydgoszcz 2021.
„Odczytywanie natury. Kazimierz Jułga: poezja, malarstwo i rysunek, fotografia”, wybór i opracowanie: Jan Kaja, Jacek Soliński, Bydgoszcz 2008.

English

Kazimierz Jułga – Sitowie na jeziorze Śniardwy [Rushes on Lake Śniardwy], 1986

The painting Sitowie na jeziorze Śniardwy by Kazimierz Jułga dates from 1986 and measures 75 by 70 cm. It depicts a fragment of the beauty of the Masurian landscape. It seems that, for the artist, it was not the magnificence of nature with which he communed that mattered but the possibility of contemplating it.

Kazimierz Jułga (1935-2002) was a painter, poet, draughtsman and photographer. He came from Bydgoszcz and worked at the Bydgoszcz Bureau of Art Exhibitions, of which he was the director for many years.

The artist was characterised by a metaphysical approach to nature, which he observed keenly. His poems and photographs complemented his painted landscapes. In addition to European tradition, influences of Zen philosophy can be seen in his paintings. The artist chose a laborious painting technique to achieve a state of mind akin to meditation, within which one has time for an inward journey. Forests, meadows and lakes were sufficient for the painter to study nature. Numerous landscape compositions with motifs from the Tuchola Forest were created during painting plein air sessions of the Bydgoszcz artistic community, held at Lake Charzykowskie.

Kazimierz Jułga exhibited in solo expositions in cities and towns of the Kujawsko-Pomorskie region and in Polish nationwide group presentations. His works are held in museums in Bydgoszcz, Chojnice, Wągrowiec and Inowrocław, among others, as well as in many private collections. He received a number of distinctions, awards and decorations for his paintings as well as his professional work and social activism.

Deutsch

Kazimierz Jułga – „Sitowie na jeziorze Śniardwy“ (Schilf auf dem Śniardwy-See), 1986

Das Gemälde „Sitowie na jeziorze Śniardwy” (Schilf auf dem Śniardwy-See) von Kazimierz Jułga stammt aus dem Jahr 1986 und ist 75 x 70 cm groß. Das Gemälde zeigt einen Ausschnitt der Schönheit der masurischen Landschaft. Für den Künstler schien nicht die Großartigkeit der Natur, mit der er in Berührung kam, von Bedeutung zu sein, sondern die Möglichkeit, sie zu betrachten.

Kazimierz Jułga lebte von 1935 bis 2002. Er war Maler, Dichter, Zeichner und Fotograf. Er stammte aus Bydgoszcz und war im Büro für Kunstausstellungen in Bydgoszcz tätig, dessen Direktor er viele Jahre lang war.

Für den Künstler war eine metaphysische Herangehensweise an die Natur charakteristisch, die er aufmerksam beobachtete.  Seine Gedichte und Fotografien wurden durch gemalte Landschaften ergänzt. Neben der europäischen Tradition lassen sich in seinen Gemälden auch Einflüsse der Zen-Philosophie erkennen. Der Künstler entschied sich für eine aufwendige Maltechnik, um einen meditationsähnlichen Geisteszustand zu erreichen, in dem der Mensch Zeit hat, in sein Innerstes zu reisen. Dem Maler reichten Wälder, Wiesen und Seen aus, um die Natur zu studieren. Viele Landschaftskompositionen mit Motiven aus den Tucheler Heiden entstanden während der Malerei-Pleinairs der Bydgoszczer Künstlerszene, die am Charzykowskie-See organisiert wurden. 

Kazimierz Jułga stellte seine Werke im Rahmen von Einzelausstellungen in Städten der Region Kujawien-Pommern sowie in landesweiten Gemeinschaftsausstellungen aus. Seine Werke befinden sich unter anderem in Museen in Bydgoszcz, Chojnice, Wągrowiec, Inowrocław und in zahlreichen Privatsammlungen. Für seine malerischen Werke, seine berufliche Tätigkeit und sein soziales Engagement erhielt er zahlreiche Auszeichnungen, Preise und Ehrungen. 

Stanisław Fijałkowski (1922 Zdołbunów [ob. Ukraina] – 2020 Łódź), malarz, grafik, teoretyk sztuki i pedagog. Edukację artystyczną podjął w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi (1946–1951), gdzie był uczniem Władysława Strzemińskiego i Stefana Wegnera. Grafikę studiował pod kierunkiem Ludwika Tyrowicza, który był opiekunem jego dyplomu. Życie zawodowo-artystyczne związał z macierzystą uczelnią (1947–1993), od 1983 pracując na stanowisku profesora. Gościnnie wykładał w Mons (1978, 1982), Marburgu (1990) oraz w Gießen (1989/1990). Był członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

S. Fijałkowski, wspólnie z Lechem Kunką, Antonim Starczewskim i Stefanem Krygierem, należał do kręgu łódzkich awangardzistów skupionych wokół idei W. Strzemińskiego. Na krystalizację postawy twórczej S. Fijałkowskiego – co podkreślał sam artysta – wpłynęła sztuka Wassilego Kandinskiego i Pieta Mondriana, zainteresowania surrealizmem oraz teoria unizmu W. Strzemińskiego. Twórca stopniowo odchodził od dosłownej, aluzyjnej formy narzucającej odbiorcy interpretację, pozostawiając dowolność w odczytywaniu przekazu.

Od połowy lat 60. forma w obrazach i grafikach stawała się coraz bardziej oszczędna, a tym samym niedopowiedziana. Powstawały obrazy budowane na prostej zasadzie – na jednolitym kolorystycznie tle artysta rozmieszczał formy przypominające figury geometryczne (koła, formy elipsoidalne, diagonalne linie) o złagodzonych krawędziach, wpływające na odczucie poetyckiego nastroju. W tym kręgu sytuują się m.in. prace: Obraz dla mojej żony (1969), Skrzydła (1970) i Autostrada XIII (1974).

S. Fijałkowski zawężał kolorystykę swoich płócien, często stosując barwy ściszone, chłodne. Pozorna monotonia formy i kolorystyki nie pozbawiała prac malarskich szczególnego napięcia, przez co zyskiwały one intrygującą tajemniczość, zapraszając do dialogu i kontemplacji, jak cykle abstrakcyjnych kompozycji, np. Wąwozy, Wariacje na temat liczby cztery i Studia talmudyczne (od 1968). Ascetyczna twórczość S. Fijałkowskiego, będąca wynikiem poszukiwania harmonii, urzeka – według Małgorzaty Kitowskiej-Łysiak – skupieniem wynikającym z umiejętnego harmonizowania postawy emocjonalnej z intelektualną, intuicji ze świadomością oraz ekspresji intelektualnej z treściami powszechnymi.

Od lat 60. twórca zainteresował się głębiej grafiką artystyczną, w obrębie której uprawiał drzeworyt i linoryt, w mniejszym stopniu litografię. W grafice, podobnie jak w malarstwie, powstawały kompozycje abstrakcyjne z odniesieniami do przedmiotowości, o wymowie metaforycznej. W malarstwie, grafice i rysunku artysta podejmował te same wątki tematyczne.

Swoją twórczość S. Fijałkowski prezentował na ponad 500 wystawach i konkursach w Polsce i za granicą. Reprezentował Polskę na 10ª Bienal de São Paulo (1969) oraz na XXXVI La Biennale di Venezia (1972). Był laureatem licznych nagród, m.in. nagrody specjalnej na II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1968), medalu honorowego i nagrody-zakupu na III Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1970), nagrody regulaminowej na XII Mostra Internazionale di Bianco e Nero w Lugano (1972), II nagrody na Internationale Grafik Biennale we Frechen (1978), II nagrody na Biennale der Europäischen Graphik w Heidelbergu (1979) oraz Grand Prix na Internationale Triennale des künstlerischen Hochdrucks (Xylon) w Winterthur (1994).

Artysta został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2013). Dzieła S. Fijałkowskiego znajdują się w kolekcjach publicznych i zbiorach prywatnych w Polsce i za granicą, m.in. w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Gallery w Londynie, McGrew Hill Collection w Nowym Jorku oraz Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Folga-Januszewska Dorota, Trzy światy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020, s. 18–19.
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, red. Krystyna Kulig-Janarek, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003,
s. 90–91, 232.
Kitowska-Łysiak Małgorzata, Stanisław Fijałkowski, 2001, uzup. 2020, [online], dostęp: 23.07.2021.
Małkowska Monika, Z głowy do głowy, [online], dostęp: 23.07.2021.

English

Stanisław Fijałkowski – Skrzydła [Wings], 1973

The painting Skrzydła by Stanisław Fijałkowski dates from 1973 and measures 46 by 64 cm.

Stanisław Fijałkowski (1922-2020) was a painter, printmaker, art theorist and educator. He tied his professional and artistic life to the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź and also lectured in Mons, Marburg and Gießen. He was a member of the Xylon International Society of Wood Engravers in Switzerland. He belonged to the circle of Łódź avant-garde artists. From the mid-1960s, form in his paintings and prints became increasingly restrained and thus understated. He created paintings built on a simple principle – on a uniformly coloured background, the artist arranged forms resembling geometric figures with softened edges, which evoked the feeling of a poetic mood. He then became more deeply interested in fine art printmaking, within which he practised woodcut and linocut and, to a lesser extent, lithography.

The artist presented his work at over 500 exhibitions and competitions in Poland and abroad. He won many awards. Fijałkowski’s works are held in public and private collections in Poland and internationally, inter alia in Moscow, New York, London and Vienna. 

Deutsch

Stanisław Fijałkowski – „Skrzydła“ (Flügel), 1973

Das Gemälde „Skrzydła“ (Flügel) von Stanisław Fijałkowski stammt aus dem Jahr 1973 und ist 46 x 64 cm groß.

Stanisław Fijałkowski lebte von 1922 bis 2020. Er war Maler, Grafiker, Kunsttheoretiker und Lehrer. Seine berufliche und künstlerische Laufbahn verband er mit der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź. Darüber hinaus lehrte er in Mons, Marburg und Gießen. Er war Mitglied der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon in der Schweiz. Außerdem gehörte er zum Kreis der Avantgardisten aus Łódź. Seit Mitte der 1960er Jahre wird die Form in seinen Gemälden und Grafiken immer sparsamer und damit auch zurückhaltender. So entstehen Bilder, die auf einem einfachen Prinzip beruhen: Auf einem farblich einheitlichen Hintergrund platziert der Künstler Formen, die an geometrische Figuren mit abgerundeten Kanten erinnern und eine poetische Stimmung erzeugen. Anschließend vertiefte er sich in die grafische Kunst,  wo er sich mit Holzschnitt und Linolschnitt und in geringerem Maße auch mit Lithografie beschäftigte.

Der Künstler präsentierte seine Werke auf über 500 Ausstellungen und Wettbewerben in Polen und im Ausland. Er hat zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Fijałkowskis Werke befinden sich in öffentlichen und privaten Sammlungen in Polen und im Ausland, unter anderem in Moskau, New York, London und Wien. 

Małgorzata Kamińska-Skiba (ur. 1951) zajmuje się eksperymentalną strukturalno-przestrzenną tkaniną unikatową. Studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu w l. 1973–1975, później, do 1978 r. w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni malarstwa prof. Tadeusza Dominika oraz w pracowni tkaniny prof. Wojciecha Sadleya. Dyplom ze specjalnością w dziedzinie tkaniny artystycznej uzyskała w warszawskiej ASP. Brała udział w wystawach w Szwecji, Norwegii, Danii, w Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie, w III Ogólnopolskiej Wystawie Tkaniny Unikatowej w Łodzi, w Narodowej Galerii Sztuki Zachęta. Jej indywidualną wystawę zorganizowała warszawska Galeria Kordegarda. W USA prace jej pojawiły się w Fundacji Pollocka-Krasnera w Nowym Jorku. Kiedy mówimy o twórczości Małgorzaty Kamińskiej-Skiby, widać wyraźnie, że jej artystyczne ouevre realizuje się w nurcie poszukującym, nurcie nowych odsłon współczesnej tkaniny unikatowej. Jak określono w folderze jej indywidualnej wystawy w 1987 r. w warszawskiej Galerii Kordegarda – artystka zajmuje się tkaniną eksperymentalną i przestrzenną.

Niemal wszystkie tkaniny artystyczne z kolekcji Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy powstały jako klasyczne gobeliny tkane na podstawie wątku i osnowy z tradycyjnego materiału – wełny. Wynikało to z dwóch powodów. Tradycyjna tkanina dekoratywna, ozdabiająca niegdyś wnętrza pałaców, dworów i chat, jeszcze do końca l. 70., a nawet i w l. 80. XX w., jako tkanina artystyczna cieszyła się dużym uznaniem i powodzeniem. Była atrakcyjnym dziełem sztuki zdobniczej, dekorującym wnętrza budynków zabytkowych oraz współczesnych – publicznych i rekreacyjnych. Niemniej jednak w historycznej tradycji, obok tkanin z abstrakcyjnym ornamentem o charakterze stricte dekoratywnym, niebagatelną rolę odgrywały tapiserie z przedstawieniem obrazowym – opowiadały o człowieku i pokazywały świat go otaczający, posługując się realistycznym przedstawieniem lub niekiedy symbolem czy alegorią. Uczyły, dawały przestrogi, zadawały pytania – podejmowały próby zrozumienia świata. Tkaniny XX-wieczne wywodzące się z takiego właśnie nurtu historycznej tkaniny najlepiej oddawały filozoficzne koncepcje scenariusza bydgoskiej kolekcji, zwłaszcza cykle ukierunkowane na ontologiczny sens istnienia człowieka w czasie i przestrzeni kosmicznego Universum. Jednakże tkanina Spokojny czas M. Kamińskiej-Skiby jest pracą zdecydowanie inną w wyrazie artystycznym, co zresztą nie znaczy, że jej wymowa nie przystaje do ideowych założeń scenariuszy Andrzeja Szwalbego. Wyrasta po prostu z innego, bardziej współczesnego nurtu tkaniny, posługującego się innymi środkami wyrazu. W unikatowej tkaninie współczesnej zaczęły pojawiać się istotne transformacje dotyczące zarówno materiału, jak i nowej roli tkaniny. Ten trend szedł w parze ze zmianami w konstrukcji i aranżacji nowoczesnych wnętrz – przestronnych, jasnych przestrzeni architektonicznych, o minimalistycznym stylu, częstokroć nieco chłodnym w wyrazie. Styl ten nie potrzebował tkanin, które zdobiły, a przy tym – dosłownie i w przenośni – „ocieplały” wnętrze. O wiele istotniejszą sprawą było jednak nowe rozumienie i kreowanie sztuki XX-wiecznej, z odejściem od wcześniejszych ostrych podziałów na dyscypliny artystyczne. Zmiany dotyczyły odchodzenia od dawnych granic, przekraczanie ich, mieszanie środków artystycznego wyrazu, a czasem pożyczanie czy wręcz zawłaszczanie ich z innych dyscyplin. Zjawiska te nasiliły się w drugiej połowie XX w., przyczyniając się do nowego oblicza wielu współczesnych mediów wizualnych. W tkaninie artystycznej pierwsze odstępstwo to naruszanie gładkiej powierzchni tkanin i stosowanie chropawej tekstury. Następne prowadziło już do zmiany materiału (choćby zastępowanie wełny sizalem, powodującym nieco inne rozwiązania przeplotu). Ale rozpoczęło się także oddzielanie od ściany i zwrot w kierunku tkaniny lub też obiektu przestrzennego. Rezygnowano z klasycznego tkanego gobelinu, stosując nowe materiały tekstylne, ale też nowe materiały w ogóle odbiegające od tekstylnych materii. Te zmiany spowodowały określenie się tkaniny przede wszystkim jako obiektu artystycznego, którego funkcja dekoratywna stawała się czymś drugorzędnym, choć oczywiście wiele tkanin jeszcze do dziś łączy te obie role, nawet mimo następujących przeobrażeń. Tkaniny jako obiekty artystyczne (w tym zdecydowanie i te przestrzenne) nawiązywały do poszukiwań z obszaru kolażu, asamblażu czy environmentu i rzeźby.

Zarówno praca Spokojny czas z kolekcji Filharmonii Pomorskiej, jak i inne tkaniny M. Kamińskiej-Skiby z l. 80. XX w., powstają w oryginalnej technice autorskiej, z użyciem nietradycyjnych materiałów, odchodząc od klasycznych metod tkackich, choć artystka nie rezygnuje z użycia materii z cechami typowymi dla tkaniny. Charakteryzuje ją chociażby predylekcja do tworzenia bliskich tekstyliom struktur ze sznurków czy linek lub częste korzystanie z metalowych siatek dających możliwości kształtowania dzieła jak tkaniny. Widać to w pracach z 1986 r., dość minimalistycznych w wyrazie, i które można właściwie uznać już bardziej za obiekty przestrzenne lub raczej za „rzeźbę miękką” (określenie, które powstało pierwotnie dla prac Magdaleny Abakanowicz z okresu odchodzenia od tkaniny jeszcze tradycyjnej w kierunku rzeźby lub obiektu). Od 1986 r. M. Kamińska-Skiba używa głównie metali – mosiądzu, miedzi, niekiedy niklowanych, częstokroć w formie wspomnianej metalowej siatki zastępującej klasyczne medium tkackie. W podobnej formie wypowiada się i po wyjeździe do Stanów Zjednoczonych, może nadając tylko swoim pracom więcej przestrzenności.

Wydaje się, że tkanina Spokojny czas z 1985 r., należąca do kolekcji bydgoskiej, stanowi początek poszukiwań nowego i własnego stylu. Jest jeszcze tkaniną płaską, związaną ze ścianą, choć powstałą już z zastosowaniem linek i sznurków jako materiału wyjściowego, tworzących strukturę nawiązującą czy to do morskich fal, czy też może do rozwieszonych nad morzem sieci. Zarówno forma, jak i tytuł pracy wydają się więc odnosić do spokojnego dnia lub po prostu spokojnego czasu nad brzegiem morza, jednocześnie zaś do odczuć artysty odbierającego otaczający świat w kategoriach spokoju i łagodności. M. Kamińska-Skiba odsłania przed widzem wszystkie osobiste treści i emocje w sposób zawoalowany – bo poprzez abstrakcyjną strukturę i formę pracy (tkaniny czy obiektu). Metaforyczna jest tu sama sugestia znaczeniowa tkaniny, dyskretne nawiązania, wizualizacje, podobieństwa czy skojarzenia z realnością. Nie inaczej dzieje się z innymi pracami autorki z 1986 r. (o tytułach: Z południa na północ, Ekwipaż zdarzeń, Doczekać do jutra, Gradacja poranna, Drenaż wspomnień, Environment – szumy, Koncert Nieskończoności), a także nowojorskimi z 1989 r. (Erozje, Oktawy), odsłaniającymi analogiczny mechanizm kreacji, a jednocześnie – możliwości odczytywania jej tkanin. Zawsze będą to metaforyczne zderzenia odczuć, przeżyć oraz nastrojów i procesów myślowych artystki – z otoczeniem, przestrzenią czy też zdarzeniem, procesem dziejącym się w czasie. Wewnętrzny świat człowieka pobudzany przez otoczenie, a równocześnie zharmonizowany w metaforyczny sposób z czasowo-przestrzennym Universum.

Bibliografia:

Małgorzata Kamińska-Skiba. Filigrany, tkanina, Galeria Kordegarda 12.03.–30.03.1987. Katalog wystawy, Warszawa 198

opracowanie: Magdalena Olszewska

Michał Kubiak (ur. 1946) – rzeźbiarz i medalier. Studiował w l. 1967–1972 w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie obronił dyplom w pracowni Olgierda Truszyńskiego. Oprócz eksperymentów we własnej pracowni, włączył się w życie artystyczne współtworząc Grupę Bydgoską „Galeria 1+X” (z Januszem Bałdygą i Ignacym Bullą). W 1994 r. był komisarzem wystaw bydgoskich artystów w Londynie i Edynburgu. Podejmuje różnorodne tematy rzeźbiarskie, spośród których najważniejsze są te związane z kondycją człowieka – wiecznego wędrowca. To twórczość głęboko humanistyczna, doceniana i nagradzana. Trudno wyobrazić sobie układ urbanistyczny Bydgoszczy bez realizacji M. Kubiaka. W 2022 wytyczona została trasa śladami jego rzeźb. Znalazła się na niej m.in. figura Flisaka hrabiego Czakiego (2017), Wędrowiec (1997, odsłonięcie 2004), Marian Rejewski (2005), Andrzej Szwalbe (2006, odsłonięcie 2007).

Stefan Kisielewski, 1994

Powszechnie kojarzony jako pisarz i krytyk muzyczny, Stefan Kisielewski (1911–1991) był kompozytorem. W Konserwatorium Warszawskim zdobył dyplom z teorii muzyki (1934), z kompozycji (1937) i w klasie fortepianu (1937). Od 1932 r. publikował recenzje muzyczne w „Muzyce Polskiej”, „Pionie” i ‘Buncie Młodych”. Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej rozpoczął pracę w Polskim Radiu. Uczestnik powstania warszawskiego, podczas którego stracił większość dorobku kompozytorskiego. Po wojnie związał swoje losy z Krakowem, gdzie wykładał teorię muzyki w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Usunięty z uczelni przez władze komunistyczne w 1949 r. udzielał prywatnych lekcji, zajmował się pracą dziennikarską i literacką. Skomponował wiele utworów utrzymanych w duchu neoklasycystycznym. Jego twórczość była doceniana i nagradzana. Pozostawił setki błyskotliwych felietonów i recenzji muzycznych.  

M. Kubiak wykonał popiersie S. Kisielewskiego, w którym z głowa została potraktowana bardzo realistycznie, z dbałością o szczegóły, takie jak zmarszczki na czole, zaczesane do tyłu włosy czy wąsy. Usta rozciągnięte w ironicznym, charakterystycznym dla S. Kisielewskiego uśmiechu „rzeźbią” głębokie, pionowe bruzdy na policzkach. Sam tors opracowany jest bardziej szkicowo. Nierówno układające się klapy marynarki sugerują pośpiech. Popiersie jest pogodne w wyrazie, dobrze pokazuje błyskotliwą inteligencję i przekorną naturę S. Kisielewskiego.

Andrzej Szwalbe bardzo często zapraszał S. Kisielewskiego na wydarzenia muzyczne, licząc na recenzje i tym samym zainteresowanie szerszej publiczności koncertami odbywającymi się w bydgoskiej Filharmonii.

Bibliografia:

Kisiel o Szwalbe – Szwalbe o Kisielu, [w:] Krystyna Starczak-Kozłowska, Życie na przełomie. Opowieść o Andrzeju Szwalbe, wyd. II poszerzone, Bydgoszcz 2018

Michał Kubiak. Rzeźbiarz,[online], [dostępny: https://michal-kubiak.pl/], [dostęp: 27.02.2023]

Spacerownik śladami rzeźb Michała Kubiaka, koncepcja: Katarzyna Gębarowska, Małgorzata Kubiak, tekst: Agnieszka Wysocka, zdjęcia: Partyk Chenc, Bydgoszcz 2022

Stefan Kisielewski, oprac. Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, marzec 2002, aktualizacja grudzień 2012,[online], [dostępny: https://culture.pl/pl/tworca/stefan-kisielewski], [dostęp: 27.02.2023]

opracowanie: dr Agnieszka Wysocka

Stanisław Fijałkowski (1922 Zdołbunów [ob. Ukraina] – 2020 Łódź), malarz, grafik, teoretyk sztuki i pedagog. Edukację artystyczną podjął w PWSSP (ob. ASP) w Łodzi (1946–1951), gdzie był uczniem Władysława Strzemińskiego i Stefana Wegnera. Grafikę studiował pod kierunkiem Ludwika Tyrowicza, który był opiekunem jego dyplomu. Życie zawodowo-artystyczne związał z macierzystą uczelnią (1947–1993), od 1983 pracując na stanowisku profesora. Gościnnie wykładał w Mons (1978, 1982), Marburgu (1990) oraz w Gießen (1989/1990). Był członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

S. Fijałkowski, wspólnie z Lechem Kunką, Antonim Starczewskim i Stefanem Krygierem, należał do kręgu łódzkich awangardzistów skupionych wokół idei W. Strzemińskiego. Na krystalizację postawy twórczej S. Fijałkowskiego – co podkreślał sam artysta – wpłynęła sztuka Wassilego Kandinskiego i Pieta Mondriana, zainteresowania surrealizmem oraz teoria unizmu W. Strzemińskiego. Twórca stopniowo odchodził od dosłownej, aluzyjnej formy narzucającej odbiorcy interpretację, pozostawiając dowolność w odczytywaniu przekazu.

Od połowy lat 60. forma w obrazach i grafikach stawała się coraz bardziej oszczędna, a tym samym niedopowiedziana. Powstawały obrazy budowane na prostej zasadzie – na jednolitym kolorystycznie tle artysta rozmieszczał formy przypominające figury geometryczne (koła, formy elipsoidalne, diagonalne linie) o złagodzonych krawędziach, wpływające na odczucie poetyckiego nastroju. W tym kręgu sytuują się m.in. prace: Obraz dla mojej żony (1969), Skrzydła (1970) i Autostrada XIII (1974).

S. Fijałkowski zawężał kolorystykę swoich płócien, często stosując barwy ściszone, chłodne. Pozorna monotonia formy i kolorystyki nie pozbawiała prac malarskich szczególnego napięcia, przez co zyskiwały one intrygującą tajemniczość, zapraszając do dialogu i kontemplacji, jak cykle abstrakcyjnych kompozycji, np. Wąwozy, Wariacje na temat liczby cztery i Studia talmudyczne (od 1968). Ascetyczna twórczość S. Fijałkowskiego, będąca wynikiem poszukiwania harmonii, urzeka – według Małgorzaty Kitowskiej-Łysiak – skupieniem wynikającym z umiejętnego harmonizowania postawy emocjonalnej z intelektualną, intuicji ze świadomością oraz ekspresji intelektualnej z treściami powszechnymi.

Od lat 60. twórca zainteresował się głębiej grafiką artystyczną, w obrębie której uprawiał drzeworyt i linoryt, w mniejszym stopniu litografię. W grafice, podobnie jak w malarstwie, powstawały kompozycje abstrakcyjne z odniesieniami do przedmiotowości, o wymowie metaforycznej. W malarstwie, grafice i rysunku artysta podejmował te same wątki tematyczne.

Swoją twórczość S. Fijałkowski prezentował na ponad 500 wystawach i konkursach w Polsce i za granicą. Reprezentował Polskę na 10ª Bienal de São Paulo (1969) oraz na XXXVI La Biennale di Venezia (1972). Był laureatem licznych nagród, m.in. nagrody specjalnej na II Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1968), medalu honorowego i nagrody-zakupu na III Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1970), nagrody regulaminowej na XII Mostra Internazionale di Bianco e Nero w Lugano (1972), II nagrody na Internationale Grafik Biennale we Frechen (1978), II nagrody na Biennale der Europäischen Graphik w Heidelbergu (1979) oraz Grand Prix na Internationale Triennale des künstlerischen Hochdrucks (Xylon) w Winterthur (1994).

Artysta został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2013). Dzieła S. Fijałkowskiego znajdują się w kolekcjach publicznych i zbiorach prywatnych w Polsce i za granicą, m.in. w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie, Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Gallery w Londynie, McGrew Hill Collection w Nowym Jorku oraz Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka

Bibliografia:
Folga-Januszewska Dorota, Trzy światy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020, s. 18–19.
Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, red. Krystyna Kulig-Janarek, Stowarzyszenie Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie, Kraków 2003,
s. 90–91, 232.
Kitowska-Łysiak Małgorzata, Stanisław Fijałkowski, 2001, uzup. 2020, [online], dostęp: 23.07.2021.
Małkowska Monika, Z głowy do głowy, [online], dostęp: 23.07.2021.

English

Stanisław Fijałkowski – Straszna cisza [Terrible Silence], 1973

The painting Straszna cisza by Stanisław Fijałkowski dates from 1973 and measures 46 by 64 cm.

Stanisław Fijałkowski (1922-2020) was a painter, printmaker, art theorist and educator. He tied his professional and artistic life to the State Tertiary School of Fine Arts (PWSSP) in Łódź and also lectured in Mons, Marburg and Gießen. He was a member of the Xylon International Society of Wood Engravers in Switzerland. He belonged to the circle of Łódź avant-garde artists. From the mid-1960s, form in his paintings and prints became increasingly restrained and thus understated. He created paintings built on a simple principle – on a uniformly coloured background, the artist arranged forms resembling geometric figures with softened edges, which evoked the feeling of a poetic mood. He then became more deeply interested in fine art printmaking, within which he practised woodcut and linocut and, to a lesser extent, lithography.

The artist presented his work at over 500 exhibitions and competitions in Poland and abroad. He won many awards. Fijałkowski’s works are held in public and private collections in Poland and internationally, inter alia in Moscow, New York, London and Vienna. 

Deutsch

Stanisław Fijałkowski – „Straszna cisza” (Die schreckliche Stille), 1973

Das Gemälde „Straszna cisza” (Die schreckliche Stille) von Stanisław Fijałkowski stammt aus dem Jahr 1973 und ist 46 x 64 cm groß.

Stanisław Fijałkowski lebte von 1922 bis 2020. Er war Maler, Grafiker, Kunsttheoretiker und Lehrer. Seine berufliche und künstlerische Laufbahn verband er mit der Staatlichen Hochschule für Bildende Künste in Łódź.  Darüber hinaus lehrte er in Mons, Marburg und Gießen. Er war Mitglied der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon in der Schweiz. Außerdem gehörte er zum Kreis der Avantgardisten aus Łódź. Seit Mitte der 1960er Jahre wird die Form in seinen Gemälden und Grafiken immer sparsamer und damit auch zurückhaltender. So entstehen Bilder, die auf einem einfachen Prinzip beruhen: Auf einem farblich einheitlichen Hintergrund platziert der Künstler Formen, die an geometrische Figuren mit abgerundeten Kanten erinnern und eine poetische Stimmung erzeugen. Anschließend vertiefte er sich in die grafische Kunst,  wo er sich mit Holzschnitt und Linolschnitt und in geringerem Maße auch mit Lithografie beschäftigte.

Der Künstler präsentierte seine Werke auf über 500 Ausstellungen und Wettbewerben in Polen und im Ausland. Er hat zahlreiche Auszeichnungen erhalten. Fijałkowskis Werke befinden sich in öffentlichen und privaten Sammlungen in Polen und im Ausland, unter anderem in Moskau, New York, London und Wien. 

Franciszek Gnyp (1894 Piotrków Trybunalski – 1970 Piotrków Trybunalski), malarz, nauczyciel.
Uczeń warszawskiej Szkoły Rysunkowej, a następnie w l. 1911–1914 i 1915–1916 student krakowskiej ASP w pracowniach prof. Teodora Axentowicza i prof. Józefa Mehoffera. Po studiach pracował w rodzinnym mieście jako nauczyciel rysunków. Bohater wojny polsko-bolszewickiej 1920 odznaczony Orderem Virtuti Militari. Malował portrety i pejzaże. Był nazywany „malarzem Piotrkowa”.

English

Franciszek Gnyp – Study for the Relief Śpiewający chłopcy [The Singing Boys], c. 1915-1916

The drawing – Study for the Relief The Singing Boys by Franciszek Gnyp – dates from around 1915-1916. The artist lived from 1894 to 1970. He was a painter and teacher. He worked as a drawing teacher. He was a hero of the Polish–Soviet War of 1920 and was awarded the Virtuti Militari order. He painted portraits and landscapes. He was called “the painter of Piotrków”. 

Deutsch

Gnyp Franciszek – Reliefstudie „Śpiewający chłopcy” (Singende Jungen), um 1915–1916

Zeichnung – Reliefstudie „Śpiewający chłopcy” (Singende Jungen) von Franciszek Gnyp – stammt aus den Jahren 1915–1916. Der Künstler lebte von 1894 bis 1970. Er war Maler und Lehrer. Zusätzlich arbeitete er als Zeichenlehrer.  Ferner war er ein Held des Polnisch-Sowjetischen Krieges von 1920 und wurde mit dem Orden Virtuti Militari ausgezeichnet. Er malte Porträts und Landschaften. Er wurde als „Maler von Piotrków” bezeichnet. 

Jerzy Grabowski (1933 Gutki – 2004 Warszawa), grafik, malarz i rysownik, projektant grafiki użytkowej oraz pedagog. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (1953–1956), następnie w warszawskiej ASP (1956–1962), gdzie uzyskał dyplom na Wydziale Grafiki u prof. Józefa Mroszczaka. Prowadził Pracownię Litografii na Wydziale Malarstwa ASP w Łodzi (1976–2004), wykładał w Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie (od 1996). Był członkiem wielu międzynarodowych stowarzyszeń, m.in. Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników Xylon w Szwajcarii.

J. Grabowski należy do grona najwybitniejszych polskich grafików i malarzy XX–XXI wieku. Twórczość artysty wpisuje się w nurt abstrakcji geometrycznej, w zakresie której wypracował indywidualny, niepowtarzalny język wypowiedzi artystycznej. Przez krytyków i badaczy określana bywa także mianem sztuki konkretnej, bazującej na matematycznym porządku konstrukcji kompozycyjnej. Na postawę twórczą artysty wpłynęła kontynuacja myślenia abstrakcyjnego, silnie zakorzeniona w środowisku łódzkim, której ojcem ideowym był Władysław Strzemiński. Artyście bliskie były idee konstruktywizmu i unizmu. Do pełnego zrozumienia sztuki J. Grabowskiego niezbędne jest poznanie stworzonego przez artystę kodu, opartego na matematyce, a otwierającego drogę do ukrytego przekazu.

Do najbardziej charakterystycznych cech sztuki J. Grabowskiego należała obiektywizacja procesu twórczego poprzez wykorzystanie zasad matematycznych, ścieranie się przeciwieństw oraz kodowanie i synteza informacji. W dziedzinie grafiki J. Grabowski podejmował techniki linorytu i litografii, najczęściej łączone z suchym odciskiem (wypukłodruk, relief, gauffrage). Uważany jest za mistrza druku wypukłego łączonego z metodami drukowania irysowego (tęczowego), czyli techniki płynnych przejść kolorów, oraz reliefu w papierze. W dorobku graficznym wyróżniają się prace łączące relief z barwną litografią, trafnie scharakteryzowane przez Adama Romaniuka: cechuje je oszczędność i powtarzalność form, składających się na syntetyczne, modularne kody barwne oparte na formie trójkąta. W tych pracach matematycznie wyliczony rytm geometrycznych form wzbogacony jest suchym tłokiem, tworząc wypukłości i wklęsłości na papierze. J. Grabowski od 1962 prezentował twórczość na ponad 30 wystawach indywidualnych, uczestniczył w ponad 400 wystawach i konkursach zbiorowych na całym świecie.

Artysta był laureatem licznych nagród i wyróżnień na międzynarodowych wystawach i konkursach graficznych, m.in. nagrody specjalnej na V Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1974), wyróżnienia na Kansainvälinen taidegrafiikan triennaali „Graphica Creativa” w Jyväskylä (1975), dyplomu honorowego na Premio Internazionale di Grafica del Pomero w Mediolanie (1975), Grand Prix na II Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego w Olsztynie (1979), wyróżnienia honorowego na XI Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie (1986) oraz złotego medalu na Norske Internasjonale Grafikk Triennale w Fredrikstad (1999). Prace J. Grabowskiego znajdują się m.in. w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Szczecinie, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Górnośląskim w Bytomiu oraz w zbiorach zagranicznych, m.in. Graphische Sammlung Albertina w Wiedniu, Municipal Museum of Art w Kioto i Musée d’Art Moderne w Lille.

Artysta dokonuje obliczeń, na podstawie których buduje struktury cyfrowe i notuje odpowiadające im zapisy kolorystyczne. Obraz System układów jest nieoczywistym i oryginalnym projektem. Przy pierwszym oglądzie może być zaliczony do nurtu abstrakcji geometrycznej, jednak przy bliższym przyjrzeniu się elementom konstruującym kompozycję dostrzec można złożone z trójkątów, zsyntetyzowane postacie ludzkie, ułożone w ciągi wypełniające niemal całą powierzchnię płótna. Kontrastowe użycie barw – czerwieni, czerni, bieli oraz szarości przechodzącej w błękit – dotyczy zarówno dominujących w kompozycji prostokątnych elementów ułożonych diagonalnie, jak i tła wypełnionego układem zgeometryzowanych sylwetek.

Na podstawie podobnych eksperymentów wizualnych artystę wpisywano do nurtów sztuki konkretnej czy op-artu, jednak prace Grabowskiego pozostają unikatowe i oryginalne w zakresie plastycznych rozwiązań.

Opracowanie: dr Barbara Chojnacka (biogram i grafika Interwencje),
dr Monika Kosteczko-Grajek (praca System układów). Bibliografia: Dudzik Sebastian, Jerzy Grabowski. Artysta i Uniwersum, Lublin 2012; Grafika polska. Laureaci wystaw międzynarodowych 1950–2000, oprac. zbiorowe, red. Krystyna Kulig-Janarek, Kraków 2000; Romaniuk Adam, Na straży porządku i eksperymentu. Łódzkie środowisko grafików, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020; Tomalski Krzysztof, Owoce awangardy, [w:] Katedra Grafiki Artystycznej Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi 1971–2019, oprac. zbiorowe, red. Sławomir Ćwiek, Łódź 2020

English

Jerzy Grabowski – System układów [System of Arrangements], 1970/71

The painting System układów dates from the turn of 1970-71 and measures 116 by 89 cm. At first glance, the piece can be classified as a geometric abstraction; upon closer inspection of the composition, one will see human figures composed of triangles, arranged in sequences that fill almost the entire surface of the canvas.

Jerzy Grabowski (1933-2004) was a printmaker, painter, draughtsman, graphic designer and educator. He lectured at the Academy of Fine Arts in Łódź and the European Academy of Arts in Warsaw. He was a member of numerous international associations, including the Xylon International Society of Wood Engravers in Switzerland. He is among the most outstanding Polish printmakers and painters of the turn of the 20^th and 21^st centuries.

The artist’s oeuvre fits into the geometric abstraction genre, within which he developed an inimitable language of artistic expression. To fully understand Jerzy Grabowski’s art, it is necessary to know the code created by the artist based on mathematics, which opens the way to a hidden message. Jerzy Grabowski is also considered a master of relief printing combined with iris (rainbow) printing methods (a technique of smooth colour transitions) and of paper embossing.

The artist presented his works of art at over 30 solo exhibitions and participated in over 400 group exhibitions and competitions worldwide. He is the recipient of many awards and distinctions. Grabowski’s works are in the collections of museums in Warsaw, Kraków, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Łódź and Bytom, among others, and in collections abroad – including in Vienna, Kyoto and Lille. 

Deutsch

Jerzy Grabowski – „System układów“ (System der Verhältnisse), 1970/71

Das Gemälde „System układów“ (System der Verhältnisse) stammt aus der Zeit um 1970/71 und ist 116 x 89 cm groß. Auf den ersten Blick kann das Werk der geometrischen Abstraktion zugeordnet werden. Bei näherer Betrachtung der Komposition erkennen wir jedoch aus Dreiecken zusammengesetzte menschliche Figuren, die in Reihen angeordnet sind und fast die gesamte Fläche der Leinwand ausfüllen.

Jerzy Grabowski lebte von 1933 bis 2004. Er war Grafiker, Maler und Zeichner, Designer für angewandte Grafik und Lehrer. Er unterrichtete an der Akademie der Bildenden Künste in Łódź und an der Europäischen Akademie der Künste in Warschau. Als Mitglied zahlreicher internationaler Vereinigungen, darunter der Internationalen Vereinigung der Holzschneiderinnen und Holzschneider Xylon in der Schweiz, war er in diesem Bereich tätig. Er gehört zu den herausragendsten polnischen Grafikern und Malern der Wende vom 20. zum 21. Jahrhundert.

Seine Werke lassen sich der geometrischen Abstraktion zuordnen, in deren Rahmen er eine einzigartige künstlerische Ausdrucksweise entwickelt hat. Um die Kunst von Jerzy Grabowski vollständig zu verstehen, ist es unerlässlich, den vom Künstler geschaffenen Code zu kennen, der auf Mathematik basiert und den Weg zu einer versteckten Botschaft ebnet. Jerzy Grabowski gilt auch als Meister des Reliefdrucks in Kombination mit Irisdruckverfahren (Technik fließender Farbübergänge) und Papierrelief.

Der Künstler präsentierte seine Werke in über 30 Einzelausstellungen und nahm an mehr als 400 Gemeinschaftsausstellungen und Wettbewerben weltweit teil. Zahlreiche Preise und Auszeichnungen wurden ihm verliehen. Grabowskis Werke befinden sich unter anderem in den Sammlungen von Museen in Warschau, Krakau, Gdańsk, Stettin, Bydgoszcz, Łódź, Bytom sowie in Sammlungen im Ausland, darunter in Wien, Kyoto und Lille. 

Andrzej Śramkiewicz (1951 Gdańsk), malarz, rysownik, pedagog, syn artysty Kazimierza Śramkiewicza. W latach 1969–1974 studiował na Wydziale Malarstwa i Rzeźby w PWSSP w Gdańsku (obecnie ASP) w pracowni prof. Władysława Jackiewicza. Od 1974 roku zawodowo związany z macierzystą uczelnią. W 1999 roku uzyskał tytuł profesora. Był kierownikiem Katedry Malarstwa i Rzeźby na Wydziale Architektury i Wzornictwa, prowadził Pracownię Malarstwa i Rysunku w Międzywydziałowym Instytucie Nauk o Sztuce w ASP w Gdańsku. Był pomysłodawcą utworzenia studiów podyplomowych arteterapii, prowadzonych od 2011 roku przez trzy gdańskie uczelnie: Uniwersytet Medyczny, ASP i Akademię Muzyczną.

Tworzy osobliwe wizje świata, w których dzieli się własnymi refleksjami i emocjami. Maluje obrazy wielkoformatowe, w których z niezwykłą starannością dba o niepowtarzalną formę, wyszukane zestawienia barwne oraz nienaganny warsztat wykonania. Abstrakcyjne, niekiedy biomorficzne relacje kształtów tworzą niejednoznaczny i wielowarstwowy obraz przywołujący na myśl pejzaż. Barwne plamy niekiedy usamodzielniają się, przyjmując monumentalne formy i potęgując odczucia metafizyczne. Te niedookreślone struktury, ukształtowane w autonomicznym akcie twórczym, odwołujące się do świata snu i fantazji, zacierają granicę między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Już na początku drogi artystycznej prace artysty urzekały dojrzałością wizji plastycznej (Chciwość, 1977).

W kolejnych latach Andrzej Śramkiewicz, skupiając się na emocjonalnych przeżyciach, rozpuszczał twardą materię form, zmieniając ją w subtelną i lekką tkankę, niepodlegającą prawom grawitacji. Zawieszona swobodnie w kreowanej przestrzeni spowijała mgliste pejzaże, ogarniała napotkane figury i bryły (Inny wymiar rzeczywistości, 1982).

Prace artysty prezentowane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych, m.in. na Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie (1976), w Focke Museum w Bremie (1982), na wystawie Homo artifex homo creator. Człowiek artysta – Człowiek twórca w Wałbrzychu (2013) oraz Rem Verba Sequentur. Za rzeczą podążą słowa w Elblągu (2017). W 2014 roku otrzymał Nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury. Obrazy Andrzeja Śramkiewicza znajdują się w kolekcjach sztuki współczesnej w kraju i za granicą.

W ostatnich latach w twórczości artysty pojawiły się cykle obrazów „powietrznych”, w których rozproszone formy i plamy trwają jako ślad wyabstrahowanej rzeczywistości (Kompozycja potrójna – Pielgrzym I–III, tryptyk, 2000–2004). W tych pracach Andrzej Śramkiewicz podejmował rozważania na temat kondycji człowieka XX wieku, oddając uczucie lęku, niepokoju oraz braku bezpieczeństwa. Równie wymowny przekaz odnajdziemy w kompozycji Sytuacja I, w której ekspresyjna, niedookreślona struktura ingeruje w jałowy, bezbarwny i pogrążony w beznadziei krajobraz. Artysta, operując intensywną kolorystyką, stworzył odniesienia do wymiaru metafizycznego, w którym „sytuacje” prowokują bierną materię do nieustannego przeobrażania się.

Opracowanie: Monika Leśniak-Skocka.

Bibliografia:
Homo artifex homo creator. Człowiek artysta – Człowiek twórca, wystawa malarstwa, rysunku i rzeźby Katedry Sztuk Plastycznych Międzywydziałowego Instytutu Nauk o Sztuce Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, katalog wystawy, Wałbrzyska Galeria Sztuki BWA „Zamek Książ”, Gdańsk 2013.
Zbrojownia Sztuki. Pracownice i Pracownicy. Byłe Dydaktyczki i Byli Dydaktycy: Andrzej Śramkiewicz, dostęp 22.06.2021.

English

The painting Sytuacja I by Andrzej Śramkiewicz dates from 1987 and measures 97 by 146 cm. In many of his works, the artist contemplated the condition of 20^th-century man, conveying feelings of fear, anxiety or lack of security. An equally meaningful message can be found in the composition Sytuacja I, in which an expressive, underdefined structure intrudes into a barren, colourless landscape steeped in hopelessness.

Born in 1951, Andrzej Śramkiewicz is a painter, draughtsman and educator, the son of the artist Kazimierz Śramkiewicz, professionally associated with the Academy of Fine Arts in Gdańsk. He was the originator of the creation of postgraduate art therapy programmes administered by three Gdańsk higher education institutions – the Medical University, the Academy of Fine Arts and the Academy of Music. He creates peculiar visions of the world in which he shares his own reflections and emotions. He creates large-format paintings in which, with extraordinary care, he attends to unique form, sophisticated colour combinations and impeccable execution. The underdefined structures refer to the world of dreams and fantasy.

The artist’s works have been presented at solo and group exhibitions in Szczecin, Bremen, Wałbrzych and Elbląg, among other places. Andrzej Śramkiewicz’s paintings are held in contemporary art collections in Poland and abroad.

Deutsch

Andrzej Śramkiewicz – „Sytuacja I“ (Situation I), 1987

Das Gemälde „Sytuacja I“ (Situation I) von Andrzej Śramkiewicz stammt aus dem Jahr 1987 und ist 97 x 146 cm groß. In vielen seiner Werke reflektierte der Künstler über die Situation des Menschen im 20. Jahrhundert und drückte dabei Gefühle wie Angst, Unruhe oder Unsicherheit aus. Eine ebenso aussagekräftige Botschaft finden wir in der Komposition „Situation I”, in der eine expressive, undefinierte Struktur in eine öde, farblose und hoffnungslose Landschaft eingreift.

Andrzej Śramkiewicz ist Maler, Zeichner, Pädagoge und Sohn des Künstlers Kazimierz Śramkiewicz. Er wurde 1951 geboren und ist beruflich mit der Akademie der Bildenden Künste in Gdańsk verbunden. Er war der Initiator der Einrichtung eines Postgraduiertenstudiums für Kunsttherapie, das von drei Hochschulen in Gdańsk angeboten wird: der Medizinischen Universität, der Akademie der Bildenden Künste und der Musikakademie. Seine Werke zeichnen sich durch einzigartige Weltanschauungen aus, in denen er seine eigenen Reflexionen und Emotionen teilt. Er malt großformatige Bilder, bei denen er mit außergewöhnlicher Sorgfalt auf eine einzigartige Form, raffinierte Farbkombinationen und eine makellose Ausführung achtet. Unbestimmte Strukturen beziehen sich auf die Welt der Träume und Fantasien.

Die Werke des Künstlers wurden in Einzel- und Gemeinschaftsausstellungen unter anderem in Stettin, Bremen, Wałbrzych und Elbląg präsentiert. Die Gemälde von Andrzej Śramkiewicz sind in Sammlungen zeitgenössischer Kunst im In- und Ausland vertreten.

Antoni Fałat (1942 Warszawa – 2024, pochowany w Bystrej), malarz, rysownik, grafik, projektant tkanin, pedagog. Studiował na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie, uzyskując w 1969 dyplom z wyróżnieniem. Rok po ukończeniu studiów był jednym z inicjatorów powstania warszawskiej Grupy Aut (Aut Pictura Aut Nihil), której przyświecała idea: polska figuracja, polski styl, polska egzotyka. Działał w ruchu „O poprawę”, który na początku lat 70. XX w. postulował zmiany społeczno-artystyczne w polskiej sztuce. Uczestniczył w przeglądach malarskich, m.in. w Festiwalu Malarstwa Polskiego w Szczecinie (1970, 1974, 1978, 1980) oraz w Festiwalu Sztuk Pięknych w warszawskiej Zachęcie (1970, 1972, 1974; podczas III Festiwalu w 1970 otrzymał złoty medal w dziedzinie malarstwa). Prezentował swoje prace na wystawach promujących nową figurację czy fotorealizm: „Realizm i tendencje pochodne” (Warszawa, 1975), „Inspiracje fotograficzne” (Szczecin, 1978) czy „Sztuka faktu” (Bydgoszcz, 1978). W następnej dekadzie był zaangażowany w ruch kultury niezależnej.

Kompozycje malarskie tworzył w oparciu o ikonografię starych zdjęć z rodzinnych albumów z przełomu XIX i XX w. (np. „Młoda para”, 1973). W pracach z tego okresu dominuje kolorystyka charakterystyczna dla analogowej czarno-białej fotografii, z dużą ilością szarości, wzbogaconej przez artystę zielenią czy ultramaryną. Barwa w twórczości Antoniego Fałata ma znaczenie symboliczne. W powstałych obrazach artysta ukazuje kondycję współczesnego człowieka po zagładzie humanistycznego modelu świata w wyniku konfliktów wojennych XX w., ale również jako produkt bezdusznej komercyjnej cywilizacji („Operetka”, 1983; „Przez życie”, 1984). W połowie lat 80. artysta zaczął kreować parateatralnie zaaranżowane sceny, które fotografował i na ich podstawie tworzył kompozycje malarskie.

Antoni Fałat był rektorem Europejskiej Akademii Sztuk w Warszawie (1992–2015), laureatem nagród artystycznych, m.in. złotego medalu Ogólnopolskiej Wystawy Malarstwa „Bielska Jesień” (1991). Prezentował prace na wielu wystawach, m.in. w Paryżu, Utrechcie, Hamburgu, Düsseldorfie, Sapporo i Fryburgu. Jego prace znajdują się w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie i Gdańsku, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie, Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie oraz Muzeum Sztuk Pięknych w Gandawie.

W kolekcji Filharmonii Pomorskiej znajdują się dwa obrazy autorstwa Antoniego Fałata: „Szalony Holender” (1985) i „Oddech” (1986). Artysta korzystał przy ich tworzeniu z samodzielnie ustawionych i sfotografowanych scen, portretując tego samego modela, młodego mężczyznę o szczupłym ciele, z charakterystyczną łysiną i pozostawionymi z tyłu głowy dłuższymi włosami. Postać ta pojawia się w innych pracach artysty, m.in. „Miłość II” (1985), „Portret Gerarda Graave” (1986) oraz „Mistrz i Małgorzata – Bal u Szatana” (1988).

Postać tytułowego Holendra ukazana jest dynamicznie, co jest rzadko spotykane w twórczości artysty. Grający na skrzypcach mężczyzna w wirtuozerskim porywie, z szaleńczym uśmiechem na twarzy, zestawiony jest ze statycznym tłem, w ramach którego ukazana jest sylweta holenderskiego młyna. W przypadku obrazu z kolekcji Filharmonii Pomorskiej mogło być to zamówienie związane z muzyką, nawiązujące do opery Richarda Wagnera „Latający Holender”, zwanej też „Holendrem tułaczem”.

Opracowanie: dr Monika Kosteczko-Grajek

Bibliografia:
„Antoni Fałat. Malarstwo 1969–1989”, Zachęta Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, Warszawa 1989.
„Antoni Fałat. Malarstwo”, Biuro Wystaw Artystycznych w Radomiu, red. Andrzej Jelski, Radom 1985.
Sztabiński Grzegorz, „Malarstwo Antoniego Fałata”, „Sztuka”, nr 3, 1974, s. 9–12.

English

Antoni Fałat – Szalony Holender [The Mad Dutchman], 1985

The painting Szalejący Holender [The Mad Dutchman] by Antoni Fałat dates from 1985 and measures 120 by 100 cm. The Pomeranian Philharmonic’s collection includes two paintings by Antoni Fałat – alongside Szalony Holender there is also Oddech [Breath]. To create them, the artist used scenes he set up and photographed himself, portraying the same model – a young man. The figure of the titular Dutchman is depicted dynamically, which is rare in the artist’s body of work. The man playing the violin in a virtuosic frenzy, with a crazed smile on his face, is juxtaposed with a static background – a Dutch mill. In the case of the painting from the Pomeranian Philharmonic’s collection, this may have been a music-related commission, alluding to Richard Wagner’s opera The Flying Dutchman.

Antoni Fałat (1942-2024) was a painter, draughtsman, printmaker, textile designer and educator. He was one of the initiators of the Warsaw-based Aut Group, whose guiding idea was Polish figuration, Polish style, Polish exoticism. He was active in the O Poprawę [For Improvement] movement, which in the early 1970s called for social and artistic changes in Polish art.

He created his painterly compositions based on the iconography of old photographs from family albums from the turn of the 19^th and 20^th centuries. In the resulting paintings, the artist shows the condition of contemporary man after the destruction of the humanistic model of the world as a result of the military conflicts of the 20^th century, but also as a product of a soulless commercial civilisation. In the mid-1980s, the artist began to create para-theatrically arranged scenes, which he photographed and used as a basis for creating painterly compositions. Antoni Fałat was the rector of the European Academy of Arts in Warsaw and a recipient of many artistic awards. He presented his works at many exhibitions, including in Paris, Utrecht, Hamburg, Düsseldorf, Sapporo and Freiburg. His works can be found in collections of museums and galleries in Warsaw, Kraków, Gdańsk, Bydgoszcz, Moscow and Ghent.

Deutsch

Antoni Fałat – „Szalony Holender“ (Der fliegende Holländer), 1985

Das Gemälde „Der fliegende Holländer” von Antoni Fałat stammt aus dem Jahr 1985 und ist 120 x 100 cm groß. Die Sammlung der Pommerschen Philharmonie umfasst zwei Gemälde von Antoni Fałat – neben „Szalony Holender“ (Der fliegende Holländer) auch „Oddech” (Der Atem). Bei der Erstellung dieser Werke nutzte der Künstler selbst inszenierte und fotografierte Szenen, in denen er immer wieder denselben Model, einen jungen Mann, porträtierte. Die Figur des titelgebenden Holländers wird dynamisch dargestellt, was in den Werken des Künstlers selten vorkommt. Der Mann spielt mit virtuoser Leidenschaft auf seiner Geige, mit einem verrückten Lächeln im Gesicht, und steht im Kontrast zu dem statischen Hintergrund – einer holländischen Mühle. Im Falle des Gemäldes aus der Sammlung der Pommerschen Philharmonie könnte es sich um einen Auftrag im Zusammenhang mit Musik gehandelt haben, der auf Richard Wagners Oper „Der fliegende Holländer” Bezug nimmt. 

Antoni Fałat lebte von 1942 bis 2024. Er war Maler, Zeichner, Grafiker, Textildesigner und Lehrer. Darüber hinaus war er einer der Initiatoren der Warschauer Gruppe Aut, deren Leitgedanke „polnische Figuration, polnischer Stil, polnische Exotik” lautete. In den frühen 1970er Jahren engagierte er sich in der Bewegung „O poprawę” (Für eine Verbesserung), die sich für soziale und künstlerische Veränderungen in der polnischen Kunst einsetzte.

Bei seinen Gemälden orientierte er sich an der Ikonografie alter Fotos aus Familienalben aus der Wende vom 19. zum 20. Jahrhundert. In seinen Werken stellt der Künstler die Situation des modernen Menschen nach dem Zusammenbruch des humanistischen Weltbildes infolge der kriegerischen Konflikte des 20. Jahrhunderts dar, jedoch auch als Ergebnis einer unmenschlichen kommerziellen Zivilisation. Mitte der 1980er Jahre begann der Künstler, paratheatralisch inszenierte Szenen zu kreieren, die er fotografierte und auf deren Grundlage er Gemälde schuf. 

Antoni Fałat war Rektor der Europäischen Akademie der Künste in Warschau und Gewinner zahlreicher Kunstpreise. Er präsentierte seine Werke auf zahlreichen Ausstellungen, unter anderem in Paris, Utrecht, Hamburg, Düsseldorf, Sapporo und Freiburg. Seine Werke befinden sich in den Sammlungen von Museen und Galerien in Warschau, Krakau, Gdańsk, Bydgoszcz, Moskau und Gent.